କମ୍ସ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ସହିତ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଥିଲେ, ଚାରିପାଖରେ ଅଞ୍ଚଳର ଶାସକମାନେ ଉପସ୍ଥିତ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଅଶାନ୍ତ ଓ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଥିଲା। ତାଳ, ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ମଞ୍ଚ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା, ଏବଂ ଶରୀର ଶୋଭା ପାଇଥିବା, ଗର୍ବିତ ପହେଲବାନମାନେ ତାଙ୍କର ଗୁରୁମାନେ ସହିତ ମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଚାଣୂର, ମୁଷ୍ଟିକ, କୂଟ, ଶାଳ ଓ ତୋଶଳା, ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ମଞ୍ଚ ଉପରେ ଆସି ବସିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ନନ୍ଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗୋପମାନେ, ଭୋଜ ରାଜାଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଉପହାର ଦେଇ, ସମସ୍ତେ ଏକ ମଞ୍ଚ ଉପରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ "ମଲ୍ଲୟୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚର ବର୍ଣ୍ଣନା" ନାମକ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହିବେଳେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କଥା କହିଲେ — "ହେ ରାଜନ୍, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ, ନିଜେମାନେ ଶୁଚି ହୋଇ, ମଲ୍ଲୟୁଦ୍ଧ ଡ଼଼ଙ୍ଗ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ମଞ୍ଚର ଦ୍ୱାରପାଖରେ ଆସି, କୃଷ୍ଣ କୁବଳୟାପୀଡ଼ା ହାତୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାକୁ ହାତୀପାଳକ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଥିଲେ। ଶୌରି, ତାଙ୍କର କମର ବାନ୍ଧି, ଚୁଆଁ ଚୁଆଁ କେଶ ଅପସାରଣ କରି, ଗର୍ଜନ ସ୍ୱରରେ ହାତୀପାଳକଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ହେ ହାତୀପାଳକ, ଆମକୁ ମାର୍ଗ ଦିଅ, ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ନହେଲେ ଆଜି ତୁମେ ଓ ତୁମ ହାତୀ ଯମଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିବେ।' କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଉକ୍ତିରେ ହାତୀପାଳକ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବିକ୍ରାଳ ହାତୀକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ। ହାତୀ ବେଗରେ ଆସି, ତାଙ୍କୁ ସୁଣ୍ଡରେ ଧରିଲା; କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ଚତୁରତାରେ ସୁଣ୍ଡରୁ ଛୁଟି, ତାକୁ ଆଘାତ କଲେ ଓ ତାଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ଚଳିଗଲେ। ରାଗରେ ହାତୀ ତାଙ୍କୁ ନଜର ଓ ଗନ୍ଧରେ ଚିହ୍ନଟ କରି, ସୁଣ୍ଡରେ ଛୁଆଁଲା, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଗ୍ରହଣରୁ ପୁଣି ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ତା'ପରେ କୃଷ୍ଣ ହାତୀର ପୁଛ ଧରି, ଗରୁଡ଼ ଯେପରି ନାଗକୁ ଟାଣେ, ଏପରି ୨୫ ଧନୁଷ୍ୟ ଦୂର ଟାଣି ନେଲେ। ଆଚ୍ୟୁତ ଏହି ହାତୀକୁ ବାମ ଦାହାଣ କରି, ଏକ ଶିଶୁ ଯେପରି ବଛାକୁ ଘୁରାଏ, ସେପରି ଘୁରାଇଲେ। ଏବେ ସେ ସିଧାସିଧି ଆସି, ହାତୀକୁ ହାତରେ ଆଘାତ କଲେ, ତାହା ଲଠିଏ ପଡ଼ିଗଲା। ହାତୀ ଖେଳରେ ତ୍ୱରିତ ଉଠି, ଆତ୍ମାକୁ ପଡ଼ିଗଲା ବୋଲି ଭାବି, ମାଟିକୁ ଦାଢ଼ିରେ ଆଘାତ କଲା। ହାତୀର ଶକ୍ତି କ୍ଷୟ ହେବା ପରେ, କ୍ରୋଧିତ ଏହି ମହାହାତୀ, ତାଙ୍କ ପାଳକଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ରାଗରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ଏହିବେଳେ, ମଧୁସୂଦନ ତାହାର ସୁଣ୍ଡ ଧରି, ମାଟିରେ ପକାଇ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ପଡ଼ିଥିବା ହାତୀ ଉପରେ, ସିଂହ ଯେପରି ଖେଳ କରେ, ସେପରି କୃଷ୍ଣ ତାହାର ଦାଢ଼ି ଉଖାଡ଼ି, ଏହା ଦ୍ୱାରା ହାତୀପାଳକଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ। ଏହିପରି, ମୃତ ହାତୀକୁ ଛାଡ଼ି, ଦାଢ଼ିକୁ କନ୍ଧ ଉପରେ ରଖି, ରକ୍ତ ଓ ମଦର ଚିହ୍ନ ଲାଗିଥିବା, କମଳମୁଖ ରେ ଘମବିନ୍ଦୁ ଚମକୁଥିବା କୃଷ୍ଣ ମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କିଛି ଗୋପମାନେ ସହିତ, ବଳରାମ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ହାତୀର ଦାଢ଼ିକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଧରି, ମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ବେଳେ, ମଲ୍ଲମାନେ ନିମନ୍ତେ ସେମାନେ ବଜ୍ର, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ନାରୀମାନେ ପାଇଁ କାମଦେବ ସ୍ୱରୂପ, ଗୋପମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱଜନ, ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ଶାସ୍ତା, ପିତାମାତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶିଶୁ, କମ୍ସ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି, ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ପରମତତ୍ତ୍ୱ, ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ପାଇଁ ପରମେଶ୍ୱର ଭାବରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ହେ ରାଜନ୍, କୁବଳୟାପୀଡ଼ା ନିହତ ଦେଖି, ଏହି ଅଜୟ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୃଢ଼ମନ କମ୍ସ ମଧ୍ୟ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଗଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏହି ଦୁଇଜଣ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର, ମାଳା ଓ ଚୀର ଧାରଣ କରି, ଅଭିନୟ କଳାର ଶିରୋମଣି ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ରୂପ ଦେଖି ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା। ସହର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ, ମଞ୍ଚରେ ବସି, ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସାହରେ ଚକିତ ହୋଇ ରହିଗଲେ; ସେମାନେ ଆଖି ଦ୍ୱାରା ପିଉଥିଲେ, ଜିହ୍ୱା ଦ୍ୱାରା ଚାଟୁଥିଲେ, ନାକ ଦ୍ୱାରା ଘ୍ରାଣ କରୁଥିଲେ, ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଆଳିଙ୍ଗନ କରୁଥିଲେ ମନେ ପଡ଼ୁଥିଲା। ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କହୁଥିଲେ—'ଏହି ଦୁଇଜଣ ନିଶ୍ଚୟ ହରି, ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବସୁଦେବଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ଏହି ବାଳକ ଦେବକୀ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଗୋକୁଳକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଏତିକି ଦିନ ଗୁପ୍ତରେ ରହି, ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରେ ବଡ଼ ହୋଇଥିଲେ।' 'ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁତନା ନିହତ ହୋଇଛି, ଚକ୍ରବତ ଦେମନ, ଅର୍ଜୁନ ଗୁହ୍ୟକ, କେଶୀ, ଧେନୁକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେମନମାନେ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୋମାନେ ଓ ଗୋପମାନେ ଅଗ୍ନିରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଛନ୍ତି, କାଳିୟ ନାଗ ଦମିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି।' 'ସେ ଏକହାତରେ ସାତ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଧରି ରଖି, ଗୋକୁଳକୁ ବର୍ଷା, ପବନ ଓ ବିଜୁଳିରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ହସୁଥିବା ଚାହାଣି ଦେଖି, ସମସ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲେ।' 'ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଯଦୁବଂଶ ଆରୋ ଯଶସ୍ୱୀ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ମହାନ୍ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଏହି ତାଙ୍କର ଭାଇ, ବଳରାମ, କମଳନୟନ, ଯିଏ ପ୍ରଲମ୍ବ, ବତ୍ସକ, ବକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେମନମାନେ ନିହତ କରିଛନ୍ତି।' ଏପରି ଲୋକମାନେ କଥାହେଉଥିବା ବେଳେ, ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା, ଏବଂ ଚାଣୂର କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ—'ହେ ନନ୍ଦନନ୍ଦନ, ହେ ବଳରାମ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ନାୟକ ଭାବେ ପରିଚିତ, ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛ।' 'ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲେ, ଲୋକମାନେ କ୍ଷେମ ଲାଭ କରନ୍ତି—ଚିନ୍ତା, କର୍ମ ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା; ତାହାର ବିପରୀତ ହେଲେ ଅନ୍ୟଥା ଘଟେ।' 'ଗୋପମାନେ ଓ ଗୋପାଳମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦରେ, ଗୋଚରଣ କରିବା ସମୟରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ଖେଳୁଥିଲେ।