ବୃଜର ଭାଗ୍ୟଶାଳି ମହିଳାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତିରେ ଭାବିଥିଲେ, ସେମାନେ ଦୁଧ ଦୋହନ, ଗୋବର ଉଠାଇବା, ମଥାଣ, ମାଟି ପୋତିବା, ଶିଶୁମାନେକୁ ଝୁଲାଇବା କିମ୍ବା ଘର ବୁହାଇବା—ଯେ କାମ କରୁଥିଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟରେ ନିଜ କଣ୍ଠ ଗଭୀର ଅଶ୍ରୁରେ ଆଟକିଯିବା ସ୍ୱରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ। ପ୍ରତି ସକାଳ ଓ ସଞ୍ଜ୍ୟା, ଯେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣ ଗାଁର ଗାଈମାନେକୁ ଚରାଇବାକୁ ବା ଫେରିବାକୁ ବାଁଶୀ ବଜାଇ ଯାଉଥିଲେ, ସେଇ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଯୁବତୀମାନେ ତାଙ୍କର ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଓ କୃପାଦୃଷ୍ଟି ଦେଖିବା ପାଇଁ ଦୃତ ଚାଲି ପଥରେ ଆସିଯାଉଥିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ମହିଳାମାନେ କଥା ହେଉଥିଲେ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହା ସୁନି ଯୋଗେଶ୍ୱର ହରି ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଯେ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବେ। ମହିଳାମାନେର ଭୟଭୀତ କଥା ଶୁଣି, ପିତାମାତାମାନେ ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କ ପ୍ରେମ ଓ ଶୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିୟଥିତ ହେଲେ, କ୍ଷୀର ଓ ବଳର ଶକ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ ଅଜ୍ଞାନ ଥିଲେ। ଏଠିଏ, ଅଚ୍ୟୁତ ଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ନିଜ-ନିଜ ପହଞ୍ଚିବା ସମସ୍ତ କୌଶଳରେ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ବଳରାମ ଓ ମୁଷ୍ଟିକା ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦେହର ଅଙ୍ଗର ଘାତ, ଯେଉଁଠାରେ ବଜ୍ର ଘସିବା ପରି କଠୋର ଥିଲା, ଚାଣୂରଙ୍କ ଦେହକୁ ବାରମ୍ବାର ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲା ଓ ସେ କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲେ। ଚାଣୂର ଏକ ଶ୍ୟେନ ଦ୍ରୁତିରେ ଉଡି, ଦୁଇ ହାତ ମୁଠି ହୋଇ, ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ଘାତ କଲେ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ ସେଠି ଏକ ମାଲା ଦ୍ୱାରା ହାତୀ ଘାତ ହେବା ପରି ଅଚଳ ରହିଲେ; ଚାଣୂରଙ୍କୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି, ହରି ତାଙ୍କୁ ବହୁବାର ଘୁମାଇଲେ। ଏହା ପରେ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ; ଚାଣୂରଙ୍କ ଚୁଲି ଓ ମାଳା ଖସିଯାଇଥିଲା, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ପତନରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ। ଏହିପରି, ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ଦୃଢ଼ ମୁଠି ଘାତରେ ପ୍ରଥମେ ମୁଷ୍ଟିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ, ପରେ ତାଙ୍କ ପାଳି ଘାତରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ। ମୁଷ୍ଟିକା ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ଝରି, କ୍ଷୁଦ୍ର ଦୁଃଖରେ ତରଳ ହୋଇ, ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି ତଳେ ପଡ଼ିଲେ, ବାତାସରେ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରି। ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, କୂଟାକୁ ତାଙ୍କର ବାମ ମୁଠିର ଏକ ଅବହେଳା ଘାତରେ ସହଜରେ ମାରିଦେଲେ। ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପାଦଘାତରେ ଶଳଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଓ ତୋଷଳକ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଟୁକଡ଼ା ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ। ଏହିପରି ଚାଣୂର, ମୁଷ୍ଟିକା, କୂଟ, ଶଳ, ତୋଷଳକଙ୍କ ବିନାଶ ପରେ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମଲ୍ଲମାନେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ପଳାଇଗଲେ। ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ନିଜ ଗୋପବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ମିଶି, ବାଜା ଓ ଗଞ୍ଜିର ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ ନୃତ୍ୟ କରି ଆନନ୍ଦ କରିଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ କଂସ ଓ ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଥିବା କେତେକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିଲେନି, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ—"ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!" ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଲ୍ଲମାନେ ବିନାଶ ହେଲେ, ଓ ଭୋଜ ରାଜା କଂସ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱନୀୟ ବାଦକମାନେକୁ ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ ଓ କହିଲେ: "ଏହି ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟ ବସୁଦେବପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନଗରରୁ ହଟାଇଦିଅ; ଗୋପମାନେର ଧନ ଦଳିଦିଅ; ନନ୍ଦକୁ ବାନ୍ଧିଦିଅ। ବସୁଦେବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱମାନେ ସହ ମାରିଦିଅ; ଓ ମୋ ପିତା ଉଗ୍ରସେନ, ଯେଉଁମାନେ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥିମାନେକୁ ମାରିଦିଅ।" ଏପରି କଂସ ଗର୍ବ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ଦୃତ ଗତିରେ ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚରେ ଚଢ଼ିଗଲେ। କଂସ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଅଚାନକ ଉଠି, ତାଳୱାର ଓ ଢାଳ ଧରିଲେ। କିନ୍ତୁ ଦାବାନଳ ସ୍ୱରୂପ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଗରୁଡ଼ ସର୍ପକୁ ଧରିବା ପରି ଜୋର ଧରିଲେ। ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଚୁଲି ଧରି ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚରୁ ରଙ୍ଗଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏବଂ ନିଜେ ଉପରୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ। ହରି ତାଙ୍କର ନିର୍ଜୀବ ଦେହକୁ ଭୂମିରେ ଲାଗି ଟାଣିଲେ, ଯେପରି ଏକ ହାତୀକୁ ଟାଣି ନେଉଛି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖୁଥିଲେ; ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତେ "ହାୟ! ହାୟ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ସେ, ଯେଉଁଥିରେ ମନ ସଦା ଭୟରେ ଥିଲା, ଖାଇବା, କଥାହେବା, ଚାଲିବା, ଶୁଅ, ବା ଶ୍ୱାସ ନେବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଏବଂ ଏହିପରି ଦୁର୍ଲଭ ରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। କଂସଙ୍କ ଆଠ ଭାଇ—କଙ୍କ, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଭାଇଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଦୃତ ଗତିରେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ। ତାପରେ ରୋହିଣୀନନ୍ଦନ ବଳରାମ ତାଙ୍କ କୁହଡ଼ିରେ ତୀବ୍ର ଘାତ ଦେଇ, ସିଂହ ଜିଏପରି ପଶୁମାନେକୁ ମାରେ, ସେପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ। ଏହି ଜୟର ମୂହୂର୍ତ୍ତରେ ଆକାଶରେ ଡ଼଼ଙ୍ଗ ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି ହେଲା, ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଆଦି ଦେବତାମାନେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କରି ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଓ ନାରୀମାନେ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ପତିମାନେଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ବିୟଥିତ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମୁଣ୍ଡି ପିଟି, ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁ ନେଇ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଅଙ୍କଲଗାଇ, ତାଙ୍କ ଶୋୟା ଦେହ ଉପରେ କ୍ଷୁଦ୍ର ସ୍ୱରେ ବାରମ୍ବାର ବିଳାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—"ହାୟ ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରିୟ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଦୁଃଖୀର ରକ୍ଷକ! ତୁମେ ନାଥିଲେ, ଆମେ, ଆମ ପିଲାମାନେ, ଘରବାଡ଼ି ସବୁ ନଶ୍ଟ।" "ତୁମେ ନ ଥିଲେ, ଏହି ନଗର ଓ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶୂନ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳ ଓ ଉତ୍ସବ ସମାପ୍ତ।" "ନିର୍ଦୋଷ ଜନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଲ; ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଆଣିଦେଇ, ହତକାରୀ, କିଏ ଶାନ୍ତି ପାଇପାରିବ?" "ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରମୁଖ ନିମିତ୍ତ ଏହା ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିନାଶର କାରଣ; ଯେଉଁ ରକ୍ଷକ ଏହାକୁ ଅବହେଳା କରେ, ସେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସୁଖ ପାଉନାହିଁ।" ଏପରି ବିଳାପ ଦେଖି, ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରଭୁ ରାଜପତ୍ନୀମାନେକୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲେ ଓ ମୃତମାନେ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ କ୍ରିୟା କଲେ।