ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ— ଏପରି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ନେଇ, ଭଗବାନ ମଧୁସୂଦନ ରୋହିଣୀନନ୍ଦନ ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ଚାଣୁର ଓ ମୁଷ୍ଟିକାଙ୍କ ସମ୍ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କମାନେ ହାତକୁ ହାତ, ପାକୁ ପା ଲଗାଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଏକାପେକା ଟାଣିବା ଲାଗିଲେ, ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ଜିତିବା ପ୍ରତି ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଏକାପେକା କୁହୁଁ, ଗୁଡ଼ି, ମୁଣ୍ଡ, ଛାତି ଓ କନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଜୋର ଘାତ କରିବା ଲାଗିଲେ। ଚକ୍ରାକାର ଘୁରିବା, ଚାଳ ଦେବା, ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବା, ପାଖରେ ଆସିବା ଓ ପଛକୁ ଯିବା— ଏପରି ନିରନ୍ତର ଚେଷ୍ଟାରେ ଏକାପେକା ପ୍ରତିବାଦ କରିବା ଲାଗିଲେ। ଉଠାଇବା, ଉପରକୁ ଉଠାଇବା, ହଲାଇବା, ଧରିବା— ଏସବୁ ଦ୍ୱାରା ଏକାପେକା ଶକ୍ତିର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରୟୋଗ କରି ଅନ୍ୟକୁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ। ଏହି ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତାର ମହାମେଳା ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କ ଅସେମ୍ବଲୀରେ ଏକଠା ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ ଦୟାଭାବରେ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଏକାପେକା କଥା କହିଲେ— "ହାଁ, ରାଜାଙ୍କ ସଭାରେ କେତେ ଅନ୍ୟାୟ! ରାଜା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଏପରି ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତାର ମେଳା କିପରି ହେଉଛି?" "ଏ ଗାଡ଼ ଶରୀର ଥଣ୍ଡାର ପରି, ପାହାଡ଼ର ତଳାର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ପହାଡ଼ ପରି ଗୁରୁତ୍ୱ ଅଟୁଟ ମଲ୍ଲମାନେ କିପରି ଏ ଦୁଇ ଯୁବକ, ଅପରିପକ୍୵ ଓ କମଜୋର, ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ?" "ଏ ଅସେମ୍ବଲୀ ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କରିବାରେ ଲାଗିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅଧର୍ମ ଆସିଥାଏ, ସେଉଁଠାରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଏକାପେକା ଦୁର୍ଗୁଣ ଭାବି ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଜଣେ ଅଜ୍ଞାନୀ କହିଲେ କିମ୍ବା ଚୁପ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ଲାଗିଯାଏ।" "କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖ, ଶତଦଳର ପରି ମୁହଁ ଶତର ରସରେ ଝାଳି ଯୁଦ୍ଧର ଶ୍ରମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶତଦଳ କୁମୁଦ ଜଳରେ ଭିଜିଥିବା ପରି।" "ତୁମେ କିଏ ଦେଖୁନାହାଁ, ରାମଙ୍କ ମୁହଁ, ତାଙ୍କ ଲାଲ ଚକୁ, ହସ ଓ କ୍ରୋଧର ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ, ମୁଷ୍ଟିକାଙ୍କ ସମ୍ନିକଟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।" "ଧନ୍ୟ ହେଉଛି ବ୍ରଜ ଭୂମି, ଯେଉଁଠାରେ ଏ ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ମାନବ ରୂପରେ ଲୁଚି, ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି, ବଳରାମ ସହିତ ଗୋଧାନ କୁ ସମ୍ଭାଳି, ବାଂଶୀ ଚାଲାଇ, ହିମାଳୟ ମହାଦେବଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ପଦ ପୂଜିତ, ନିଜ ଲୀଳାରେ ମଗ୍ନ।" "ଗୋପିମାନେ କେଉଁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଏ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅନୁପମ, ସଦା ନୂତନ ରୂପକୁ ଚକୁ ଦ୍ୱାରା ପିଉଉଥିଲେ?" "ଧନ୍ୟ ହେଉଛି ବ୍ରଜର ଜନନୀମାନେ, ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ ପ୍ରତି ମନ ଲଗାଇ, ଦୁଃଖରେ ଗଳା ବନ୍ଧି ଗାନ କରୁଥିଲେ— ଦୁଧ ଧୋଇବା, ଗୋବର ଚିନିବା, ମାଟି ଲେପିବା, ଶିଶୁମାନେ ଝୁଲାଇବା, ଓ ଝାଡ଼ୁ ଦେଇବା— ଯେଉଁଠି କାମ କରୁଥିଲେ।" "ସକାଳ ଓ ସଂଧ୍ୟା, ଗୋଧାନ ଚାରିବାକୁ ଯିବା କିମ୍ବା ଫେରିବା ବେଳେ, ବାଂଶୀ ଚାଲାଇ, ଧନ୍ୟ ଯୁବତୀମାନେ ତୁରନ୍ତ ପଥରେ ଆସି, ତାଙ୍କ ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଓ ଦୟାମୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖୁଥିଲେ।" ଏପରି ଜନନୀମାନେ କଥା କହୁଥିଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୋଗେଶ୍ୱର ହରି ନିଜ ମନରେ ଶତ୍ରୁ ନିବୃତ୍ତ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ଜନନୀମାନେର ଭୟଭୀତ କଥା ଶୁଣି, ପିତାମାତାମାନେ ପୁଅମାନେ ପ୍ରତି ଆଶ୍ରୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅତି କ୍ଷୁଭ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅଜ୍ଞାତ ଥିବାରୁ ଅତି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେ। ଅନେକ ପ୍ରକାର ମଲ୍ଲଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଅଚ୍ୟୁତ ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, ଯେପରି ବଳ ଓ ମୁଷ୍ଟିକା ମଧ୍ୟ। ଭଗବାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗର ଘାତ, ବଜ୍ର ଦଳାର ପରି କଠୋର, ଚାଣୁରଙ୍କ ଶରୀରକୁ ବାରମ୍ବାର ଆଘାତ କରି, ସେ ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲେ। ଚାଣୁର ବାଜ ପରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଉଡ଼ି, ଦୁଇ ମୁଠି ଭଲି, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ। ଭଗବାନ ଏ ଘାତରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେନାହିଁ, ହାତରେ ଚାଣୁରକୁ ଧରି, ଅନେକ ପରି ଘୁମାଇଲେ। ତାକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ, ଜୀବନ ନିକଟରେ ଆସିଗଲା; ଚୁଡ଼ା ଓ ମାଳା ବିକ୍ରିତ, ଇନ୍ଦ୍ର ଧ୍ୱଜ ପତନ ଭଳି ଚାଣୁର ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହିପରି, ମୁଷ୍ଟିକା ପ୍ରଥମେ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ମୁଠିର ଭୟଙ୍କର ଘାତରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ, ପରେ ତାଙ୍କ ତଳେ ମୁଠିରେ ଭୟଙ୍କର ଘାତ ହେଲା। ମୁଷ୍ଟିକା କପିବା, ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ବହିବା, ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରାଣ ଚାଲିଗଲା, ବାୟୁରେ ଗଛ ପଡ଼ିଥିବା ପରି ପଡ଼ିଗଲେ। ଏପରି, ରାମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସହଜରେ କୂଟାକୁ ତଳ ମୁଠିରେ ଘାତ କରି ହତ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶଳା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦରେ ମୁଣ୍ଡ ଆଘାତ ପାଇ, ତୋଷଳକା ମଧ୍ୟ, ଦୁଇ ଭାଗରେ ଭାଗି, ପଡ଼ିଗଲେ। ଚାଣୁର, ମୁଷ୍ଟିକା, କୂଟା, ଶଳା, ତୋଷଳକା ମୃତ୍ୟୁ ହେଲାପରେ, ଅନ୍ୟ ମଲ୍ଲମାନେ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଭଗେଇ ଚାଲିଗଲେ। ଗୋପମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ମନ୍ଦିର ଓ ଘଂଟାର ଶବ୍ଦରେ, ଗୁଂଗୁର ରଣିବା ଶବ୍ଦରେ ନାଚି, ଆନନ୍ଦ କରିବା ଲାଗିଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କୃତ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଭରିଗଲେ; କଂସ ଛଡ଼ି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଧର୍ମଜନ 'ବାହୁତ୍ ଭଲ କରିଛି!' ବୋଲି କହିଲେ। ମଲ୍ଲମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା ଓ ଭୋଜ ରାଜା କଂସ ଉତ୍ତେଜିତ ହେବା ପରେ, ନିଜ ସଙ୍ଗୀତଜନଙ୍କୁ ବନ୍ଦ କରି, ଏପରି କହିଲେ— "ଏ ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟ ବସୁଦେବପୁତ୍ରକୁ ସହରରୁ ଖେଦିଦିଅ; ଗୋପମାନଙ୍କ ଧନ ଅପହରଣ କର; ନନ୍ଦ, ଏ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ବାନ୍ଧିଦିଅ।" "ବସୁଦେବ, ଏ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଅବିଳମ୍ବେ ହତ କର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ସହିତ; ଉଗ୍ରସେନ, ମୋ ପିତା, ଶତ୍ରୁପକ୍ଷରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିବା, ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ ସହିତ।" କଂସ ଏପରି ଅଭିମାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଅବିନାଶୀ ଭଗବାନ କ୍ରୋଧରେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚରେ ଚଢ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ମୃତ୍ୟୁ ନିଜ ପାଇଁ ଆସିଛି ବୋଲି ଭାବି, କଂସ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଉଠି, ଢାଲ ଓ ତଳୱାର ଧରିଲେ। ତଳୱାର ଚଳାଇ, କଂସ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଦକ୍ଷିଣ-ବାମ ଆକାଶରେ ବାଜ ପରି ଘୁମାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ ଗରୁଡ଼ ପରି ସର୍ପକୁ ଧରିବା ଭଳି ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିରେ ଧରିଲେ। ତାଙ୍କ ଚୁଡ଼ା ଅସ୍ଥିର କରି, ଚୁଲ ଧରି, ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚରୁ ରଙ୍ଗଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ; ଶ୍ରୀନିବାସ, ସ୍ୱୟଂ ସ୍ଥିତ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଉପରୁ ପଡ଼ିଲେ।