ସେମାନେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ ନଜରେ ନଜରେ ପିଇ ନେଉଥିଲେ, ଜିହ୍ବାରେ ଚାଟୁଥିଲେ, ନାକରେ ଘ୍ରାଣ କରୁଥିଲେ ଓ ବାହୁରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିଲେ—ମାନେ ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ କୃଷ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଦର୍ଶନର ଆନନ୍ଦକୁ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ କଥା ହେଉଥିଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ଦେଖିଥିଲେ, ଶୁଣିଥିଲେ, ସେସବୁ ସ୍ମୃତିକୁ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ—ତାଙ୍କର ଶୋଭା, ଗୁଣ, ମାଧୁର୍ୟ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମକୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ମନେ ପକାଉଥିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ—“ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ନିଜେ ଭଗବାନଙ୍କ ଅଂଶ, ହରି ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶରୂପେ ବସୁଦେବଙ୍କ ଘରେ ଅବତରଣ କରିଛନ୍ତି। ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଗୋକୁଳକୁ ନିୟାଯାଇ, ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରେ ବଢିଛନ୍ତି। ସେଉଁଠି, ପୂତନା, ଚକ୍ରବାତ, ଅର୍ଜୁନ ଗୁହ୍ୟକ, କେଶୀ, ଧେନୁକ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ପାଇଛନ୍ତି। ଗୋମାନେ ଓ ଗୋପମାନେ ଅଗ୍ନିରୁ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଥିଲେ, କାଳିୟ ସର୍ପ ଦମିତ ହୋଇଥିଲା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିଲା। ସପ୍ତଦିନ ଏକ ହାତରେ ବୃହଦ୍ ପର୍ବତ ଧରି, ଗୋକୁଳକୁ ବର୍ଷା, ପବନ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଓ ଚାହାଁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖି, ସମସ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତି ଓ କଷ୍ଟକୁ ଭୁଲି ଜାଉଥିଲେ। କହାଯାଉଛି, ଏହି ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଦୁବଂଶ ପ୍ରସିଦ୍ଧି, ଶ୍ରୀ, ମହିମା ଓ ରକ୍ଷା ପାଇବେ। ଏହି ତାଙ୍କ ଭାଇ ବଳରାମ, କମଳନୟନ, ଯିଏ ପ୍ରଲମ୍ବ, ବତ୍ସକ, ବକ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ନିହତ କରିଥିଲେ। ଏପରି ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିଲା, ତାଳବାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ, ଚାଣୂର କୃଷ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ନନ୍ଦନନ୍ଦନ, ବଳରାମ, ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ବଳଶାଳୀ ବୀର ଭାବେ ପରିଚିତ, ରଜାଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛ। ରଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ; ତାଙ୍କ ଅସନ୍ତୋଷ ଅପମଙ୍ଗଳକୁ ଆଣେ। ଗୋପମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଗୋ ଚରାଇ ଖେଳୁଥିଲେ, ଏହିଠି ମଧ୍ୟ ବଳପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ। ତେଣୁ, ରଜାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଆମେ ଏହି କ୍ରୀଡା କରିବା ଉଚିତ। ରଜା ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଖୁସି ହୁଏ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ସମୟ ଓ ସ୍ଥଳ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଆମେ ବୋଜ୍ଜ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଜା, ଗୋପ ଓ ଜଙ୍ଗଲବାସୀ, ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ଆମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃତ୍ୟ। ଆମେ ଶିଶୁ, ସମଶକ୍ତି ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡା କରିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ମେଳ ଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ ନ ହୁଏ।” ଚାଣୂର କହିଲେ—“ତୁମେ ଶିଶୁ ବା କିଶୋର ନୁହଁ; ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମ ଖେଳରେ ହଜାର ଶକ୍ତିର ହସ୍ତୀକୁ ମାରିଦେଲେ। ତେଣୁ, ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ସହ କୁସ୍ତି କରିବା ଦରକାର। ବଳରାମଙ୍କ ସହ ମୁଷ୍ଟିକ, ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।” ଏପରି ଭାବରେ, ‘କୁବଲୟାପୀଡ ଵଧ’ ନାମକ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବରେ ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ସହିତ, ମଧୁସୂଦନ ଓ ରୋହିଣୀନନ୍ଦନ ବଳରାମ, ଚାଣୂର ଓ ମୁଷ୍ଟିକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଇ ଦଢ଼ାଇ ହେଲେ। ହାତ ଓ ପା ଲଗାଇ, ଦୁଇଁପକ୍ଷ ଦଳି ଉଠିଲେ, ପ୍ରତିଏକେ ଜିତିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ। ଏକାଉଁ ଦୁଇଁଜଣ ଅନ୍ୟଅନ୍ୟଙ୍କୁ ମୁକୁର୍ମା, ଘୁଣ୍ଡି, ମୁଣ୍ଡ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଓ କନ୍ଧ ଦେଇ ଆଘାତ କରିବା ଲାଗିଲେ। ଘୂର୍ଣ୍ଣନ, ଚାଳ, ଆଲିଙ୍ଗନ, ଫେଙ୍କିବା, ଆଗକୁ-ପଛକୁ ଯିବା—ଏପରି ତାଲମେଳରେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଲା। ଉଠାଇବା, ଉଁଚ କରିବା, ହଲାଇବା, ଧରିବା—ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ପ୍ରତିଏକେ ଅନ୍ୟଅନ୍ୟକୁ ଦମନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ଏହି ବଳ-ଦୁର୍ବଳ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୟାଭାବରେ ଗୋଟାଏ ଗୋଟାଏ ହୋଇ କଥା ହେଉଥିଲେ—“ହାୟ! ଏହି ରଜସଭାରେ କେତେ ଅନ୍ୟାୟ! ରଜା ଦେଖୁଥିବା ସ୍ଥଳରେ, ଏପରି ଦୁର୍ବଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୁସ୍ତି! ଏମିତି ଅଜଗର ଶରୀର, ପର୍ବତ ପ୍ରମାଣ ଗଢ଼଼ିଅଛି, ତାଙ୍କ ସହ ଏହି ନବଯୁବ ଦୁଇଁଜଣ ଦଳିବେ କିପରି? ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ହେବ, ଏଠି ଅଧର୍ମ ଆସିଲେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନୀତି ଜଣେ ଅଧର୍ମୀ ସଭାକୁ ଭଲ ଭାବି ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦେଖ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ କମଳମୁଖ ଶତେ ଘମ ତିଆରି ହୋଇଛି, ଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହା ଜଳସିଞ୍ଚିତ କମଳକୁ ମନେ ପକାଏ। ବଳରାମଙ୍କ ମୁଖ ଦେଖ, ତାଙ୍କ ଲାଲ ଚକୁ, ହସ ଓ କ୍ରୋଧର ଅଲୋକରେ ମୁଷ୍ଟିକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ। ବ୍ରଜଭୂମି ଧନ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ମାନବ ରୂପରେ ଗୁପ୍ତ, ମାଳା ଧାରଣ କରି, ବଳରାମ ସହ ଗୋଚରଣ କରି, ବାଂଶୀ ରବି ହେଉଥିଲେ, ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଚରଣ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଲୀଳା କରୁଥିଲେ। ବ୍ରଜ ଗୋପୀମାନେ କେଉଁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଅପୂର୍ବ ଶୋଭା, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ, ନିତ୍ୟନୂତନ, ଦୁର୍ଲଭ, ଶ୍ରୀ, ବିଭୂତିର ନିବାସ ଦେଖି, ନୟନ ଭରି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଥିଲେ? ବ୍ରଜ ଗୋପୀମାନେ ଧନ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ମନେ ଭାଗବାନ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଦୁଧ ଦୋହନ, ଗୋବର ଚାଉଣ୍ଡି, ମନ୍ଦିର ଲିପିବା, ଶିଶୁ ଝୁଲାଇବା, ବା ଝାଡ଼ୁ ଦେଉଥିବା ବେଳେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ତାଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିଲେ। ସକାଳ-ସଞ୍ଜ, ଯେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣ ଗୋ ଚରାଇବାକୁ ବା ଫେରିବାକୁ ବାଂଶୀ ରବି କରିବେ, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କ ହସୁଥିବା ମୁଖ ଓ କୃପାମୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖିବାକୁ ଦୌଡ଼ି ଆସୁଥିଲେ। ଏପରି କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୋଗେଶ୍ୱର ଭଗବାନ ହରି ମନେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବିନାଶ କରିବାକୁ। ଗୋପାଳ ଓ ତାଙ୍କ ମାତାପିତା, ସ୍ନେହ ଓ ଭୟରେ ଅନ୍ଧା, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅଜ୍ଞାନରେ, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଏହିପରି ବିଭିନ୍ନ କୁସ୍ତି ଚାଳରେ, ଅଚ୍ୟୁତ ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଦ୍ଵନ୍ଦୀ, ବଳ ଓ ମୁଷ୍ଟିକ, ଏକାଉଁ ଦୁଇଁଜଣ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।