କଂସ ନିଜ ସ୍ଵପ୍ନ ଓ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅନେକ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖି, ମୃତ୍ୟୁର ଭୟରେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ । ତାଙ୍କ ମନ ଅଶାନ୍ତି ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ ସେ ରାତିରେ ଶୁଇପାରିଲେ ନାହିଁ । ପରେ, ରାତି ଶେଷ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲାପରେ, କଂସ ଏକ ବିଶାଳ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ମହୋତ୍ସବ ଆୟୋଜନ କଲେ । ମଣିଷମାନେ ମଣ୍ଡପକୁ ଶୋଭା ଦେଇଲେ, ଢୋଳ ଓ ତୁରୀ ବାଜିଲା, ମଞ୍ଚ ମାଳା, ପତାକା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ତୋରଣ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହେଲା । ସେଠାରେ ନଗରବାସୀ, ଗ୍ରାମବାସୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନେତାମାନେ ତାଙ୍କର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ । କଂସ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘେରାଯାଇ, ଅଞ୍ଚଳ ଶାସକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ ଅଶାନ୍ତିରେ ଭରିଯାଇଥିଲା । ଢୋଳ ଓ ତୁରୀ ବଜିବା ସହିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂଷିତ ଓ ଗର୍ବିତ ମଲ୍ଲମାନେ ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷକମାନେ ସହିତ ମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଚାଣୂର, ମୁଷ୍ଟିକ, କୂଟ, ଶଳ ଓ ତୋଶଳ, ଏହି ସବୁ ମଲ୍ଲ ମଞ୍ଚ ଉପରେ ଆସି, ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । ଏହି ମହୋତ୍ସବରେ, ନନ୍ଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗୋପମାନେ, ଭୋଜ ରାଜାଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ଉପହାର ନେଇ ଏକାଠି ଏକ ମଞ୍ଚ ଉପରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏପରି ଭାବେ ‘ମଲ୍ଲମଞ୍ଚ ବର୍ଣ୍ତନ’ ନାମକ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି ହେଲା । ଏହି ସମୟରେ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ, ନିଜେମାନେ ଶୁଧ୍ଧି ନେଇ, ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧର ଢୋଳ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ । ମଞ୍ଚ ଦ୍ୱାର ପାଖକୁ ଆସି, କୃଷ୍ଣ କୁଵଳୟାପୀଡ଼ ହାତୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାକୁ ହାତୀପାଳକ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ । କୃଷ୍ଣ, ନିଜ ବେଳ୍ଟ ବାନ୍ଧି, କୁନ୍ଦଳିତ କେଶକୁ ଏକପାଶେ କଟି, ମେଘଗର୍ଜନ ସଦୃଶ କଣ୍ଠରେ ହାତୀପାଳକଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଓ ହାତୀପାଳକ, ଆମକୁ ଜାଇବାକୁ ଦିଅ, ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ନହେଲେ ଆଜି ତୁମେ ଓ ତୁମ ହାତୀ ଯମଲୋକକୁ ପ୍ରେଷିତ ହେବେ ।" ଏପରି ଉପାଲମ୍ଭ ସୁନି ହାତୀପାଳକ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଭୟଙ୍କର କୁଵଳୟାପୀଡ଼କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ । ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ଦୃତ ଗତିରେ ଆସି, ତାଙ୍କୁ ସୁଣ୍ଡରେ ଧରିଲା; କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ତାହାର ଗ୍ରାସରୁ ଖସି, ଏହାକୁ ଘାତ କରି, ତାଙ୍କ ପାଦ ତଳକୁ ଚଳିଗଲେ । ପୁନି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ରୋଷରେ ହାତୀ ତାଙ୍କୁ ନଜର ଓ ଶ୍ୱାସରେ ଚିହ୍ନଟ କରି, ସୁଣ୍ଡରେ ଛୁଇଁଲା, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ପୁନି ତାହାର ଗ୍ରାସରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ । ତାପରେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ପଛରୁ ଧରି, ଏକ ଗରୁଡ଼ା ପାଖାରେ ନାଗକୁ ଟାଣିଥିବା ପରି, ପ୍ରବଳ ହାତୀକୁ ପଚିଶ ଧନୁଷ ଦୂର ଟାଣିନେଲେ । ଅଚ୍ୟୁତ, ତାହାକୁ ଡାହାଣ ଓ ବାମ ଦିଗକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇ, ଏକ ଶିଶୁ ଯେପରି ଦୁଧେଣ୍ଡା ଛୁଆକୁ ଘୁଞ୍ଚାଏ, ସେପରି ହାତୀକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ । ପରେ, ସମ୍ମୁଖରୁ ଯାଇ, ହାତୀକୁ ହାତରେ ଘାତ କଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ହାତୀ ଲଢ଼ିପଡ଼ିଲା । ହାତୀ ଖେଳରେ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଉଠି, ନିଜକୁ ପଡ଼ିଛି ବୋଲି ଭାବି, ରୋଷରେ ଦାନ୍ତରେ ଭୂମିକୁ ଘାତ କଲା । ଏହିପରି ଭାବରେ ଶକ୍ତି ଅବରୋଧ ହେଲାପରେ, ମହାହାତୀ କ୍ରୋଧିତ ଓ ହାତୀପାଳକ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ପୁନି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଲା । ଏହା ଆସୁଥିବାବେଳେ, ମଧୁସୂଦନ ତାହାର ସୁଣ୍ଡକୁ ହାତରେ ଧରି ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ । ଶିଂହ ପରି, ପଡ଼ିଥିବା ହାତୀର ଉପରେ ଚଢ଼ି, ତାହାର ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗି, ଏହା ଦ୍ୱାରା ହାତୀପାଳକୁ ମାରିଦେଲେ । ମୃତ ହାତୀକୁ ଛାଡ଼ି, ତାହାର ଦାନ୍ତ କାନ୍ଧରେ ରଖି, ରକ୍ତ ଓ ମଦର ଚିହ୍ନ ସହିତ, ପଦ୍ମମୁଖ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଘମବିନ୍ଦୁରେ ଚମକୁଥିବା କୃଷ୍ଣ ମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । କିଛି ଗୋପମାନେ ସହିତ, ବଳରାମ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ହାତରେ ହାତୀର ଦାନ୍ତ ଧରି, ମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ମଲ୍ଲମାନେ ତାଙ୍କୁ ମହାବଜ୍ର ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ; ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟେ, ସେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁରୁଷ; ନାରୀମାନେ, ମନମୋହନ କାମଦେବ; ଗୋପମାନେ, ନିଜ ବନ୍ଧୁ; ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାମାନେ, ଶାସ୍ତା; ମାତାପିତାଙ୍କୁ, ଶିଶୁ; ଭୋଜ ରାଜାଙ୍କୁ, ମୃତ୍ୟୁ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ, ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି; ଯୋଗୀମାନେ, ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ; ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ, ପରମ ଦେବତା ଭାବେ ଦେଖିଲେ — ଏଭଳି ରୂପରେ ସେ ବଡ଼ ଭାଇ ବଳରାମ ସହ ମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ରାଜା, କୁଵଳୟାପୀଡ଼ ହତ ହେବା ଓ ଏହି ଦୁଇ ଅଜୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି କଂସ ମଧ୍ୟ ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ଭରିଯାଇଲେ । ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ, ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର, ମାଳା, ଓ ଚିରା ଧାରଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଭିନେତାମାନେ ଯେପରି ମଞ୍ଚରେ ପ୍ରଭା ଦେଉଛନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରି ଚମକୁଥିଲେ । ନଗର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକେ, ମଞ୍ଚରେ ବସି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅପାର ଆନନ୍ଦରେ ଭାସିଯାଇ, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇପାରିଲେ ନାହିଁ । ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ଲୋକମାନେ ନଜରେ ପିଇଥିଲେ, ଜିହ୍ୱାରେ ଚାଟୁଥିଲେ, ନାକରେ ଘ୍ରାଣ କରୁଥିଲେ, ହାତରେ ବାହୁପାଶ କରୁଥିଲେ । ସେମାନେ ଆପସରେ କଥା ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ସେମାନେ ଦେଖିଛନ୍ତି, ଶୁଣିଛନ୍ତି, ସେହି ଆକୃତି, ଗୁଣ, ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ଓ ସାହସକୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ । ସେମାନେ କହୁଥିଲେ— ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ନିଶ୍ଚୟ ଭଗବାନ ହରି, ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶରୂପେ ଭୂମିରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବସୁଦେବଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି । ସେ ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଗୋକୁଳକୁ ନେଇଯାଇ, ଗୁପ୍ତଭାବେ ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରେ ବଢ଼ିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂତନା ନିହତ, ଶକଟାସୁର, ଅର୍ଜୁନ ଗୁହ୍ୟକ, କେଶୀ, ଧେନୁକା ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ବିନାଶ ପାଇଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୋମାନେ ଓ ଗୋପମାନେ ଅଗ୍ନିରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଛନ୍ତି; କାଳିୟ ନାଗ ଦମିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅହଙ୍କାର ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି । ସେ ଏକ ହାତରେ ସପ୍ତଦିନ ଗିରି ଧରି, ଗୋକୁଳକୁ ବର୍ଷା, ବାୟୁ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ରୁ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି । ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ହସିଥିବା ମୁହଁ ଓ ଚାହାଁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ଓ କ୍ଲାନ୍ତି ଉଲ୍ଲାସରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ ।