ଭଗବତଙ୍କ ଦେହର ମଜବୁତ ଆଘାତରେ, ଯାହା ବଜ୍ର ଘସିବା ପରି କଠିନ, ଚାଣୂର ଶରୀର ବାରମ୍ବାର ଆଘାତ ପାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପଡ଼ିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଚାଣୂର ବାଜପକ୍ଷୀ ପରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଉଛଳି, ଦୁଇ ହାତ ମୁଠି କରି କ୍ରୋଧରେ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ କଲେ। କିନ୍ତୁ, ସେ ଆଘାତରେ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ ହଲେ ନାହିଁ—ଏକ ମାଲା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଥିବା ହାତୀ ପରି। ତା’ପରେ, ହରି ଚାଣୂରଙ୍କୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି, ବହୁ ଥର ଘୁମାଇଲେ ଏବଂ ତା’କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ଚାଣୂରଙ୍କ ଜୀବନ ଶେଷ ହେବା ପରି ହେଲା, ଚୁଲି ଓ ମାଳା ଖସିଗଲା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତିତ ଧ୍ୱଜ ପରି ଭୂମିରେ ଲୁହିଯାଇଲେ। ଏହିପରି, ମୁଷ୍ଟିକାଙ୍କୁ ବଳଶାଳୀ ବଳରାମ ପ୍ରଥମେ ମୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ତୀବ୍ର ଆଘାତ କଲେ, ପରେ ତା’ଙ୍କ ତଳହାତରେ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ ଲାଗିଲା। ମୁଷ୍ଟିକା ଅତିଶୟ କମ୍ପିତ ହେଲେ, ମୁଖରୁ ରକ୍ତ ବହିଲା ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ସେ ବାୟୁରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଗଛ ପରି ଭୂମିରେ ଲୁହିପଡ଼ିଲେ। ଏହାପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଳରାମ ସହଜରେ କୂଟାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବାମ ମୁଷ୍ଟିରେ ଅବମାନଜନକ ଆଘାତ ଦେଇ ମାରିଦେଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ଶଳଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଏବଂ ତୋଶଳକ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଚାଣୂର, ମୁଷ୍ଟିକା, କୂଟ, ଶଳ ଓ ତୋଶଳକ ନିହତ ହେବା ପରେ, ବାକି ଥିବା ସମସ୍ତ ପହଳାବାନ୍ଦା ନିଜ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଭାଗିଗଲେ। ଏହାପରେ, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ନିଜ ଗୋପମିତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରି ସଙ୍ଗୀତ ଓ ତାଳ ଶବ୍ଦରେ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରି ଖେଳିଲେ। ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି କୃତ୍ୟରେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ କଂସ ବ୍ୟତୀତ, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ "ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!" ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏହିପରି, ପହଳାବାନ୍ଦାମାନେ ନିହତ ହେବା ଓ ଭୋଜ ରାଜା କଂସ ଚିନ୍ତିତ ହେବା ଦେଖି, ସେ ନିଜ ସଙ୍ଗୀତକାରମାନେଙ୍କୁ ବନ୍ଦ କରି ଏହିପରି ଆଦେଶ ଦେଲେ: "ବସୁଦେବଙ୍କ ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅଙ୍କୁ ସହରରୁ ବାହାର କର; ଗୋପମାନେର ସମ୍ପତ୍ତି ଦଳବଦ୍ଧ କର; ନନ୍ଦଙ୍କୁ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତଳକୁ, ବାନ୍ଧ; ବସୁଦେବ, ଏହି ଅପବିତ୍ର ମନ୍ତଳକୁ ତୁରନ୍ତ ମାର; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହିତ ଏବଂ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷପାଳକ ମୋର ପିତା ଉଗ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହିତ।" ଏପରି ଅଭିମାନରେ କଂସ ଯେତେବେଳେ ଏହିଭଳି କହୁଥିଲେ, ଅମର ଭଗବାନ କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚରେ ଚଡ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱରୂପ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଦୃଢ଼ ମନସ୍କ କଂସ ହଠାତ୍ ତାଙ୍କ ଆସନରୁ ଉଠି ତାଲୱାର ଓ ଢାଳ ଧରିଲେ। କଂସ ତାଲୱାର ନେଇ ଆକାଶରେ ବାଜପକ୍ଷୀ ପରି ଦୁଇ ପଟେ ଚଳିତ ହେଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଗରୁଡ଼ ସର୍ପକୁ ଧରିଥିବା ପରି ଜୋରରେ ଧରିଲେ। ତାଙ୍କ ଚୁଲି ଧରି, ମୁକୁଟ ହଲିଉଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚରୁ ରଙ୍ଗଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ; ଏବଂ ସେଇ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ, କମଳନାଭ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଉପରୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ। ହରି ତାଙ୍କ ନିର୍ଜୀବ ଦେହକୁ ଭୂମିରେ ଟାଣିଲେ, ଯେପରି ଜଣେ ହାତୀକୁ ଟାଣିଥାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାହା ଦେଖୁଥିଲେ; ତେବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁଖରୁ "ହାୟ! ହାୟ!" ରବ ଉଠିଲା। କଂସଙ୍କ ମନ ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲା, ଖାଇବା, କଥାହେବା, ଚଳିବା, ଶୋଇବା, ଶ୍ୱାସ ନିଅବା ସମୟରେ ସେ ସଦା ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ; ଏଭଳି ଭାବରେ ସେ ଦୁର୍ଲଭ ଭଗବଦ୍ରୂପ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ତାଙ୍କ ଆଠ ଭାଇ—କଙ୍କ, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଭାଇଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ତେବେ ରୋହିଣୀନନ୍ଦନ ବଳରାମ ବେଗରେ ତାଙ୍କୁ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ମାରିଦେଲେ, ସିଂହ ଜଣେ ପଶୁମାନେକୁ ମାରିଥିବା ପରି। ଏ ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଢୋଳ ଉଠିଲା, ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ, ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଏବଂ ମହିଳାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ମୁଣ୍ଡ ପିଟିବା ଓ ଆଖିରେ ଲୁହ ଭରି ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୋଇଥିବା ଶୂରବିରଙ୍କ ଶେଯ୍ୟାରେ ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ପୁନିପୁନି କ୍ରନ୍ଦନ କଲେ—"ହାୟ ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରିୟ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଅନାଥମାନେଙ୍କ ଦୟାଳୁ ରକ୍ଷକ! ଆପଣ ନିହତ ହେବା ସହିତ ଆମେ, ଆମ ପିଲାମାନେ ଓ ଘରବାଡ଼ି ସବୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲୁ।" "ପତିବିହୀନ ଆମେ ଏବଂ ଏହି ସହର, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୋଭାହୀନ ହୋଇଗଲୁ; ଆମ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ହେଲୁ, ସମସ୍ତ ଉତ୍ସବ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଶେଷ ହୋଇଗଲା।" "ଆପଣ ନିର୍ଦୋଷ ଜନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛନ୍ତି; ଏହିଭଳି ଅନ୍ୟାୟ କରି, ହେ ଜନଘାତକ, ଆମକୁ ଏହି ଦୁଃଖରେ ପକାଇ, କିଏ ଶାନ୍ତି ପାଇପାରିବ?" "ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଏହି ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ; ଏବଂ ଯିଏ ଏହି ନିୟମକୁ ଅବହେଳା କରେ, ସେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସୁଖ ପାଏ ନାହିଁ।" ଏହି ଦୁଃଖଦ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ଭଗବାନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ରାଜପତ୍ନୀମାନେଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଓ ନିହତମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ଲୋକ ଆଚରିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦି କ୍ରିୟା କରିଦେଲେ। ଏହାପରେ, ନିଜ ମାତା ଓ ପିତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରି, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ମଣ୍ଡିଆ ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବ, ନିଜ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଭଗବାନ ବୋଲି ଚିହ୍ନି ନେବା ପରେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଣାମ ଗ୍ରହଣ କରି ଭୟ ଛାଡ଼ି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଏହାପରେ, ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ପରମେଶ୍ୱର ଭଗବାନ, ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି ବୋଲି ବୁଝି, ନିଜ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କ ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରି "ଚିନ୍ତା କରିବେ ନାହିଁ" ବୋଲି କହିଲେ। ତା’ପରେ, ବଡ଼ଭାଇ ବଳରାମ ସହ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଦରରେ ପ୍ରଣାମ କରି "ମା" ଓ "ବାପା" ବୋଲି ପ୍ରେମରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। କୃଷ୍ଣ କହିଲେ: "ହେ ବାପା, ଆପଣ ଓ ମାତା ସଦା ଆମକୁ ନିଜ ପୁଅ ଭାବେ ଦେଖିବାକୁ ଆଶା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଆମେ ଚାଲିବା, ଖେଳିବା, ବଢ଼ିବାର ସମୟ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ କାଟିପାରିଲୁ ନାହିଁ।