ବୃଜର ଗୋପୀମାନେ କେଉଁଠି ଏମିତି କୌଣସି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରୁ ସେମାନେ ଏହି ଅପୂର୍ବ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ସଦା ତରୁଣ, ଅତି ଦୁର୍ଲଭ, ଶ୍ରୀ, ବିଭୂତି ଓ ଯଶର ଆଶ୍ରୟ ଭଗବାନଙ୍କ ଦେହକୁ ନିଜ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପିଇପାରିଲେ? ବୃଜର ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମହିଳାମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜ ମନରେ ଅନନ୍ୟ ଭାବରେ ଭଜୁଥିଲେ, ଏବଂ ଗଞ୍ଜି ଆସୁଥିବା କଣ୍ଠରେ ଏଠାରେ ଏଠାରେ ଗାଈ ଦୁହିବା, ଗୋବର ଚଉଣିବା, ମାଟି ପୋଛିବା, ପିଲାମାନେକୁ ଝୁଲାଇବା କିମ୍ବା ଘର ପୋଛିବା—ଯେଉଁ କାମ ହେଉନା କାହିଁକି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଗୁଣକୁ ଗାଉଥିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳ ଓ ସଞ୍ଜେ, କୃଷ୍ଣ ଗାଈ ଚରାଇବାକୁ ବା ଗାଈ ନେଇ ଫେରିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ବାଂଶୀ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ କନ୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କର ହସଉଥିବା ମୁହଁ ଓ କୃପାମୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଆସୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଗୋପୀମାନେ ମଧୁର କଥା କହୁଥିବାବେଳେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୋଗୀଶ୍ୱର ହରି ନିଜ ମନରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନେଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଭୟଭୀତ କଥା ଶୁଣି, ମାତାପିତା ନିଜ ଦୁଇ ପୁଅ ପାଇଁ ଭୟ ଓ ଶୋକରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଇ ପଡ଼ିଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ୍ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିନଥିଲେ। ଏଉଁଠି ଅଚ୍ୟୁତ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ, ବଳରାମ ଓ ମୁଷ୍ଟିକ ଭଳି, ବିଭିନ୍ନ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ କଳାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଭଗବାନଙ୍କ ଶରୀରର ଅତି ଦୃଢ଼ ଆଘାତରେ ଚାଣୂର ଦେହ ମାନେ ବଜ୍ରପାତରେ ପିସାଯିବା ଭଳି ଖଣ୍ଡିଯିବାରେ ଉତ୍ସାହହୀନ ହେଲା। ଚାଣୂର ଏକ ଶ୍ୟେନ ପଖୀର ତ୍ୱରାରେ ଉଡ଼ି, ଦୁଇ ମୁଠି ମଜବୁତ କରି, କ୍ରୋଧେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ଘୁଞ୍ଚି ମାରିଲା। କିନ୍ତୁ ଏହି ଆଘାତରେ କୃଷ୍ଣ କିଛି ହେଲେ ନାହିଁ, ଜଣେ ହାତୀ ଫୁଲମାଳା ଲଗିଲା ପରି ଅନଡ଼ିଆ ରହିଲେ। ତିନି ଚାଣୂର ଦୁଇ ହାତ ଧରି ଘୁଞ୍ଚାଇ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଭୂମିରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପେଟିଦେଲେ। ଚାଣୂର ଜୀବନ ଶେଷ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା, ଚୁଲି ଓ ମାଳା ଖସିଗଲା, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରର ଧ୍ୱଜପତାକା ଭଙ୍ଗ ହେବା ପରି ପଡ଼ିଗଲା। ଏହିପରି, ବଳରାମ ମୁଷ୍ଟିକଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଘୁଞ୍ଚି ଏବଂ ତାପରେ ତାଙ୍କର ତଳେ ଭୟଙ୍କର ଚାପ ଦେଲେ। ମୁଷ୍ଟିକ ଶରୀର ତିତିରାଇ ଗଲା, ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ବହିଲା, ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଚାଲିଗଲା, ଝଡ଼ରେ ଗଛ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିବା ପରି ଭୂମିରେ ଲୁହୁଚିଯିଲେ। ତାପରେ ବଳରାମ ସହଜରେ କୂଟକୁ ବାମ ମୁଠି ଦେଇ ମାରି ହତ୍ୟା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶଳାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ମୁଣ୍ଡି ମାରି ଦୁଇ ଭାଗ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ତୋଷଳକ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ହେଲେ। ଏହିପରି ଚାଣୂର, ମୁଷ୍ଟିକ, କୂଟ, ଶଳା ଓ ତୋଷଳକ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କୁସ୍ତିଗିର ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପଳାଇଗଲେ। ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ବଳରାମ ନିଜ ଗୋପବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ମଜାରେ ଖେଳିଲେ, ବାଜା ଝଙ୍କାର ଓ ପାଦପଦ୍ମ ଗୁଞ୍ଜନ ମଧ୍ୟରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକେ ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ କଂସ ଛାଡ଼ି ଅଗ୍ରଣୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ 'ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁସ୍ତିଗିରମାନେ ହତ୍ୟା ହେଲେ ଓ ଭୋଜ ରାଜା କଂସ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ସେ ନିଜ ସଙ୍ଗୀତକୁ ବନ୍ଦ କରି ଏହିପରି କହିଲେ: 'ଏହି ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟ ବସୁଦେବପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସହରରୁ ତାଡ଼ିଦିଅ, ଗୋପମାନଙ୍କର ଧନ ଅପହରଣ କର, ନନ୍ଦକୁ ବାନ୍ଧିଦିଅ। ବସୁଦେବ ଓ ତାଙ୍କ ସାରଥି ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହିତ ହତ୍ୟା କର, ଓ ମୋତେ ବିପକ୍ଷ କରୁଥିବା ମୋ ବାପା ଉଗ୍ରସେନ ସମେତ ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିଦିଅ।' ଏଭଳି କଂସ ଅହଂକାର କରିଥିବା ବେଳେ, ଅବିନାଶୀ କୃଷ୍ଣ କ୍ରୋଧେ ଭରିଆ, ତ୍ୱରାରେ ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚରେ ଚଢ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ନିକଟାସ୍ଥ ଦେଖି, ନିଜ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦେଖି, କଂସ ଶୀଘ୍ର ଉଠି, ତାଳୱାର ଓ ଢାଲ ଧରିଲେ। କଂସ ତାଳୱାର ନେଇ ଦକ୍ଷ ଶ୍ୟେନ ପଖୀ ପରି ଚାରିପାଖେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଗରୁଡ଼ ସାପକୁ ଧରିବାଭଳି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର କେଶ ଧରି, ମୁକୁଟ ହଳିଯିବାରେ, ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚରୁ ଅଖାଡ଼ାରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପେଟିଦେଲେ। ପଦ୍ମନାଭ ଭଗବାନ ଉପରୁ ତାଙ୍କୁ ଚାପିଦେଲେ। ତାପରେ ହରି ତାଙ୍କ ନିର୍ଜୀବ ଦେହକୁ ଭୂମିରେ ଟାଣିଲେ, ଯେପରି ଜଣେ ହାତୀକୁ ଟାଣିନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖି, 'ହାୟ! ହାୟ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। କଂସର ମନ ସଦା କ୍ଷୁବ୍ଧ ଥିଲା—ଖାଇବା, କହିବା, ଚାଲିବା, ସୁତିବା କିମ୍ବା ଶ୍ୱାସ ନେବା ସମୟରେ ସେ ସମ୍ମୁଖରେ ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ଏହିପରି ସେ ଦୁର୍ଲଭ ଭଗବଦ୍ ରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ। ତାଙ୍କ ଆଠ ଭାଇ—କଙ୍କ, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଭାଇର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ତେବେ ରୋହିଣୀନନ୍ଦନ ବଳରାମ ତାଙ୍କ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ସବୁକୁ ଅତି ତ୍ୱରାରେ ପେଟିଦେଲେ, ଯେପରି ସିଂହ ଜନ୍ତୁମାନେକୁ ପେଟିଦିଏ। ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଢୋଳ ଓ ଦିବ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ଶୁଣିଲା, ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ଦେବୀମାନେ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା କଲେ, ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ନାରୀମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ଏହି ମହାନ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁରେ ସେମାନଙ୍କ ଜଣା ନାରୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ମୁଣ୍ଡି ପିଟି, ଲୁହ ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ନିଜ ପତିଙ୍କ ଶବ ଉପରେ ଗଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ବାହୁଡ଼େ ଧରି, ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ବାରମ୍ବାର ବିଳାପ କରି କହିଲେ: 'ହାୟ ନାଥ, ପ୍ରିୟ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଅନାଥଙ୍କର ରକ୍ଷକ! ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବାରେ ଆମେ, ଆମ ପିଲାମାନେ ଓ ଘରବାଡ଼ି ସବୁ ଶେଷ ହେଇଗଲୁ।' 'ଏ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ନଥିବାରୁ ଏହି ସହର ଓ ଆମେ ଶୂନ୍ୟ, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉତ୍ସବ ସମାପ୍ତ।' 'ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଜନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରି, ହେ ମୃଗାରି, ଏମିତି ଅବସ୍ଥା କରି, କିଏ ଶାନ୍ତି ପାଇପାରିବ?' 'ଏଠି ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ମୂଳ; ଏହି ଧର୍ମକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଅନ୍ୟଠାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ମିଳେନାହିଁ।' ତାପରେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ, ସୃଷ୍ଟିର ସ୍ୱାମୀ, ରାଜପତ୍ନୀମାନେକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ କ୍ରିୟା କଲେ।