ଏହି ଉତ୍କଳିତ ଗାଥାରେ ବର୍ଣ୍ନିତ ଅଛି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କୌଶଳ ଓ ଶୌର୍ୟ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୋମାନ୍ୟ ଓ ଗୋପମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ଆଗ୍ନିରୁ ଉଦ୍ଧାର ହେଲେ; କାଳିୟ ନାଗକୁ ଶମ୍ ଦେଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଭିମାନକୁ ନିମ୍ନ କରିଦେଲେ। ସପ୍ତ ଦିନ ଧରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏକ ହାତରେ ଗୋବର୍ଧନ ପର୍ବତକୁ ଉଠାଇ ଗୋକୁଳକୁ ବର୍ଷା, ପବନ ଓ ତଡ଼ିତରୁ ସୁରକ୍ଷିତ କଲେ। ଗୋପିମାନେ ତାଙ୍କର ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଓ ଚାହିଁବା ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଦେଖି ଯେକୌଣସି କଷ୍ଟ ଓ କ୍ଳାନ୍ତିକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ଲୋକମାନେ କହିଥିଲେ, ଏହି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯଦୁବଂଶ ଅଧିକ ସମୃଦ୍ଧି, ଯଶ ଓ ମହାନତା ପାଇବେ, ସୁରକ୍ଷିତ ହେବେ। ଏହି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ହେଲେ ରାମ, ଲୋଟସ ନୟନୀ, ଯିଏ ପ୍ରଲମ୍ବ, ବତ୍ସକା, ବକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ଏପରି ଲୋକମାନେ ଆପସରେ କଥା ହେଉଥିଲେ, ବାଦ୍ୟ ଉନ୍ମାଦ ହେଉଥିଲା, ଚାଣୁର କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଏପରି କଥା କହିଲେ: "ନନ୍ଦନନ୍ଦନ, ରାମ, ଦୁଇଜଣ ଅପରିମିତ କୌଶଳ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ରେ ଅନ୍ୟତମ, ରଜାଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି।" "ରଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା ଅପେକ୍ଷା, ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭଲପାଇବେ; ତାହା ନହେଲେ ତାହାର ବିପରୀତ ହେବ।" ଗୋପ ଓ ଗୋପମାନେ ଅନନ୍ଦରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଗୋ ଚରାଇବା ସମୟରେ ଖେଳି କୁସ୍ତି କରୁଥିଲେ। ତେଣୁ, ମିତ୍ରମାନେ, ଚଲନ୍ତୁ ରଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ, ଯେଉଁ ରଜା ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅବତାର, ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆମ ପ୍ରତି ଅନନ୍ଦ ହେବ। ଏହି କଥା ଶୁଣି କୃଷ୍ଣ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ଉଚିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, କୁସ୍ତିର ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯେଉଁ କୁସ୍ତି ସେ ନିଜେ ଅଭିଲାଷ କରୁଥିଲେ। "ଆମେ ରଜା ଭୋଜଙ୍କ ଅଧୀନ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲବାସୀ ଭି, ସେ ଯାହା ଚାହିଁଛନ୍ତି, ସେଇ କରିବା ଆମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃତ୍ୟ।" "ଆମେ ଶିଶୁ, ଆମେ ସମାନ କ୍ଷମତାର ସହ କୁସ୍ତି କରିବାକୁ ଚାହୁଁ, ଯେଉଁଥିରେ କୁସ୍ତି ସଭା ଆମେ ଉପରେ ଅପବାଦ ଦେବେ ନାହିଁ।" ଚାଣୁର କହିଲେ: "ତୁମେ ନ ଶିଶୁ, ନ ଯୁବକ; ଶକ୍ତିରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ, ତୁମ ଖେଳରେ ହଜାର ଶକ୍ତିର ହାତୀ ବଧ ହୋଇଛି।" "ତେଣୁ, ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସହ କୁସ୍ତି କରିବାକୁ ପଡିବ; ଏଠାରେ ଏଡ଼ାଇବା ନାହିଁ। ମୁଷ୍ଟିକା ବଳରାମ ସହ, ମୁଁ, ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ, କୃଷ୍ଣ ସହ କୁସ୍ତି କରିବି।" ଏପରି ଚାପ୍ଟର ଶେଷ ହେଲା — "କୁବଳୟାପୀଡ଼ ବଧ" — ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତମର ପ୍ରଥମ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟର ଏହି ଅନ୍ତ, ପରମହଂସମାନେ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ପୁରାଣ। ଏଉଁପରି, ଶୁକଦେବ କହିଲେ: "ଏପରି ନିଷ୍ଠା ସମ୍ମାନିତ ହେବା ପରେ, ମଧୁସୂଦନ ଲୋର୍ଡ, ରୋହିଣୀପୁତ୍ର ବଳରାମ ସହ ଚାଣୁର ଓ ମୁଷ୍ଟିକାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଯାଇଲେ।" ହାତ ହାତ, ପା ଦ୍ୱାରା ପା, ସେମାନେ ଜୋର ଦେଇ ଏକାଉଁ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିତୀୟକୁ ଟାଣିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିତିବା ଆଶାରେ। ମୁଷ୍ଟି, ଘୁଣ୍ଡି, ମୁଣ୍ଡି, ଛାତି, ଶୋଉଲ୍ଡର ଦ୍ୱାରା ଏକାଉଁ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିତୀୟକୁ ଘାତ କରିଥିଲେ। ବୃତ୍ତ, ଚଳ, ଆଲିଙ୍ଗନ, ପ୍ରକ୍ଷେପ, ଆଗକୁ ଯିବା, ପଛକୁ ଫେରିବା — ସେମାନେ ଏକାଉଁ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିତୀୟକୁ ମୁକାବିଲା କରୁଥିଲେ। ଉଠାଇବା, ଉଠାଇବା, ହଲାଇବା, ଧରିବାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱିତୀୟକୁ ଅଧିକାର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ନିଜ ଶକ୍ତିର ସର୍ବାଧିକ ଦେଉଥିଲେ। ଏହି ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତାର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ, ରାଜା, ଦୟାରେ ଏକାଉଁ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିତୀୟକୁ କଥା କହିଲେ: "ହାୟ, ଏହି ରାଜାସଭାରେ କେତେ ଅନ୍ୟାୟ! ଏପରି ଦୁର୍ବଳ ସହ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ସଂଘର୍ଷ କିପରି ହେଉଛି?" "ଏହି କୁସ୍ତିକାରୀମାନେ ବଜ୍ର ସମ କଠିନ ଦେହ ଓ ପର୍ବତ ଶିଖର ସମ, କିପରି ଏହି ଦୁଇ ଯୁବକ — ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ବୟସ୍କ — ସହ ମେଳ ହେଉଛି?" "ଏହି ସଭା ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କରିବ; ଯେଉଁଠାରେ ଅଧର୍ମ ଆସିଥାଏ, ସେଉଁଠାରେ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସଭାରେ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ସଭାସଦସ୍ୟଙ୍କ ଦୋଷ ମନେ ରଖି, କିଛି କହିଲେ କିମ୍ବା ଚୁପ ରହିଲେ, ଅଜ୍ଞ ଲୋକ ପାପ କରିଥାଏ।" "କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦ୍ମ ମୁହଁ, ଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଇ ଘମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଜଳରେ ଭିଜିଥିବା ପଦ୍ମକୁ ମନେ ପକାଏ।" "ବଳରାମଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖ, ତାଙ୍କର ତାମ୍ର ନୟନ, ହସ ଓ କ୍ରୋଧର ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭା ପାଉଥିବା, ମୁଷ୍ଟିକା ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଇ ଉଜ୍ଵଳ।" "ବ୍ରଜର ଭୂମି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଯେଉଁଠି ଏହି ପୁରାତନ ପୁରୁଷ ମନୁଷ୍ୟ ରୂପରେ ଗୁପ୍ତ, ବନ ଫୁଲର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ବଳରାମ ସହ ଗୋ ଚରାଇବା, ମୁରଲୀ ରବ, ପାଦ ପାହାଡ଼ ପତିର ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ନାନା ଲୀଳାରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ।" "କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦେହ ଦେଖିବାର ଅଧିକାର କିପରି ଗୋପିମାନେ ପାଇଥିଲେ? ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ରୂପ ଅପୂର୍ବ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ପ୍ରତି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନୂତନ, ଦୁର୍ଲଭ, ଯଶ, ଶ୍ରୀ, ମହିମାର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ — ତାଙ୍କୁ ଚକ୍ଷୁରେ ପିଇବା ପାଇଁ?" "ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତାଙ୍କର ମନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ ପ୍ରତି, ତାଙ୍କର ଗଳା ଅଶ୍ରୁରେ ଭରି, ଗୋ ଦୁହିବା, ଗୋମୟ ଚାଉଁ, ମାଟି ଲିପିବା, ପିଲା ଝୁଲାଇବା, କିମ୍ବା ଝାଡ଼ୁ ଦେଇବା — ଯେକୌଣସି କାମ କରୁଥିଲେ — ତାଙ୍କୁ ଗାଇ ଗାଇ ନିବେଦନ କରୁଥିଲେ।" "ସକାଳ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା, କୃଷ୍ଣ ଗୋ ଚରାଇବାକୁ ଯାଉଥିବା କିମ୍ବା ଫେରୁଥିବା, ମୁରଲୀ ରବ ଶୁଣି, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରଜ ଯୁବତୀମାନେ ତାଙ୍କ ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଓ କୃପା ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖିବାକୁ ଶୀଘ୍ର ରାସ୍ତାକୁ ଆସୁଥିଲେ।" ଏପରି ମହିଳାମାନେ କଥା କହୁଥିଲେ, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୋଗେଶ୍ୱର ହରି ନିଜ ମନରେ ଶତ୍ରୁ ବଧ କରିବା ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ମହିଳାମାନେ ଭୟଭୀତ କଥା କହିଲେ, ପିତାମାତାମାନେ ନିଜ ସନ୍ତାନ ପ୍ରତି ଭୟ ଓ ବିପଦରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅଜ୍ଞାନ ଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ କୁସ୍ତି କୌଶଳରେ ଅଚ୍ୟୁତ ଓ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ବଳ ଓ ମୁଷ୍ଟିକା ଭି କରୁଥିଲେ। ଭଗବାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗର ଘାତ ବଜ୍ର ଘସିବା ସମ, ଚାଣୁର ଦେହ ଆଘାତ ପାଇ ଅତି ଶିଘ୍ର କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲା। ଚାଣୁର ବାଜ ପରି ଶୀଘ୍ର ଉଡ଼ି ଦୁଇ ମୁଷ୍ଟି ଖମ୍ବ କରି, କ୍ରୋଧରେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ।