କଂସ ଏହି ସମୟରେ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଥିଲେ—ସେ ମୃତ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରୁଛନ୍ତି, ଗଧା ଚଢ଼ି ଚାଲିଛନ୍ତି, ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଉଛନ୍ତି, ନଳଦା ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ତେଲ ଲଗାଇଛନ୍ତି, ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ହୋଇ ଘୁରୁଛନ୍ତି। ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଏମିତି ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖି, ମୃତ୍ୟୁର ଭୟରେ ସେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଅଶାନ୍ତିରେ ଭରିଗଲା, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ନିଦ୍ରା ଆସିଲା ନାହିଁ। ଏଭଳି ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ରାତି କଟିଗଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା। କଂସ ଏକ ବିଶାଳ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ସବର ଆୟୋଜନ କଲେ। ମଣିଷମାନେ ମଞ୍ଚକୁ ସଜାଇଲେ, ଢୋଳ ଓ ତୁରୀ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ମଞ୍ଚ ମାଳା, ପତାକା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ତୋରଣ ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ ହେଲା। ସେଠାରେ ନଗରବାସୀ, ଗ୍ରାମବାସୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ନେତୃତ୍ୱ ଅନୁଯାୟୀ ସେମାନେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ। କଂସ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ରାଜାସନରେ ବସିଲେ, ଅଞ୍ଚଳର ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଅଶାନ୍ତିରେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା। ଢୋଳ ଓ ତୁରୀ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଓ ଗର୍ବିତ ମଲ୍ଲମାନେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁମାନେ ସହିତ ମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଚାଣୂର, ମୁଷ୍ଟିକ, କୂଟ, ଶଳ ଓ ତୋଶଳା ମଞ୍ଚକୁ ଆସିଲେ, ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ନନ୍ଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗୋପମାନେ, ଭୋଜ ରାଜାଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ, ତାଙ୍କ ଉପହାର ନେଇ ଏକାଠି ଏକ ମଞ୍ଚ ଉପରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚର ବର୍ଣ୍ଣନା ଦ୍ୱାଦଶ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟର ବୟାଳିଶି ଅଧ୍ୟାୟରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ, ନିଜେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ଢୋଳର ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ମଞ୍ଚକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ମଞ୍ଚର ଦ୍ୱାରକୁ ଆସି, କୃଷ୍ଣ ଦେଖିଲେ କୁବଲୟାପୀଡ଼ା ହାତୀ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଛି, ହାତୀପାଳକ ତାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛି। ଶୌରି, ନିଜ ବେଳ୍ଟ ବାନ୍ଧି, କୁନ୍ଦଳିତ କେଶ ଲୁଚେଇ, ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ ହାତୀପାଳକୁ କହିଲେ—"ହେ ହାତୀପାଳ, ଆମକୁ ପଥ ଦେଅ, ବିଳମ୍ବ କରିନାହଁ। ନଚେତ, ଆଜି ତୁମେ ଓ ତୁମ ହାତୀ ଯମଲୋକକୁ ଯିବ।" ଏପରି କଢ଼ା କଥା ଶୁଣି, ହାତୀପାଳ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର, ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ କୁବଲୟାପୀଡ଼ାକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲା। ହାତୀ ଦୃତ ଗତିରେ ଆସି, ତାଙ୍କୁ ସୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଧରିଲା; କୃଷ୍ଣ ସେଠାରୁ ଖସି, ହାତୀକୁ ଆଘାତ କଲେ, ପାଦ ତଳକୁ ଯାଇଗଲେ। ରୁଷ୍ଟ ହାତୀ ତାଙ୍କୁ ଚେହେରା ଓ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିଲା, ସୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଛୁଇଁଲା, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ତାହାର ଗ୍ରହଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ସେ ହାତୀର ପୁଛ ଧରି, ଗରୁଡ଼ ଯେପରି ସର୍ପକୁ ଟାଣି ନେଇଯାଏ, ସେପରି ପ୍ରବଳ ହାତୀକୁ ପଚିଶ ଧନୁଷ ଦୂର ଟାଣିଲେ। ଅଚ୍ୟୁତ ହାତୀକୁ ଡାହାଣା ବାମାଣା ଘୁଞ୍ଚାଇ, ଶିଶୁ ଯେପରି ବଛଡ଼ାକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇ, ସେପରି ହାତୀକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ। ପରେ ସେ ହାତୀର ସାମ୍ନାକୁ ଆସି, ତାଙ୍କ ହାତରେ ଆଘାତ କଲେ, ହାତୀ ଲଢ଼ି ପଡ଼ିଗଲା, କୃଷ୍ଣ ପଦେ ପଦେ ଛୁଇଁଲେ। ହାତୀ ଉଠି, ମନେ କଲା ଯେ ସେ ଲଢ଼ି ପଡ଼ିଛି, ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ତାଳ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ ଆଘାତ କଲା। ତାହାର ଶକ୍ତି କ୍ଷୀଣ ହେଲା, ତଥାପି ହାତୀପାଳମାନେ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ, ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ହାତୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ଏହିବେଳେ ମଧୁସୂଦନ ତାହାର ସୁଣ୍ଡ ଧରି ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ। ସେ ହାତୀ ଉପରେ ସିଂହ ଯେପରି ଖେଳେ, ସେପରି ପଦ ଦେଇ ଚଢ଼ି, ତାହାର ଦନ୍ତ ଉଖଣ୍ଡି ତାହାର ପାଳକୁ ଆଘାତ କଲେ। ମୃତ ହାତୀକୁ ଛାଡ଼ି, ଦନ୍ତ କାନ୍ଧରେ ନେଇ, ରକ୍ତ ଓ ମଦର ଚିହ୍ନ ସହିତ, ପଦ୍ମମୁଖ ରମଣୀୟ ଘମବିନ୍ଦୁ ଭାସି, ମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କିଛି ଗୋପମାନେ ସହିତ, ବଳରାମ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ହାତୀର ଦନ୍ତ ହାତରେ ଧରି ମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମଲ୍ଲମାନେ ପାଇଁ ସେ ଅସ୍ତ୍ର; ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ନାରୀମାନେ ପାଇଁ କାମଦେବ ସ୍ୱରୂପ; ଗୋପମାନେ ପାଇଁ ନିଜ ଜନ; ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡଦାତା; ମାତାପିତା ପାଇଁ ଶିଶୁ; ଭୋଜ ରାଜା କଂସ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ; ପଣ୍ଡିତମାନେ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱରୂପ; ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ପରମତତ୍ତ୍ୱ; ଵୃଷ୍ଣିମାନେ ପାଇଁ ପରମେଶ୍ୱର। ଏପରି ଚିହ୍ନିତ ହୋଇ, ବଡ଼ଭାଇ ସହିତ ମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କୁବଲୟାପୀଡ଼ାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ଏହି ଦୁଇ ଅଜୟ ନାୟକଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅଟୁଟ ମନ କଂସର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତି ହେଲା। ଏହି ଦୁଇ ଶୂରବୀର, ନାନା ପୋଷାକ, ଅଳଙ୍କାର, ମାଳା ଓ ଚିରା ସହିତ ଶୋଭିତ, ଅଭିନୟ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ ନଟମାନେପରି, ତାଙ୍କ ତେଜସ୍ୱୀ ରୂପରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କଲେ। ନଗର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ, ମଞ୍ଚରେ ବସି, ଏହି ଦୁଇ ପରମପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଓ ଆଖି ଉଲ୍ଲାସରେ ଅଭିଭୂତ ହେଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବାରେ ତୃପ୍ତି ହେଉନଥିଲେ। ଲୋକମାନେ ଏମିତି ଭାବିଲେ ଯେ, ଆଖି ଦ୍ୱାରା ପିଉଛନ୍ତି, ଜିହ୍ବା ଦ୍ୱାରା ଚାଟୁଛନ୍ତି, ନାକ ଦ୍ୱାରା ଘ୍ରାଣ କରୁଛନ୍ତି, ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଆଲିଂଗନ କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଆପସରେ କଥା ହେଲେ, ଯେଉଁଠି ଦେଖିଥିଲେ ଓ ଶୁଣିଥିଲେ, ସେହି ରୂପ, ଗୁଣ, ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ, ଧୃଷ୍ଠତାକୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ—"ଏହି ଦୁଇ ତ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭଗବାନ ହରି, ନାରାୟଣ ନିଜେ, ଯେଉଁମାନେ ବସୁଦେବଙ୍କ ଘରେ ଅଂଶରୂପେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେ ସତ୍ୟରେ ଦେବକୀରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ପରେ ଗୋକୁଳକୁ ନେଇଯିବାଗଲେ, ଏଯାଏଁ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥାନ କରି, ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରେ ବଡ଼ ହେଲେ। ସେ ତିନି ଦ୍ୱାରା ପୁତନା ନାଶିତ, ଚକ୍ରବତ୍ ଦାନବ ହତ, ଅର୍ଜୁନ ଗୁହ୍ୟକ, କେଶୀ, ଧେନୁକା ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ନିହତ ହେଲେ। ସେ ଗୋମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଚରାଇବାମାନେ ଅଗ୍ନିରୁ ରକ୍ଷା କଲେ, କାଳିୟ ନାଗକୁ ଦମନ କଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କଲେ। ସେ ଏକହାତରେ ସପ୍ତ ଦିନ ଗିରିଗୋବର୍ଧନ ଧରି, ଗୋକୁଳକୁ ବର୍ଷା, ପବନ ଓ ବିଜୁଳି ଠାରୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କ ହସିଥିବା ଚାହାଁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ରତା ଓ କ୍ଲାନ୍ତିକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଜୟ କଲେ।