ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଯେତେବେଳେ ଚଣୂର, ମୁଷ୍ଟିକ, କୂଟ, ଶଳା ଓ ତୋଷଳା ମଞ୍ଚ ଉପରେ ଆସିଲେ—ସେମାନେ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ନନ୍ଦାଦି ଗୋପମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭୋଜରାଜଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ ଆସିଥିଲେ, ନିଜ ଉପହାର ଦେଇ, ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଏକ ମଞ୍ଚ ଉପରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି ରଙ୍ଗମଞ୍ଚର ବର୍ଣ୍ଣନା ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏହା ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧରେ 'ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚର ବର୍ଣ୍ଣନା' ନାମକ ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି। ତାପରେ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—"ହେ ପାରୀକ୍ଷିତ! ତା'ପରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ, ନିଜେମାନେ ଶୁଦ୍ଧି ନେଇ, ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ଡ଼ାକର ତୁରୀ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ ଓ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ମଞ୍ଚର ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାରକୁ ଆସି, କୃଷ୍ଣ ଦେଖିଲେ କୁବଳୟାପୀଡ଼ା ହାତୀଟିଏ ସେଠାରେ ତାଲି ଦେଇ ଦଣ୍ଡାପାଳ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହିତ ହେଉଛି। ଶୌରି (କୃଷ୍ଣ), ନିଜ ବେଳ୍ଟ ବାନ୍ଧି, ଚୁଲିକୁ ହଟାଇ, ବଜ୍ର ଗର୍ଜନ ସଦୃଶ କଣ୍ଠରେ ହାତୀପାଳକୁ କହିଲେ—'ହେ ହାତୀପାଳ! ଆମକୁ ରାସ୍ତା ଦେଅ, ବିଳମ୍ବ କରନି, ନହେଲେ ଆଜି ତୁମେ ଓ ତୁମ ହାତୀ ଯମଲୋକକୁ ପ୍ରେଷିତ ହେବ।' ଏପରି କଠୋର ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ହାତୀପାଳ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଦୁଷ୍ଟ ହାତୀକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲା। ହାତୀଟିଏ, ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଭୟଙ୍କର, ଦୃଢ଼ତାରେ ଆଗେଇ ଆସି, ତାଙ୍କୁ ଶୁଣ୍ଡରେ ଧରିଲା; କୃଷ୍ଣ ଏହାର ଗ୍ରାସରୁ ଚତୁରତାରେ ବାହାରି, ତାକୁ ଆଘାତ କଲେ ଓ ତଳେ ପାଉଁ ତଳେ ଲୁଚିଗଲେ। ରୁଷ୍ଟ ହାତୀ ନଜର ଓ ଘ୍ରାଣ କୃଷ୍ଣ ଉପରେ ଧରି, ଶୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ତାହାର ଗ୍ରାସରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ତା'ପରେ କୃଷ୍ଣ ହାତୀର ପୁଛ ଧରି, ଗରୁଡ଼ ଯେମିତି ସାପକୁ ଟାଣିଥାଏ, ସେମିତି ପ୍ରବଳ ହାତୀଟିଏକୁ ପଚିଶ ଧନୁଷ ଦୂର ଟାଣିଲେ। ଅଚ୍ୟୁତ, ତାହାକୁ ବାମ-ଡାହାଣ ଘୁରାଇ, ଏକ ଶିଶୁ ଯେମିତି ବଛଡ଼ାକୁ ଘୁରାଏ, ସେପରି ହାତୀକୁ ଘୁରାଇଲେ। ପରେ ସେ ହାତୀ ସାମ୍ନାକୁ ଆସି, ନିଜ ହାତରେ ଆଘାତ କଲେ, ଫଳରେ ହାତୀ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲା। ହାତୀ ମନେ କଲା ଯେ ପଡ଼ିଗଲି, କିନ୍ତୁ ଖେଳରେ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ରାଗରେ ମାଟିକୁ ଦାନ୍ତରେ ଆଘାତ କଲା। ଶକ୍ତି ଅବରୋଧ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ହାତୀ ଓ ତାହାର ପାଳକ ରାଗରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ମଧୁସୂଦନ, ତାହାର ଶୁଣ୍ଡ ଧରି, ଭୂମିରେ ପେଲେଇଦେଲେ। ପଡ଼ିଥିବା ହାତୀ ଉପରେ, ସିଂହ ଯେମିତି ଖେଳରେ ଚଡ଼ିଥାଏ, ସେପରି ଚଡ଼ି, ତାହାର ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗି, ଏହି ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ହାତୀପାଳକୁ ଆଘାତ କଲେ। ମୃତ ହାତୀକୁ ଛାଡ଼ି, ହାତରେ ଦାନ୍ତ ଧରି, ଶୋଉଲରେ ରକ୍ତ ଓ ମଦ ଚିହ୍ନ ଲାଗିଥିବା, ମୁହଁରେ ଘମ ମାଣିକ୍ୟ ଚମକୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ଲୋଟସ ସଦୃଶ ମୁହଁରେ ଅପୂର୍ବ ତେଜ ନେଇ, କୃଷ୍ଣ ମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କିଛି ଗୋପମାନେ ସହିତ, ବଳରାମ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ହାତୀର ଦାନ୍ତ ହାତରେ ଧରି, ରଙ୍ଗମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଦୁଇଁଜଣ—କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ—ମଲ୍ଲମାନେ ପାଇଁ ବଜ୍ର ସମାନ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ଚର୍ମ-କାମଦେବ, ଗୋପମାନେ ପାଇଁ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ, ଦୁଷ୍ଟ ରାଜମାନେ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡଦାତା, ପିତାମାତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶିଶୁ, ଭୋଜରାଜଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱରୂପ, ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ପରମତତ୍ତ୍ୱ, ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ପାଇଁ ପରମେଶ୍ୱର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଭଳି ତେଜରେ, ବଡ଼ ଭାଇ ବଳରାମ ସହିତ ମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ହେ ରାଜନ୍! କୁବଳୟାପୀଡ଼ା ହାତୀର ନିପାତ ଦେଖି, ଏହି ଦୁଇଁ ଅଜୟ ନାୟକଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୃଢ଼ ମନ ଥିବା କଂସ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଲା। ଏହି ଦୁଇଁଜଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହସ୍ତ ଧାରୀ, ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣ, ମାଳା ଓ ଚିରୁନ୍ଦା ଧାରଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଭିନେତାମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମନକୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲେ। ନଗର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ, ମଞ୍ଚ ଉପରେ ବସି, ଏହି ଦୁଇଁ ପରମପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦରେ ମୁହଁ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଚମକୁଥିଲା; ସେମାନେ ଏହି ମୁହଁକୁ ଦେଖିବାରେ କ୍ଷୁଦ୍ଧ ହେଉନଥିଲେ। ଏହା ମାନେ, ସେମାନେ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ପିଉଥିଲେ, ଜିଭା ଦ୍ୱାରା ଚାଟୁଥିଲେ, ନାକ ଦ୍ୱାରା ଘ୍ରାଣ କରୁଥିଲେ, ହାତ ଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଆପସେ ଆପସେ କଥା ହେଉଥିଲେ—ଯେପରି ସେମାନେ ଦେଖିଥିଲେ, ଶୁଣିଥିଲେ, ସେହି ଶୌର୍ୟ, ମାଧୁର୍ୟ, ଗୁଣ ଓ ଧୈର୍ୟ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ କହୁଥିଲେ—'ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ନିଶ୍ଚୟ ହରି, ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ, ଯେଉଁମାନେ ବସୁଦେବଙ୍କ ଗୃହରେ ଅଂଶରୂପେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି କୃଷ୍ଣ, ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଗୋକୁଳକୁ ନେଇଯାଉଯାଇ, ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୃହରେ ବଢ଼ିଛନ୍ତି।' 'ଏହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂତନାର ନିପାତ ହୋଇଛି, ଚକ୍ରବତ ଦାନବ, ଅର୍ଜୁନ ଗୁହ୍ୟକ, କେଶୀ, ଧେନୁକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାଈ ଓ ଗୋପମାନେ ଅଗ୍ନିକଣ୍ଡରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଛନ୍ତି; କାଳିୟ ନାଗ ଦମିତ ହୋଇଛି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି।' 'ସପ୍ତ ଦିନ ଧରି ଏକ ହାତରେ ବୃହତ୍ ପାହାଡ଼କୁ ଧରି, ଗୋକୁଳକୁ ବର୍ଷା, ପବନ, ବିଦ୍ୟୁତ ଠାରୁ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି। ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଓ ଚାହାଣି ଦେଖି, ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଜୟ କରିଥିଲେ।' 'ଏହି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଯଦୁବଂଶ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ଅଧିକ ଶ୍ରୀ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ।' 'ଏହିଁ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଭାଇ ବଳରାମ, କମଳନୟନ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଲମ୍ବ, ବତ୍ସକ, ବକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନବ ନିପାତ ପାଇଛନ୍ତି।' ଏଭଳି ଲୋକମାନେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ, ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା, ଏହି ସମୟରେ ଚଣୂର କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ—"ହେ ନନ୍ଦସୁତ, ହେ ବଳରାମ! ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ବୀର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ, ରାଜାଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛ।" "ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲେ, ଲୋକମାନେ ଚିନ୍ତା, କାର୍ଯ୍ୟ, ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରନ୍ତି; ବିପରୀତ ହେଲେ ତାହା ହେଉନଥାଏ।