ଗୋପିମାନେ ସମ୍ବିଧାନ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କର ହସ୍ୟମୟ ଚେହେରା ଓ ମଧୁର ଦୃଷ୍ଟିକୁ ସାବଧାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି ତାଙ୍କର କଷ୍ଟ, କ୍ଲାନ୍ତି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ କହୁଥିଲେ—ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯଦୁବଂଶ ଏବେ ଅଧିକ ମହିମା, ଶ୍ରୀ, ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇବାକୁ ଚାଲିଛି, ଏହା ସୁରକ୍ଷିତ ହେବ। ଏହି କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଭାଇ, ରୋହିଣୀନନ୍ଦନ ରାମ, ତାଙ୍କର ନୀଳପଦ୍ମ ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ମହିମା ଅତିଶୟ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଳମ୍ବ, ଭାଟସକା, ବକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେମନମାନେ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏଭଳି ଲୋକମାନେ ଆପସରେ କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ, ନାନା ଧ୍ୱନି ଉପକରଣ ରେ ତାଳ ଲାଗୁଥିଲା, ଚାଣୂର କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ—“ନନ୍ଦନନ୍ଦନ, ବଳରାମ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମହାବୀର ଏବଂ ମଲଯୁଦ୍ଧରେ ନିପୁଣ; ରାଜା ତୁମେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ ଅଟେ।” ଚାଣୂର କହିଲେ—“ରାଜାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ନିର୍ବାହ କଲେ, ଲୋକମାନେ ଭଲ ଅବସ୍ଥା ପାନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଷ୍ଠିତ ନହେଲେ, ତାହାର ବିପରୀତ ଫଳ ମିଳେ।” ଗୋପ ଓ ଗୋପିମାନେ ଗଂଗାରେ ଗୋଧାନ ଚାଲାଇବା ସମୟରେ ଆନନ୍ଦରେ ମଲଯୁଦ୍ଧରେ ଖେଳୁଥିଲେ। ଚାଣୂର ଆହ୍ୱାନ କରିଲେ—“ସମସ୍ତଙ୍କ ରାଜା ଯଦି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆମେ ଉପରେ ଖୁସି ହେବେ; ଏହିପରି ରାଜାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।” କୃଷ୍ଣ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ତିନି ଏହି ମଲଯୁଦ୍ଧର ଆହ୍ୱାନକୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ମନରେ ଥିଲା। କୃଷ୍ଣ କହିଲେ—“ଅମେ ରାଜା ଭୋଜଙ୍କର ପ୍ରଜା, ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା; ଏହି ଆମର ସର୍ବୋତ୍ତମ କୃପା। ଅମେ କିଶୋର, ସମାନ ଶକ୍ତିର ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଖେଳିବା ଉଚିତ; ମଲଯୁଦ୍ଧ ସମାନ ଶକ୍ତିରେ ହେଉ, ଯେଉଁଠି ମଲଯୁଦ୍ଧ ଭାଗ ଦେଖି ଅପବାଦ ନ ଆସି।" ଚାଣୂର କହିଲେ—“ତୁମେ ନା ଶିଶୁ ନା ଯୁବକ; ଶକ୍ତିରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ତୁମେ ଖେଳରେ ଏକ ହଜାର ଶକ୍ତିର ହାତୀକୁ ନିହତ କରିଛ। ଏହିପରି, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପଡିବ; ଏଠି ଏଡ଼ାଇବା ନାହିଁ। ମୁଷ୍ଟିକା ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ, ଆଉ ମୁଁ, ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।” ଏଠି ଦସମ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତମ୍ ପୁରାଣର ପ୍ରଥମାର୍ଧର 'କୁବଲୟପୀଡ଼ା ବଧ' ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏଭଳି, ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ମଧୁସୂଦନ ପ୍ରଭୁ ରୋହିଣୀପୁତ୍ର ବଳରାମ ସହିତ ଚାଣୂର ଓ ମୁଷ୍ଟିକାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କର ହାତ ହାତ, ପା ନିକଟ ପା ଲଗାଇ, ଶକ୍ତି ଦେଖାଇବାରେ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇ, ଏକାପ୍ରକାର ଟାଣାଟାଣି ହେଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ମୁଠି, ଘୁଣା, ମୁଣ୍ଡ, ଛାତି ଓ କାନ୍ଧରେ ଆଘାତ ଦେଇ, ଏକାପ୍ରକାର ମଲଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିଲା। ଘୂର୍ଣ୍ଣନ, ଚଳ, ଆଲିଙ୍ଗନ, ଫେଙ୍କିବା, ଆଗକୁ ଚାଲିବା ଓ ପଛକୁ ହଟିବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଘାତ ଚାଲିଥିଲା। ଉଠାଇବା, ଉଚ୍ଚ କରିବା, ହଲାଇବା, ଧରିବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଜଣ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଶକ୍ତି ଓ ଦୂର୍ବଳତାର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ଦୟାରେ ଦଳ-ଦଳରେ କଥା କହିଲେ—“ହାୟ! ଏହି ରାଜାଙ୍କ ସଭାରେ କେତେ ଅନ୍ୟାୟ! ରାଜା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଏପରି ଦୂର୍ବଳ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କୁହାଯାଉଛି! ଏହି ବଜ୍ର ସମ ଦେହ ଓ ପାହାଡ଼ ସମ ଦୃଢ଼ ମଲଯୋଧାମାନେ, ଦୁଇଜଣ କିଶୋର, ଅଧୁନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁବକ ହୋଇନଥିବା, ସେମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା କିପରି ସମ୍ଭବ?” “ଏହି ସଭା ଅଧର୍ମକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଅପବାଦ ଲାଗିବ; ଯେଉଁଠି ଅଧର୍ମ ଉପସ୍ଥିତ, ସେଠି ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଦୋଷ ଥିବା ସଭାକୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ; ଚୁପ୍ ରହିଲେ ହେଉ କି କହିଲେ ହେଉ, ଅଜ୍ଞାନୀ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହେବେ।” “କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦ୍ମସମ ମୁଖ, ଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଘମ ଧାରାରେ ଆବୃତ; ଏହା ଜଳରେ ଭିଜା ପଦ୍ମକୁ ମନେ ପକାଏ। ବଳରାମଙ୍କର ମୁଖ, ତାଙ୍କର ରକ୍ତିମ ଚକ୍ଷୁ, ହସ୍ୟ ଓ କ୍ରୋଧର ରଙ୍ଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ମୁଷ୍ଟିକା ସମ୍ମୁଖରେ ଚମକିଉଠିଲା।” “ବ୍ରଜ ଭୂମି ବହୁତ ଧନ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଏହି ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ମାନବ ରୂପରେ ଗୁପ୍ତ, ଜଙ୍ଗଲ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି, ବଳରାମ ସହିତ ଗୋଧାନ ଚାଲାଇ ନିଜ ବାଂଶୀ ବଜାଇ, ପାର୍ବତୀଶ୍ରୀଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଦ ପୂଜିତ, ନିଜ ବିଭିନ୍ନ ଲୀଳାରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ।” “ଗୋପିମାନେ କେଉଁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ସଦା ନୂତନ, ଅଗ୍ରହ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀ, ବିଭବ, ଏବଂ ମହିମାର ନିବାସ ରୂପୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖି ପାରିଥିଲେ?” “ବ୍ରଜର ଗୋପିମାନେ ଅତି ଧନ୍ୟ, ତାଙ୍କର ମନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉପରେ ଲଗିଥିଲା; ଦୁଦ୍ଧ ଧେଇବା, ଗୋଧାନ ଚଂଗିବା, ମଣ୍ଡା ମାଡ଼ିବା, ଘର ଝାଡ଼ିବା, ଶିଶୁମାନେ ଝୁଲାଇବା, ଯାହା କାମ କରୁଥିଲେ, ମନେ ଅନୁସ୍ମରଣ କରି, ନିଜ ଗଳା ଭିଜାଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗାଇଥିଲେ।” “ସକାଳ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା, ଯେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣ ଗୋଧାନ ଚାଲାଇବାକୁ ଯାଉଥିଲେ କିମ୍ବା ଫେରୁଥିଲେ, ବାଂଶୀ ବଜାଇ, ଗୋପିମାନେ ତାଙ୍କର ହସ୍ୟ ମୁଖ ଓ ଦୟାମୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖିବାକୁ ଶୀଘ୍ର ପଥରେ ଆସୁଥିଲେ।” ଏଭଳି ମହିଳାମାନେ କଥା କହୁଥିଲେ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରୀହରି, ଯୋଗେଶ୍ୱର, ନିଜ ମନରେ ଶତ୍ରୁ ବଧ କରିବା ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ। ମହିଳାମାନେର ଭୟଭୀତ କଥା ଶୁଣି, ବାପା-ମା ଦୁଇଜଣ ପୁଅଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଶ୍ରୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କଲେ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ମଲଯୁଦ୍ଧ ଦୌତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଚ୍ୟୁତ ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଦ୍ଵନ୍ଦୀ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ବଳରାମ ଓ ମୁଷ୍ଟିକା ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଅଙ୍ଗର ଆଘାତ ବଜ୍ର ଘସିବା ସମ; ଚାଣୂର ଦେହ ଏକାପ୍ରକାର ଅନ୍ତିମ ଦୁଃଖରେ ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ହେଇଗଲା। ବାଜ ପରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ, ଚାଣୂର ଦୁଇଟି ମୁଠି ମୁକ୍ତ କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଛାତିରେ ଆକ୍ରୋଶରେ ଆଘାତ କଲେ।