ମଥୁରାରେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ଗୋପୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିୟୋଗବେଦନାରେ ତଳମଳ କରୁଥିଲେ । ସେମାନେ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ରୂପକୁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଲାଷ କରିଥିଲେ । ଏଠାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରାଯିବା ପରେ, ଦୁଧ ମିଶିତ ଭୋଜନ କରି, ସେମାନେ ରାତିଟିକୁ ସୁଖରେ କାଟିଥିଲେ, ଯଦ୍ୟପି କଂସଙ୍କ ଅଭିପ୍ରାୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସେମାନେ ଜାଣିଥିଲେ । ଏପଟେ, କଂସ ଯେତେବେଳେ ଶୁଣିଲେ ଯେ ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି, ତାଙ୍କ ସେନାପତିମାନେ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଗୋବିନ୍ଦ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଅସାଧାରଣ କ୍ରୀଡା ଘଟିଛି, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଭୀତ ଓ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ । ରାତି ଭରି ଉନ୍ମନା ଓ ଭୟାକୁଳ ମନେ, କଂସ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲେ—କେବଳ ବାସ୍ତବ ନୁହେଁ, କଳ୍ପିତ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପସ୍ଥିତିର ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ । ଆଇନାରେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଇଟି ମୁଣ୍ଡ ଦେଖାଉଥିଲା । ତାରାମଣ୍ଡଳ ଭିତରେ ଦ୍ୱିତୀୟତା ଦେଖିଲେ । ନିଜ ଛାୟାରେ ଅନ୍ତରାଳ ଦେଖିଲେ, ନିଜ ଶ୍ୱାସ ଶୁଣିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଗଛରେ ସୁନା ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ପାଦଚିହ୍ନ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲା । ସ୍୵ପ୍ନରେ ସେ ମୃତକମାନଙ୍କୁ ଅଙ୍କଲାଗିଲେ, ଗଧା ଚଢ଼ିଲେ, ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେ, ନଳଦ ମାଳା ପିନ୍ଧିଲେ, ତେଲ ଲଗାଇଲେ, ଏବଂ ନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଘୂରିଲେ । ଏପରି ଅନେକ ଦୁର୍ନିମିତ୍ତ ଦେଖି ସେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଶୁଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ମନ ଅତି ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଗଲା । ପରେ, ରାତି ଶେଷ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସହିତ, କଂସ ବଡ଼ ଦଙ୍ଗଳ ମଲଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ସବ ଆୟୋଜନ କଲେ । ମଣିଷମାନେ ମଞ୍ଚ ଶୋଭାୟମାନ କଲେ, ଢୋଲ ଓ ବିଘ୍ନ ରବି, ମଞ୍ଚ ମାଳା, ପତାକା, ବସ୍ତ୍ର, ତୋରଣ ଦ୍ୱାରା ସଜିଗଲା । ସେଠାରେ ସହର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପ୍ରମୁଖମାନେ ନିଜ ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଭାବରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ । ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ଦ୍ୱାରା ବେଢ଼ାଯାଇ, ଅଞ୍ଚଳ ଶାସକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, କଂସ ରାଜମଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଅଶାନ୍ତ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ଭରିଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ, ଢୋଲ ଓ ବିଘ୍ନ ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ, ମଲ୍ଲମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଗୁରୁମାନେ ସହିତ ମଞ୍ଚ ଉପରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଚାଣୂର, ମୁଷ୍ଟିକ, କୁଟ, ଶଳ ଓ ତୋଶଳ ମଞ୍ଚରେ ଆସି, ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ, ନନ୍ଦ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗୋପମାନେ, ରାଜା କଂସଙ୍କ ନିମନ୍ତ୍ରଣରେ, ଉପହାର ନେଇ ଏକ ସଂଯୁକ୍ତ ମଞ୍ଚ ଉପରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏପରିଭାବରେ 'ମଲ୍ଲମଞ୍ଚ ବର୍ଣ୍ଣନା' ନାମକ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି ହେଲା । ତାପରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ନିଜେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମଲ୍ଲମଞ୍ଚର ଢୋଲ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆସିଲେ । ମଞ୍ଚ ଦ୍ୱାର ପ୍ରବେଶ କରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦେଖିଲେ ଯେ ଏଠାରେ କୁବଲୟାପୀଡ ହାତୀ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଛି, ଓ ହାତୀପାଳକ ତାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଛି । ଶୌରି, ତାଙ୍କ କମର ବନ୍ଧି, କୁନ୍ଦଳିତ କେଶକୁ ହଟାଇ, ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ ହାତୀପାଳକଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ହାତୀପାଳକ, ଆମକୁ ପଥ ଦିଅ, ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ନହେଲେ ଆଜି ତୁମେ ଓ ତୁମ ହାତୀ ଯମଲୋକକୁ ପ୍ରେଷିତ ହେବେ ।" ଏହି ଭାବରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ହାତୀପାଳକ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର କୁବଲୟାପୀଡ ହାତୀକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ । ହାତୀ ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଣ୍ଡରେ ଧରିଲା, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ଚତୁରତାରେ ତାହାର ଗ୍ରାସରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ତାକୁ ଆଘାତ କଲେ ଓ ତାହାର ପାଦ ତଳକୁ ଯାଇଲେ । ହାତୀ ଖୁବ୍ ରାଗୀ ହୋଇ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସୁଣ୍ଡରେ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ତାହାର ଗ୍ରାସରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପୁଛ ଧରି, ଗରୁଡ଼ ଯେପରି ସର୍ପକୁ ଟାଣି ଆଣେ, ଏହି ପ୍ରକାର ୨୫ ଧନୁଷ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହାତୀକୁ ଟାଣିଲେ । ଆଉ, ଏଠାରେ ଅଚ୍ୟୁତ ତାହାକୁ ବାମ, ଡାହାଣି ଘୁଞ୍ଚାଇ, ଶିଶୁ ଯେପରି ବଛଡ଼ାକୁ ଘୁଞ୍ଚାଏ, ଏହିପରି ହାତୀକୁ ମଞ୍ଚରେ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ । ପରେ ସେ ହାତୀର ସିରା ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଇ, ହାତୀକୁ ହାତରେ ଆଘାତ କଲେ, ଯାହାରେ ହାତୀ ଲଢ଼ି ପଡ଼ିଲା । ହାତୀ ଖେଳରେ ଦୃତ ଉଠି, ଆପଣକୁ ମୃତ ଭାବି, ରାଗରେ ଧରିତ୍ରୀକୁ ଦାନ୍ତରେ ମାରିଲା । ଏବେ ତାହାର ଶକ୍ତି ଅବରୋଧ ହେଲା, ହାତୀ ଏବଂ ତାଙ୍କ ରାଗୀ ରକ୍ଷକମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ମଧୁସୂଦନ ତାହାର ସୁଣ୍ଡ ଧରି ଏମିତି ଭାବରେ ଭୁଇଁରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ । ଏବଂ ସିଂହ ଯେପରି ଖେଳରେ ଶିକାର ଉପରେ ଚଡ଼ିଥାଏ, ସେପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଭୂପତିତ ହାତୀ ଉପରେ ଚଡ଼ି, ତାହାର ଦୁଈ ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗି ଏକ ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ହାତୀପାଳକକୁ ଆଘାତ କଲେ । ମୃତ ହାତୀକୁ ଛାଡ଼ି, ଦାନ୍ତ କାନ୍ଧରେ ରଖି, ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ରକ୍ତ ଓ ମଦ ଚିହ୍ନ ସହ, କମଳ ମୁହଁରେ ଘମବିନ୍ଦୁ ଚମକୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏଠାରେ କିଛି ଗୋପମାନେ ସହିତ, ବଳଦେବ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ହାତରେ ହାତୀର ଦାନ୍ତ ନେଇ ମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ମଲ୍ଲମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ବଜ୍ର, ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ନାରୀମାନେ ପାଇଁ କାମଦେବ ସ୍ୱରୂପ, ଗୋପମାନେ ପାଇଁ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ, ଦୁଷ୍ଟ ରାଜମାନେ ପାଇଁ ଶାସ୍ତା, ପିତାମାତାଙ୍କ ପାଇଁ ସନ୍ତାନ, କଂସ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱରୂପ, ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ପରମତତ୍ତ୍ୱ, ବୃଷ୍ଣିମାନେ ପାଇଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବତା ଭାବରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । କୁବଲୟାପୀଡ ବିଧ୍ୱଂସ ଓ ଏହି ଦୁଇ ଅଜୟ ନାୟକଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୃଢ଼ ହୃଦୟ ଥିବା କଂସ ମଧ୍ୟ ଭୟାକୁଳ ହୋଇଗଲେ । ଏହି ଦୁଇ ଦୀର୍ଘବାହୁ, ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର, ମାଳା ଓ ଚୀର ଧାରଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଭିନେତାମାନେ ଯେପରି ମଞ୍ଚରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ମନକୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରି, ମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।