କୁଅଳୟାପୀଡ଼ ହାତୀକୁ ମାରିଦେଇ, ତାହାର ଦାନ୍ତ ଧରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦାନ୍ତଟିକୁ କାନ୍ଧରେ ରଖି, ରକ୍ତ ଓ ମଦର ଚିହ୍ନ ଲାଗିଥିବା ଶରୀରରେ, କଣ୍ଟକାର ଘମରେ ଚମକୁଥିବା ପଦ୍ମମୁଖ ନେଇ ରଙ୍ଗଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କିଛି ଗୋପବନ୍ଧୁଙ୍କ ସହିତ, ବଳରାମ ଓ ଜନାର୍ଦନ ହସ୍ତୀର ଦୁଇଟି ଦାନ୍ତକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଧରି ରଙ୍ଗଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ସେଠାରେ, କୃଷ୍ଣ କୁଅଳୟାପୀଡ଼ ମାରିବା ପରେ, କେଉଁଠି ବଜ୍ରପାତ ଭଳି ମଲ୍ଲାନ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିଲେ, ଲୋକମାନଙ୍କ ଭିତରେ ସେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁରୁଷ, ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ମନ୍ମଥ ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଗୋପମାନେ ସ୍ବଜନ ଭାବେ, ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାମାନେ ଦଣ୍ଡଦାତା ଭାବେ, ପିତାମାତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶିଶୁ, କଂସ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବିଶ୍ୱରୂପ, ଯୋଗୀମାନେ ପରମତତ୍ତ୍ୱ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ପରମେଶ୍ୱର ଭାବେ ଦେଖିଲେ। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଅଜୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦେଖି କଂସ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଇଯାଇଲେ। ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର, ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଏକ ନଟ ଭଳି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭୂମିକା ନେଇ ରଙ୍ଗଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଲେ। ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ମଞ୍ଚରେ ବସି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ଭାସିଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଓ ଚକ୍ଷୁ ସୁଖରେ ଉତ୍ସାହିତ ହେଉଥିଲା, ତଥାପି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଆଖି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନଥିଲା। ଆଖି ଦ୍ୱାରା ପିଇବା, ଜିହ୍ବା ଦ୍ୱାରା ଚାଟିବା, ନାକ ଦ୍ୱାରା ଘ୍ରାଣ କରିବା, ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବା ଭଳି ସେମାନେ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା କରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କର ରୂପ, ଗୁଣ, ମାଧୁର୍ୟ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପୁନଃ ପୁନଃ ଚର୍ଚ୍ଚା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ କହୁଥିଲେ, "ଏହି ଦୁଇଜଣ ନିଶ୍ଚୟ ଭଗବାନ ହରି, ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ବସୁଦେବଙ୍କ ଗୃହରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି। ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଗୋକୁଳକୁ ଆଣି, ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରେ ବଢ଼ିଛନ୍ତି।" "ପୁତନା, ଚକ୍ରବାତ୍, ଅର୍ଜୁନ ଗୁହ୍ୟକ, କେଶୀ, ଧେନୁକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନଶ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ଗୋମାନେ ଓ ଗୋପମାନେ ଅଗ୍ନିରୁ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଛନ୍ତି, କାଳିୟ ସର୍ପ ଦମିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି।" "ସପ୍ତଦିନ ଏକହାତରେ ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପର୍ବତ ଧରି, ଗୋକୁଳକୁ ବର୍ଷା, ବାୟୁ ଓ ବଜ୍ରପାତରୁ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି। ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ହସ୍ୟ-ଚିହ୍ନିତ ମୁହଁ ଦେଖି ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ଓ କ୍ଲାନ୍ତି ଭୁଲି ଆନନ୍ଦରେ ରହିଛନ୍ତି। ଏହି ଦ୍ୱାରା ଯଦୁବଂଶ ଅଧିକ ଖ୍ୟାତି, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ମହତ୍ୱ ପାଇବ। ଏହି ତାଙ୍କ ଭାଇ ବଳରାମ, ପଦ୍ମନେତ୍ର, ଯିଏ ପ୍ରଲମ୍ବ, ବତ୍ସକ, ବକ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଛନ୍ତି।" ଏପରି ସମ୍ବାଦ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ ଓ ବାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ, ଚାଣୂର କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ନନ୍ଦନନ୍ଦନ, ରାମ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଶୂରବୀର ଓ କୁସଳ ମଲ୍ଲ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାରେ ଆଣାଯାଇଛ।" "ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲେ ପ୍ରଜାମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରନ୍ତି; ତାହା ନହେଲେ ତାହାର ବିପରୀତ ହୁଏ। ଗୋପମାନେ ଅନନ୍ଦରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଗୋଚରଣ କରିବା ସମୟରେ କୁସଳ ମଲ୍ଲ ଖେଳ କରୁଥିଲେ। ତେଣୁ ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି।" ଏହି ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାହିଁଥିଲେ। କହିଲେ, "ଆମେ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଜା, ଆମେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଆମେ ଶିଶୁ, ଆମ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସହିତ ଖେଳିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠାରେ ନ୍ୟାୟ ରହିବ, ତାହାଲେ କେହି ଦୋଷ ଦେବେ ନାହିଁ।" ଚାଣୂର କହିଲେ, "ତୁମେ ଶିଶୁ କିମ୍ବା କିଶୋର ନୁହଁ; ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏକ ହାତୀକୁ ମାରିଛ। ତେଣୁ ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର। ବଳରାମ ମୁଷ୍ଟିକ ସହିତ ଏବଂ ମୁଁ, ଚାଣୂର, ତୁମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।" ଏପରି ଭାବେ 'କୁଅଳୟାପୀଡ଼ ବଧ' ନାମକ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି ହୁଏ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ, "ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ମଧୁସୂଦନ ତାଙ୍କ ଭାଇ ବଳରାମ ସହିତ ଚାଣୂର ଓ ମୁଷ୍ଟିକ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ହସ୍ତ ଓ ପାଦ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ଦୁଇଁଜଣ ଶକ୍ତିର ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି, ଏକାନ୍ତ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ମୁଠି, ଘୁଣା, ମୁଣ୍ଡ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଓ କାନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରୁଥିଲେ। ଘୂର୍ଣ୍ଣନ, ଚଳାକି, ଆଲିଙ୍ଗନ, ଫେଙ୍କିବା, ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ଓ ପଛକୁ ଯିବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରୁଥିଲେ। ଉଠାଇବା, ଉଚ୍ଚ କରିବା, ହିଲାଇବା ଓ ଧରିବା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଦେଇ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀକୁ ଦମନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତାର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୟାରେ ଏକାଠି ହୋଇ କହିଲେ, "ହାୟ! ରାଜସଭାରେ କେତେ ଅନ୍ୟାୟ! ଏମିତି ଦୁର୍ବଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଛି, ରାଜା ଦେଖୁଛନ୍ତି।" "ଏମିତି ଅସ୍ଥିର ଶରୀର ଥିବା ଦୁଇଜଣ କିଶୋରଙ୍କୁ, ବଜ୍ରସମ ଦେହ ଥିବା ମଲ୍ଲମାନେ ସହିତ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରାଯିବ? ଏହା ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଧର୍ମ ରହିଥାଏ, ସେଠାରେ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଏମିତି ସଭାକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ତାହାର ଦୋଷ ସ୍ମରଣ କଲେ କିମ୍ବା ଚୁପ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ଲାଗେ।" "ଦେଖ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖ ଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଘମରେ ଭିଜିଯାଇଛି, ଜଣେ ତାଜା ପଦ୍ମକୁ ପାଣି ଛିଁଟିଲା ପରି। ବଳରାମଙ୍କର ରକ୍ତିମ ଚକ୍ଷୁ, ହସ୍ୟ ଓ କ୍ରୋଧ ରେ ଚମକୁଥିବା ମୁଖ, ମୁଷ୍ଟିକ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖିବାକୁ କିଏ ଚାହେନାହିଁ?" "ଧନ୍ୟ ସେ ଭୂମି, ବ୍ରଜ, ଯେଉଁଠି ଏହି ପୁରାତନ ପୁରୁଷ ମାନବ ରୂପେ ଗୁପ୍ତ ହୋଇ, ମଳ୍ଲିକା ମାଳା ପିନ୍ଧି, ବଳରାମ ସହିତ ଗୋଚରଣ କରି, ବାଂଶୀ ଚଳାଇ, ପାହାଡ଼ ପତ୍ନୀଙ୍କର ପୂଜିତ ପଦ ଧରି, ବିଭିନ୍ନ ଲୀଳାରେ ରମାଣ କରୁଛନ୍ତି।