ମହାରାଜ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳାର କଥା ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି। ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ବିଶାଳ କୁଵଳୟାପୀଡ଼ ହାତୀ ଦେବତା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ବେଗରେ ଛାଡ଼ି ଦେଲା, ତାହାର ଶୁଣ୍ଡରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରି ନେଲା। କୃଷ୍ଣ ତାହାର ଶୁଣ୍ଡ ଗ୍ରାସରୁ ଖସିଗଲେ, ହାତୀକୁ ଘାତ କରି ତାହାର ପାଉଁ ତଳେ ଚଳିଗଲେ। ହାତୀ ରାଗରେ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲା, ତାହାର ଶୁଣ୍ଡରେ ସୁଘ୍ରାଣ ଦେଲା, କୃଷ୍ଣ ତାହାର ଶୁଣ୍ଡ ଗ୍ରାସରୁ ଆଉ ଏକଥର ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ହାତୀର ପୁଛ ଧରି ଏକା ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରବଳ ହାତୀକୁ ପ୍ଚ୍ଚିଶ ଧନୁର ଦୂର ଟାଣି ନେଲେ, ଯେପରି ଗରୁଡ଼ ମଜାରେ ଏକ ସାପକୁ ଟାଣି ନେଇଥାଏ। ଅଚ୍ୟୁତ ହାତୀକୁ ବାମ-ଡାହାଣି ଦିଗରେ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଦେଲେ, ଏକ ଶିଶୁ ଦୁଧ ଛେଣାକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଦେଇଥିବା ପରି। ତାପରେ ସାମନାକୁ ଆସି କୃଷ୍ଣ ହାତୀକୁ ହାତରେ ଘାତ କରିଲେ, ତାହା ଡେଉଁଡ଼ି ହେଇ ପଡ଼ିଗଲା। ହାତୀ ଖେଳରେ ତୁରନ୍ତ ଉଠିଗଲା, ତାହା ତାହାକୁ ପଡ଼ିଗଲା ଭାବି ରାଗରେ ଦାନ୍ତରେ ଭୂମିକୁ ଘାତ କଲା। ଶକ୍ତି ଅବରୋଧ ହେଲାପରେ, ରାଗରେ ହାତୀ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ରକ୍ଷକମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ କରି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ମଧୁସୂଦନ ହାତୀ ଆସୁଥିବାବେଳେ ତାହାର ଶୁଣ୍ଡ ଧରି ଭୂମିରେ ପକାଇ ଦେଲେ। ସିଂହ ଖେଳରେ ଯେପରି ଏକ ପଡ଼ିଥିବା ଜନ୍ତୁ ଉପରେ ପା ଦେଇଥାଏ, କୃଷ୍ଣ ହାତୀ ଉପରେ ପା ଦେଇ ତାହାର ଦାନ୍ତ ଉଖି ଦେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷକକୁ ଘାତ କରିଲେ। ମୃତ ହାତୀକୁ ପଛେ ଛାଡ଼ି, ଦାନ୍ତ ଦେଇ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର କାନ୍ଧରେ ଦାନ୍ତ ରଖି, ରକ୍ତ ଏବଂ ମଦର ଚିହ୍ନ ଲଗା, ମନ୍ଦାର ରେଖା ଘମ ଭରା ମୁହଁରେ ଅପୂର୍ବ ଚମକ ନେଇ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳଦେବ କିଛି ଗୋପମାନେ ସହିତ ଅରେନାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ହାତୀର ଦାନ୍ତ ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଭଳି ଧରି। ଏଠାରେ, କୃଷ୍ଣ ବିଜୟ ଭୂକମ୍ପ ଭଳି ପ୍ରତିତି, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଜନନୀମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରେମର ମୁର୍ତି, ଗୋପମାନେ ପାଇଁ ନିଜ ଉପବନ୍ଧୁ, ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ, ଜନନୀ-ଜନକ ପାଇଁ ଶିଶୁ, ଭୋଜ ରାଜା ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱରୂପ, ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ପରମତତ୍ୱ, ବୃଷ୍ଣିମାନେ ପାଇଁ ପରମେଶ୍ୱର। ଏହିପରି ସମସ୍ତର ଭାବରେ, ବଳଦେବ ସହିତ କୃଷ୍ଣ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କୁଵଳୟାପୀଡ଼ର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ଏହି ଦୁଇ ଅଜୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷମାନେ ଦେଖି, ଦୃଢ଼ କମ୍ସ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଦୀର୍ଘ ହାତ ଧାରୀ, ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର, ଅଲଙ୍କାର, ମାଳା, ଚାଦର ମଧ୍ୟରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ, ଏକ ଅଭିନୟ କଳାକାରଙ୍କ ପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲେ। ନଗର ଓ ଗ୍ରାମ ଜନମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଉତ୍ସାହରେ ମଞ୍ଚରେ ବସି, ଆଖି ଏବଂ ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ଝିଅ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖିବାରେ ଆଖି ତୃପ୍ତି ହେଉନଥିଲା। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ଆଖିରେ ପିଇଥିବା, ଜିହ୍ୱାରେ ଚାଟିଥିବା, ନାକରେ ଶୁଘ୍ରାଣ କରିଥିବା, ହାତରେ ଆଲିଂଗନ କରିଥିବା ପରି ଅନୁଭୂତି ହେଉଥିଲା। ସମସ୍ତେ ଏକାପରେ ଏକା ଆଲୋଚନା କରି, ଦେଖିବା ଏବଂ ଶୁଣିବା ଅନୁସାରେ, ତାଙ୍କର ରୂପ, ଗୁଣ, ମାଧୁର୍ୟ, ଦୃଢ଼ତାକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ କହିଥିଲେ—ଏହି ଦୁଇ ନିଜରୂପ ହରି, ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ବସୁଦେବ ଗୃହରେ ଅବତରିଛନ୍ତି। କୃଷ୍ଣ ଦେବକୀର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଗୋକୁଳକୁ ଆଣିଦିଆଯାଇ, ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ନନ୍ଦ ଗୃହରେ ବଢ଼ିଲେ। ପୂତନା, ଚକ୍ରବତ, ଅର୍ଜୁନ ଗୁହ୍ୟକ, କେଶୀ, ଧେନୁକ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ। କୃଷ୍ଣ ଗୋମାନେ ଓ ଗୋପମାନେ ଦୁର୍ଗମ ଅଗ୍ନି ରୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ, କାଳିୟ ନାଗକୁ ବଶ କଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରର ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କଲେ। ସପ୍ତ ଦିନ ଏକ ହାତରେ ଗୋବର୍ଧନ ଗିରି ଉଠାଇ, ଗୋକୁଳକୁ ବର୍ଷା, ପବନ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ରୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ଗୋପୀମାନେ ସେମାନଙ୍କର ହସିଥିବା ଚେହେରା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ଲୋକମାନେ କହୁଛନ୍ତି—ଏହି ଦ୍ୱାରା ଯଦୁବଂଶ ପ୍ରଶଂସିତ, ପ୍ରସିଦ୍ଧି, ଶ୍ରୀ ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବେ। ଏହି ତାଙ୍କର ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ ବଳରାମ, ପଦ୍ମନୟନ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରଲମ୍ବ, ଭଟ୍ସକ, ବକ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ। ଲୋକମାନେ ଏହିପରି କଥା କହୁଥିବାବେଳେ, ବାଦ୍ୟ ଚାଲିଥିଲା, ଚାଣୂର କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମକୁ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ—“ନନ୍ଦପୁତ୍ର, ବଳରାମ, ଦୁଇଜଣେ ଏକା ରଣପୁରୁଷ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ, ମଲ୍ୟୁଦ୍ଧ ଶିଳ୍ପରେ ଦକ୍ଷ, ରାଜାଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ ଡାକାଯାଇଛନ୍ତି।” “ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲେ, ଲୋକମାନେ ମଙ୍ଗଳ ପାଆନ୍ତି—ଚିନ୍ତା, କାର୍ଯ୍ୟ, ଓ ଶବ୍ଦରେ; ଭିନ୍ନ ହେଲେ ଅନ୍ୟଥା। ଗୋପମାନେ ବନରେ ଗୋ ଚରାଇବା ସମୟରେ ମଲ୍ୟୁଦ୍ଧରେ ମଜା କରୁଥିଲେ। ତେଣୁ, ମିତ୍ରମାନେ, ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଯାଉ, କାରଣ ରାଜା ଯେପରି ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁର ରୂପ, ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁ ଆମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା।” କୃଷ୍ଣ ଏହିପରି ଚାଣୂର କଥା ଶୁଣି, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ କଥା କହି, ମଲ୍ୟୁଦ୍ଧକୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଥିଲା। “ଆମେ ଭୋଜ ରାଜାର ପ୍ରଜା, ଏବଂ ବନବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା, ଏହି ଆମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପକାର। ଆମେ ଶିଶୁ, ସମାନ ଶକ୍ତି ଥିବା ସହ ଖେଳିବା ଉଚିତ; ମଲ୍ୟୁଦ୍ଧ ସମାନ ଶକ୍ତି ଥିବା ସହ କରିବା ଦରକା, ଯେପରି ମଲ୍ୟୁଦ୍ଧ ଦଳ ଆମେ ଉପରେ ଅପବାଦ ନ ଦେଇ।” ଚାଣୂର କହିଲେ: “ତୁମେ ନ ଶିଶୁ, ନ ଯୁବକ; ତୁମେ ଶକ୍ତିରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଖେଳରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ, ଯେଉଁଠି ହଜାର ଶକ୍ତି ଥିଲା, ନିହତ ହେଲା। ତେଣୁ, ଦୁଇଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସହ ମଲ୍ୟୁଦ୍ଧ କରିବା ଦରକା, ଏଠି ଏକାଉଁ ଏଡ଼ା ନାହିଁ। ମୁଷ୍ଟିକ ବଳରାମ ସହ, ଆମେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶଜ କୃଷ୍ଣ ସହ ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରିବି।” ଏପରି ଅନ୍ତର୍ଗତ ବର୍ଣ୍ନନା ସହ, ଦଶମ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ପ୍ରଥମାର୍ଧର ଅର୍ଚ୍ଚଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ, ‘କୁଵଳୟାପୀଡ଼ ବଧ’ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏହିପରି ନିଷ୍ଠା ସହ, ମଧୁସୂଦନ ଓ ରୋହିଣୀପୁତ୍ର ବଳରାମ, ଚାଣୂର ଓ ମୁଷ୍ଟିକ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ।