ଯୁଦ୍ଧର ମଝିରେ, ଏକ ମହାବଳୀ ପହଳିଆ ଭୟଭୀତରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ବହୁଥିଲା, ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଚାଲିଗଲା ଏବଂ ସେ ବଡ଼ ବୃକ୍ଷ ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହା ପରେ, ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଳରାମ କୂଟା ନାମକ ଦୁଷ୍ଟକୁ ତାଙ୍କର ବାମ ମୁଠିର ଏକ ଅବହେଳାପୂର୍ଣ୍ଣ ଘାଁରେ ସହଜରେ ମାରିଦେଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ଶାଳଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଘାଁ ଖାଇ ବିଭାଜିତ ହେଲା, ତୋଶଳକ ମଧ୍ୟ ବିଭାଜିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ। ଚାଣୂର, ମୁଷ୍ଟିକ, କୂଟା, ଶାଳ ଓ ତୋଶଳକ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପହଳିଆମାନେ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ତାଙ୍କ ଗୋପବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ଏକଠା କରି ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳିଲେ, ସଙ୍ଗୀତ ବାଜୁଥିଲା, ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମର ନୂପୁର ଝଙ୍କାର ହେଉଥିଲା। ସମସ୍ତ ଲୋକେ ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶୌର୍ୟଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ କଂସ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଧର୍ମାତ୍ମାମାନେ ‘ବାହ୍! ବାହ୍!’ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପହଳିଆ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ଓ ଭୋଜ ରାଜା କଂସ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱ-ସଙ୍ଗୀତକାରମାନଙ୍କୁ ବନ୍ଦ କରି ଏମିତି ଆଦେଶ ଦେଲେ: ‘ବସୁଦେବଙ୍କ ଏହି ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅଙ୍କୁ ସହରରୁ ବହିଷ୍କୃତ କର; ଗୋପମାନଙ୍କର ଧନ ସମ୍ପତ୍ତି ଦଳି ଦେ; ନନ୍ଦଙ୍କୁ ବାନ୍ଧ, ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି। ବସୁଦେବଙ୍କୁ ତଥା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ତୁରନ୍ତ ହତ୍ୟା କର; ଏବଂ ମୋ ପିତା ଉଗ୍ରସେନ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସହଯୋଗୀ, ସେ ଓ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାର।’ ଏପରି କଂସ ଦମ୍ଭ କରୁଥିଲେ, ଅକ୍ଷୟ ପ୍ରଭୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚ ବେଦିରେ ଚଢ଼ିଗଲେ। କଂସ ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ, ସେ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ଆସନରୁ ଉଠି ତାଳଓ ତଳୱାର ଧରିଲେ। ସେ ତଳୱାର ନେଇ ଆକାଶରେ ବାଘ ଭଳି ଦକ୍ଷିଣ-ବାମେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅପରାଜୟ ଓ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଗରୁଡ଼ା ଯେପରି ସର୍ପକୁ ଧରେ, ଏମିତି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଧରିଲେ। ତାଙ୍କର କେଶ ଧରି, ମୁକୁଟ କମ୍ପିତ କରେ, ଉଚ୍ଚ ବେଦିରୁ ଅରେନାରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ, ନାଭିକମଳଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଉପରୁ ପଡ଼ିଗଲେ। ହରି ତାଙ୍କର ନିର୍ଜୀବ ଦେହକୁ ପୃଥିବୀରେ ହେଉଥିବା ଏକ ହାତୀକୁ ଟାଣିବା ଭଳି ଟାଣିଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖୁଥିଲେ, ‘ହାୟ! ହାୟ!’ ବୋଲି ମହାଶବ୍ଦ ହେଲା। ଜନ୍ମଠାରୁ ଯେଉଁ କଂସ ସଦା ଭୟରେ ଦୁଃଖିତ ରହୁଥିଲେ, ଖାଇବା, କଥାହେବା, ଚଲିବା, ଶୋଇବା, ଶ୍ୱାସ ନେବା—ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କ ଆଗରେ ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ଏହିପରି ଦୁର୍ଲଭ ରୂପକୁ ଲାଭ କଲେ। ତାଙ୍କର ଆଠ ଭାଇ—କଙ୍କ, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଭାଇର ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରତିଶୋଧ ପାଇଁ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଆଗକୁ ଏଗିଆସିଲେ। ତେବେ ରୋହିଣୀନନ୍ଦନ ବଳରାମ ତାଙ୍କ କୁହାଡ଼ି ନେଇ ସିଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ସିଘ୍ର ମାରିଦେଲେ, ଯେପରି ସିଂହ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରେ। ଆକାଶରେ ଢୋଳ ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ବାଜିଉଠିଲା, ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବାଦି ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି କଲେ, ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଓ ନାରୀମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ତାଙ୍କର ପତିମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ମୁହଁ ପିଟି ଅଶ୍ରୁ ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ବୀରଶୟ୍ୟାରେ ଆଲିଂଗନ କରି, ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ବିଳାପ କଲେ, ପୁନଃପୁନି ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ କରୁଥିଲେ—‘ହାୟ! ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରିୟ, ଧର୍ମବିଦ୍, ଦୁଃଖୀମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ! ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ ଆମେ, ଆମ ପିଲା ଓ ଘରବାଡ଼ି ସବୁ ନଷ୍ଟ ହେଲା। ତୁମେ ନଥିବାରୁ ଏହି ସହର, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ଭଳି ଶୂନ୍ୟ ହେଇଗଲା, ସମସ୍ତ ଉତ୍ସବ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଶେଷ। ତୁମେ ନିର୍ଦୋଷ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ; ଏହି ଦୁର୍ଗତିକୁ ଆଣିଦେଇ ହେ ହନନକାରୀ, କିଏ ଶାନ୍ତି ପାଇପାରିବ? ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ମୂଳ; ଏବଂ ଏହି ରକ୍ଷକତ୍ୱକୁ ଅବହେଳା କରିଥିବା କେହି କେବେଁ ସୁଖ ପାଉନାହିଁ।’ ତାପରେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ରାଜପତ୍ନୀମାନେଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଲେ ଓ ମୃତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲୋକେ ପ୍ରଚଳିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ପରେ, ତାଙ୍କ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରି, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ତାଙ୍କର ଚରଣରେ ମାଥା ଲଗାଇ ଶିରୋନମ୍ର ହେଲେ। ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବ, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଗ୍ରହଣ କରି, ଭୟ ଛାଡ଼ି ଆଲିଂଗନ କଲେ। ଶୁକଦେବ ଏହିପରି କହିଲେ: ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ତାଙ୍କର ମାତାପିତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି ବୋଲି ବୁଝି, ନିଜ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ‘ଦୁଃଖ କରିବେ ନାହିଁ’ ବୋଲି ସମସ୍ତଙ୍କ ମନକୁ ମୋହିତ କଲେ। ପରେ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ମାତାପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସମ୍ମାନରେ ଶିର ନମାଇ, ‘ମା’ ଓ ‘ବାପା’ ବୋଲି ସ୍ନେହରେ କଥା କହିଲେ—‘ହେ ପିତା, ଆପଣ ଓ ମାତା ସଦା ଆମ ପାଇଁ ଆଶା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଆମେ ଆମର ଶିଶୁବେଳା, ବାଳ୍ୟବସ୍ଥା କିମ୍ବା ଯୁବାବସ୍ଥା ଆପଣଙ୍କ ସହିତ କାଟିପାରିଲୁ ନାହିଁ। ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟରେ ରହିପାରିଲୁ ନାହିଁ; ଯେଉଁ ସୁଖ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ଶିଶୁମାନେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେଠି ଆମେ ବଞ୍ଚିତ। ଏହି ଦେହ ଯାହାରୁ ସମସ୍ତ ଲାଭ ହୁଏ, ସେଉଁଥିରେ ଶତ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଅ ମାତାପିତାଙ୍କ ଋଣ ଶୋଧିପାରେ ନାହିଁ। ଯଦି କୌଣସି ପୁଅ ଶରୀର ଓ ଧନରେ ସମର୍ଥ ହୋଇ ମାତାପିତାଙ୍କ ଜୀବିକା ଚାଲାଏ ନାହିଁ, ତେଉଁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନିଜ ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ। ଯିଏ ସମର୍ଥ ହୋଇ ବୃଦ୍ଧ ମାତାପିତା, ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ଶିଶୁ, ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରେ, ସେ ଜୀବନ୍ତ ମୃତକ ଭଳି। କଂସ ଦ୍ୱାରା ଆମର ମନ ସଦା ଦୁଃଖିତ ଥିଲା, ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣ ସେବା କରିନଥିଲୁ। ତେଣୁ, ହେ ପିତା ମାତା, ଆମେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନବଳୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ଓ ନିର୍ଭର ଥିଲୁ, ଆପଣମାନେ ଆମକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।