ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆତ୍ମଦେବ ଭାରି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଏକ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ । ସେ କହିଲେ, "ଦେବତାମାନେ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋର ଅର୍ପିତ ଦାନ ସ୍ୱୀକାର କରୁନାହାନ୍ତି, ଛୁଆ ନଥିବା ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ଦୁଃଖରେ ଆସି ଏଠାରେ ମୁଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି ।" ସେ ଆଉ କହିଲେ, "ସନ୍ତାନ ବିନା ଜୀବନ, ସନ୍ତାନ ବିନା ଘର, ପୁଅ ବିନା ଧନ, ଓ ବଂଶ ଚାଲିନଥିବା ପରିବାର—ଏସବୁ ଅର୍ଥହୀନ । ମୁଁ ଯେ ଗାଁରେ ଗାଈ ପାଲନ କରେ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ଗାଈ ଅବନ୍ଧ୍ୟା; ମୁଁ ଲଗାଇଥିବା ଗଛ ମଧ୍ୟ ଫଳ ଦିଏନାହିଁ । ମୋ ଘରକୁ ଯେଉଁଠି ନିମିତ୍ତ ଫଳ ଆସେ, ସେଉଁଠି ତାହା ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ । ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ସନ୍ତାନ ନଥିବା ଦୁଃଖରେ ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନ ଅର୍ଥହୀନ ।" ଏଭଳି କହି ଆତ୍ମଦେବ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦେଖି ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଦୟା ଜଗ୍ରତ ହେଲା । ସେ ତାଙ୍କର ଯୋଗବଳ ଓ ମାଥାରେ ଥିବା ଅକ୍ଷରମାଳା ଦ୍ୱାରା ସବୁ କିଛି ଉପଲବ୍ଧି କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ସନ୍ତାନ ଆଶା ତ୍ୟାଗ କର; କର୍ମର ଗତି ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ । ବିବେକ ଅର୍ଜନ କର, ଏହି ସଂସାର ଆଶା ଛାଡ଼ ।" ତପସ୍ୱୀ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମର ଭାଗ୍ୟ ଦେଖିଛି—ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ କେବେ ପୁଅ ପାଇବେ ନାହିଁ । ପୂର୍ବେ ସଗର ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ । ଏବେ ତୁମେ ବଂଶ ଆଶା ତ୍ୟାଗ କର; ସନ୍ନ୍ୟାସରେ ସର୍ବପ୍ରକାର ସୁଖ ଅଛି ।" ଆତ୍ମଦେବ କହିଲେ, "ମୋ ପାଇଁ ବିବେକ କ’ଣ କାମର? ମୋତେ ଜୋରଦେଇ ଏକ ପୁଅ ଦିଅ, ନହେଲେ ଏଠାରେ ତୁମ ପାଖରେ ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିଦେବି । ସନ୍ତାନ ବିନା ସନ୍ନ୍ୟାସ ଶୁଷ୍କ; ପୁଅ ପଉତି ଘେରା ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ହେଉଛି ଆନନ୍ଦମୟ ।" ତାଙ୍କର ଏହି ଅନୁରୋଧ ଦେଖି ତପସ୍ୱୀ କହିଲେ, "ଚିତ୍ରକେତୁ ମଧ୍ୟ ଭାଗ୍ୟ ଲିଖା ମିଟାଇ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ । ତୁମେ ପୁଅରୁ ସୁଖ ପାଇବେ ନାହିଁ; ଭାଗ୍ୟ ବିରୋଧ କଲେ କୌଶଳ ବିଫଳ । ତୁମେ ଯେ ଅତି ଆଗ୍ରହୀ, ଏହାକୁ ମୁଁ କ’ଣ କହିପାରିବି?" ତପସ୍ୱୀ ଏକ ଫଳ ଦେଇ କହିଲେ, "ଏହି ଫଳ ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ଜନ୍ନୀ ଏକାସାଥିରେ ଭୋଜନ କର; ତାହାଲେ ପୁଅ ହେବ । ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, ଦୟା, ଦାନ ଓ ଦିନକୁ ଏକଥର ଭୋଜନ—ଏହି ବ୍ରତ ଜନ୍ନୀ ଏକ ବର୍ଷ ପାଳନ କରିବେ, ତେବେ ପୁଅ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ହେବେ ।" ଏପରି କହି ଯୋଗୀ ଚାଲିଗଲେ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରକୁ ଫେରି ଫଳଟି ଜନ୍ନୀଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ ଓ ନିଜେ ଅନ୍ୟ କାମକୁ ଚାଲିଗଲେ । ଜନ୍ନୀ ଧୁନ୍ଧୁଳୀ ମନରେ ଚାଳାକ ଥିଲେ; ସେ ସଖୀମାନେ ସାମ୍ନାରେ କନ୍ଦି କହିଲେ, "ମୁଁ ଭୟରେ ଅତି ଅଶାନ୍ତିତ; ଏହି ଫଳ ମୁଁ ଖାଇବି ନାହିଁ । ଫଳ ଖାଇଲେ ଗର୍ଭ ହେବ, ତାପରେ ଆମ୍ବ ହେବ, ମୁଁ ଅଳ୍ପ ଖାଇଲେ ଶକ୍ତି ହେବ ନାହିଁ—ଘର କିପରି ଚଲାଇବି? ଭାଗ୍ୟକ୍ରମେ କେତେବେଳେ ଅପରାଧ ଆସି ପଡ଼ିଲେ, ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା କିପରି ଦୂରେଇବି? ଗର୍ଭ ମଞ୍ଚରେ ତୁଳି ରହିଲେ କିପରି ବାହାର କରିବି? ଆଉ ଯଦି ଗର୍ଭ ଟାଣି ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ମୁଁ ମରିଯିବି; ଜନ୍ମବେଳେ ଭୟଙ୍କର ପୀଡ଼ା, ମୁଁ ଏତେ ନାଜୁକ ମୁଁ କିପରି ସହିପାରିବି? ଯଦି ମୁଁ ଧୀରେ ହେଉଛି, ମୋ ସଉତ ଏସବୁ ଦଖଳ କରିନେବେ; ପବିତ୍ରତା, ସତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ବ୍ରତ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ । ପୁଅ ପାଳନ ଓ ଜନ୍ମବେଳେ ନାରୀ ଦୁଃଖ ପାଏ; ମୋତେ ଲାଗେ, ବନ୍ଧ୍ୟା ବା ବିଧବା ନାରୀ ଶାନ୍ତିରେ ରହେ ।" ଏପରି ଭାବି ଧୁନ୍ଧୁଳୀ ଫଳ ଖାଇଲେ ନାହିଁ । ପତି ପଚାରିଲେ, "ଫଳ ଖାଇଛ?" ସେ କହିଲେ, "ହଁ, ମୁଁ ଖାଇଛି ।" ଏକ ଦିନ, ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ଘରକୁ ଆସିଲେ । ଧୁନ୍ଧୁଳୀ ସେଉଁଠି ସବୁ କଥା କହିଦେଲେ, "ମୁଁ ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଅଶକ୍ତ; ଭଉଣୀ, କ’ଣ କରିବି?" ଭଉଣୀ କହିଲେ, "ମୁଁ ଗର୍ଭବତୀ; ମୁଁ ପିଲା ହେଲେ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବି । ତୁମେ ଘରେ ଥିବା ବେଳେ ଗର୍ଭବତୀ ଭାବ କରି ଖୁସିରେ ରୁହ; ମୋର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କିଛି ଧନ ଦିଅ, ସେ ପିଲା ଦେଇଦେବେ । ଲୋକମାନେ କହିବେ ପିଲା ଛଅ ମାସରେ ମରିଗଲା; ମୁଁ ପିଲାକୁ ଦିନକୁ ଘରେ ଆସି ପାଳିବି । ଏବେ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଫଳ ଗାଈକୁ ଦିଅ; ଏସବୁ ନାରୀ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ହେଲା ।" ଏପରି ଚାଳ ଚାଲିଗଲା । ସମୟ କ୍ରମେ ଭଉଣୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଛୁପଚାପେ ସେ ପିଲାକୁ ଧୁନ୍ଧୁଳୀଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ । ସେ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସୁସ୍ଥ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହୋଇଛି; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ହେଲା, କାରଣ ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ ।" ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱିଜମାନେ କୁ ଦାନ ଦେଲେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦରେ ଜନ୍ମ ସଂସ୍କାର କଲେ, ଘର ଦ୍ୱାରେ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ହେଲା । ଘଟଣା ଏହିପରି, ସେ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ଅଂଶରେ ଦୁଧ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟେ ଦୁଧ ଚୁଷି ନେଇଛି, ଏହି ପିଲାକୁ କିପରି ମୁଁ ଦୁଧ ଦେଇ ପାଳିବି?" "ମୋ ସଉତ, ଯିଏ ପିଲାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛି, ସେ ପିଲା ମରିଗଲା; ତାଙ୍କୁ ଆଣି ଘରେ ରଖ, ସେ ତୁମର ପିଲାକୁ ଦୁଧ ଦେଇ ପାଳିବେ ।" ପୁଅର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏସବୁ କାମ ବ୍ରାହ୍ମଣ କଲେ । ମା ତାଙ୍କ ପୁଅର ନାମ ରଖିଲେ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ । ତିନି ମାସ ପରେ, ଗାଈ ଗର୍ଭରୁ ଏକ ବଛଡ଼ା ହେଲା—ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ଦିବ୍ୟ, ନିର୍ମଳ ଓ ସୁନହିରା ରଙ୍ଗରେ ଦ୍ୱିପ୍ରଭା । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହା ଦେଖି ବଡ଼ ଖୁସି ହେଲେ, ନିଜେ ସଂସ୍କାର କଲେ; ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖି ଗାଁର ଲୋକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଇ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ । ଏହିପରି ଭାଗ୍ୟକ୍ରମେ ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ଘରେ ଦୁଇଟି ପିଲା ହେଲା—ଏକ ଗାଈରୁ ଜନ୍ମ, ଦେହ ଦିବ୍ୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ; ଲୋକେ ଦେଖିଲେ ଏହାର କାନ ଗାଈ ପରି, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ନାମ ରଖିଲେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ । ସମୟ କ୍ରମେ ଦୁଇଁଜଣ ପୁଅ ଯୁବକ ହେଲେ; ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷା ଓ ବିବେକରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ହେଲେ । ସେ ନ ନାହାଏ, ନ ପବିତ୍ରତା ରଖେ, ଅନୁଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରେ, କ୍ରୋଧ ନଥାଏ, ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ଧନ ନେଇ ଶବ ଛୁଇଁ ହାତରେ ଖାଏ । ଏଭଳି ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ଜୀବନର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୁଃଖ, ଚଳାକି, ଓ ଭାଗ୍ୟର ଅଦ୭ତ ଖେଳ ଚାଲିଗଲା ।