ହେ ରାଜନ୍, କୁଏଳୟାପୀଡ଼ ନିହତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ସେଇ ଅଜୟ ଦୁଇଜଣ—କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ—ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ର ମାଲିକ କଂସ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ଓ ଅଶାନ୍ତ ହେଇଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଧାରଣ କରି, ବିବିଧ ମାଳା, ଶୂଭୂଷଣ, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଚିତ୍ର ଚିରୁନ୍ଦାରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ ରଙ୍ଗଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ—ଯେପରି ନାଟକରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ନେଇଥିବା ପ୍ରବୀଣ ଅଭିନେତା, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ। ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ, ଯେଉଁମାନେ ମଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଦୁଇଜଣ ପରମପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି ଅପାର ଆନନ୍ଦରେ ଚେତନା ଭରି ଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଚାହିଁ ଚାହିଁ ଦେଖୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତଥାପି ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖିବାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉନଥିଲେ। ଏହା ମନେ ହେଉଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ନେତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପିଉଥିଲେ, ଜିଭା ଦ୍ୱାରା ଚାଟୁଥିଲେ, ଘ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ଘ୍ରାଣ କରୁଥିଲେ, ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କହୁଥିଲେ—ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ରୂପ, ଗୁଣ, ମାଧୁର୍ୟ ଓ ସାହସକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପୁନଃ ପୁନଃ ନୂତନ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ କହୁଥିଲେ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ନିଶ୍ଚୟ ଭଗବାନ ହରିଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ୍ ଅଂଶ, ନାରାୟଣ ସ୍ୱୟଂ, ଯେଉଁମାନେ ଭାଗ ଭାଗିରେ ବସୁଦେବଙ୍କ ଘରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେ ଦେବକୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ପରେ ଗୋକୁଳକୁ ନେଇଯିବାଯାଇ, ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରେ ବଡ଼ ହୋଇଥିଲେ। ସେଉଁଠାରେ ପୁତନାଙ୍କୁ ନିହତ କଲେ, ଚକ୍ରବତ ଦାନବ, ଅର୍ଜୁନ ଗୁହ୍ୟକ, କେଶୀ, ଧେନୁକ ଓ ଏମିତି ଅନେକ ଦୁଷ୍ଟକୁ ଧ୍ଵଂସ କରିଦେଲେ। ସେ ଗୋମାତା ଓ ଗୋପାଳମାନେକୁ ଅଗ୍ନିରୁ ରକ୍ଷା କଲେ, କାଳିୟ ସର୍ପକୁ ଦମନ କଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କଲେ। ସପ୍ତଦିନ ଏକହାତରେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଧରି ଗୋକୁଳକୁ ବର୍ଷା, ପବନ, ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ରୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ଗୋପୀମାନେ ସେ ହସୁଥିବା ଚାହାରା ଦେଖି, ସମସ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତି ଓ କଷ୍ଟକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ କହୁଥିଲେ—ଏହି ଭଗବାନଙ୍କ ଅବତାରରୁ ଯଦୁବଂଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସିତ, ମହାନ୍ୟ, ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବିଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବେ। ଏହି ତାଙ୍କ ଭାଇ ବଳରାମ, କମଳନୟନ, ଯିଏ ପ୍ରଲମ୍ବ, ବତ୍ସକ, ବକ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟକୁ ନିହତ କରିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଲୋକମାନେ କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ ବାଜାର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଚାଣୂର କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—"ନନ୍ଦସୁତ, ବଳରାମ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ବୀର, ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବୀଣ, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଏଠାରେ ଆସିଛ। ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲେ, ପ୍ରଜାମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରନ୍ତି; ତାହା ନହେଲେ ବିପରୀତ ହୁଏ। ଗୋପମାନେ ମଝିରେ ଯୁଦ୍ଧ ଖେଳି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି, ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି କୃଷ୍ଣ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ତର ଦେଇ, ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ଚାହାଁଥିବା ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କଲେ—"ଆମେ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଜା, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ। ଆମେ ଶିଶୁ, ଆମ ସମାନ ଶକ୍ତି ଥିବାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ମଲ୍ଲମଞ୍ଚରେ କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ ନ ହେଉ।" ଚାଣୂର କହିଲେ—"ତୁମେ ଶିଶୁ କିମ୍ବା ଯୁବକ ନୁହଁ, ତୁମେ ବଳଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ତୁମେ ଖେଳରେ ହଜାର ଶକ୍ତିର ଧାରୀ କୁଏଳୟାପୀଡ଼କୁ ନିହତ କରିଛ। ଏହିପରି, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ବଳଶାଳୀ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ହେବ। ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ମୁଷ୍ଟିକା ଯୁଦ୍ଧ କରୁ, ଏବଂ ମୁଁ, ଭୃଷ୍ଣିବଂଶୀ, ତୁମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।" ଏହିପରି, 'କୁଏଳୟାପୀଡ଼ ବଧ' ନାମକ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି ହେଲା। ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ ହେବା ପରେ, ମଧୁସୂଦନ ଭଗବାନ ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ଚାଣୂର ଓ ମୁଷ୍ଟିକାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଲେ। ସେମାନେ ହାତ ଓ ପାଦ ଗଠି, ଶକ୍ତି ଦେଇ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦିତା କରୁଥିଲେ। ମୁଷ୍ଟି, ଘୁଣ୍ଡି, ମୁଣ୍ଡ, ଛାତି ଓ କାନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରୁଥିଲେ। ଘୂର୍ଣ୍ଣନ, ଚାଳ, ଆଲିଙ୍ଗନ, ଫିଙ୍ଗା, ଆଗକୁ ଆସିବା, ପଛକୁ ଯିବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରୁଥିଲେ। ଉଠାଇବା, ଉଞ୍ଚ କରିବା, ହଳାଇବା, ଧରିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଦେଉଥିଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ଦୟାଭାବରେ ପରସ୍ପରେ କହିଲେ—"ହାୟ! ଏହି ରାଜସଭାରେ କେତେ ଅନ୍ୟାୟ ଘଟୁଛି! ଏମିତି ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତାର ଯୁଦ୍ଧ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ହେଉଛି! ପାହାଡ଼ ସମାନ ଦେହ ଥିବା ମଲ୍ଲମାନେ ଏଉଁ ଦୁଇ କମ୍ଳାୟୁବକ ସହିତ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେ? ଏହା ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ହେବ। ଯେଉଁଠାରେ ଅଧର୍ମ ହୁଏ, ସେଠାରେ ରୁହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ସଭାର ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖି ସେଠାରେ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ କହିଲେ କିମ୍ବା ଚୁପ୍ ରହିଲେ—ଅବିଜ୍ଞ ମାନ୍ୟ ତଥାପି ପାପୀ ହୁଏ।" "କୃଷ୍ଣଙ୍କ କମଳ ସଦୃଶ ମୁହଁ ଦେଖ, ଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରୟାସରେ ଘମ ଛାଞ୍ଚି ଯାଇଛି, ଯେପରି ଜଳ ଭିଜା କମଳକୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ବଳରାମଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖ, ତାଙ୍କ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ହସ ଓ କ୍ରୋଧର ରଙ୍ଗରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ମୁଷ୍ଟିକା ସମ୍ମୁଖରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।" "ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହେଉଛି ଭୃଜ ଭୂମି, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ପୁରାତନ ପୁରୁଷ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅରଣ୍ୟ ମାଳା ଧାରଣ କରି, ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ଗୋମାନେ ଚରାଇ, ବାଂଶୀ ବଜାଇ, ପାର୍ବତୀପତିଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଚରଣରେ ତାଙ୍କ ପାଦ ପୂଜିତ, ବିଭିନ୍ନ ଲୀଳାରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।" "ଗୋପୀମାନେ କେଉଁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଯାହାରେ ସେମାନେ ଏହି ଅପୂର୍ବ ରୂପ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ନୂତନ, ଯଶ, ଶ୍ରୀ, ବିଭୂତିର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ—ତାହା ନେତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପିଇପାରିବେ?" "ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହେଉଛନ୍ତି ଭୃଜଙ୍କ ନାରୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମହାବଳୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମନେ ଧାରି, ଦୁଧ ଦୋହା, ଗୋବର ଚାଲା, ମଝଘର ଲିପିବା, ପିଲା ଝୁଳାଇବା, କିମ୍ବା ବାଡ଼ି ସଫା କରିବା ସମୟରେ, ଅଶ୍ରୁଭରା କଣ୍ଠରେ ତାଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରନ୍ତି।