କଂସଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦେଖି, ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ଦୁହେଁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ। ସେମାନେ ଧନୁର୍ଭଙ୍ଗର ଟୁକୁଡ଼ା ଉଠାଇ, ସେହି ଶକ୍ତିମାନ ଶତ୍ରୁମାନେଂକୁ ମାରିଦେଲେ। କଂସଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ବିନାଶ କରି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ସଭାଘର ଛାଡ଼ି ମଥୁରା ନଗରୀର ଶୋଭା ଦେଖି ବିଚରଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରାକ୍ରମ, ତେଜ, ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଓ ରୂପ ଦେଖି ନଗରବାସୀମାନେ ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଭାବିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ଦୁଇଁଭାଇ ନିର୍ବିଗ୍ନ ଭାବରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେଲା। କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ, ଗୋପମାନେ ସହିତ ନଗରରୁ ତାଙ୍କ ଗଡ଼ିକୁ ଫେରିଗଲେ। ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଖିବାରୁ ବିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଗୋପୀମାନେ ମଥୁରାରେ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରୂପ ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ତାଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଅଭିଲାଷା କଲେ। ତାଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇ, ଦୁଧ ମିଶା ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରି, ସେମାନେ ରାତିଟି ଆନନ୍ଦରେ କାଟିଲେ, କଂସଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣିଥିଲେ। ଏପଟେ, ଧନୁର୍ଭଙ୍ଗ, ତାଙ୍କ ରକ୍ଷକମାନେ ନିହତ ହେବା ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଓ ରାମଙ୍କ ଅସାଧାରଣ କ୍ରୀଡ଼ାର ଖବର ଶୁଣି କଂସ ଭୟଭୀତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ। ରାତିରେ ଘୁମ ନ ଆସି, ମନ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତରେ ଭରିଗଲା; ସେ ସତ୍ୟ ଓ କଳ୍ପିତ ବିଭିନ୍ନ ମୃତ୍ୟୁ ସୂଚକ ଲକ୍ଷଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ନିଜର ମୁଣ୍ଡ ଛାୟାରେ ନାହିଁ, କେବେ ଦେଖିଲେ ଦୁଇଟି ମୁଣ୍ଡ; ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ଦ୍ୱିତୀୟତା ଦେଖିଲେ। ଛାୟାରେ ମଧ୍ୟ ଖାଲି ଅଂଶ, ନିଜ ଶ୍ୱାସ ଶୁଣିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଗଛରେ ସୁନା ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଦଚିହ୍ନ ହରାଇଗଲା। ସ୍୵ପ୍ନରେ ମୃତ ଲୋକଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଗଧାରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେ, ନଳଦା ମାଳା ପିନ୍ଧିଲେ, ତେଲ ଲଗାଇଲେ, ନଗ୍ନ ହୋଇ ଘୁଞ୍ଚିଲେ। ଏପରି ଜାଗ୍ରତ ଓ ସ୍୵ପ୍ନ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି, ମୃତ୍ୟୁ ଭୟରେ ତରସ୍ତ ହୋଇ, ରାତି ଜାଗି ରହିଲେ। ପରେ, ରାତି ପରି ଦିନ ଆସିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲା। କଂସ ବିଶାଳ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ସବ ଆୟୋଜନ କଲେ। ମଣିଷମାନେ ମଞ୍ଚ ଶୋଭା କଲେ, ବାଜା, ତୁରୀ, ଝାଲ ରବ, ମଞ୍ଚ ମାଳା, ପତାକା, ବସ୍ତ୍ର, ତୋରଣ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭାୟିତ ହେଲା। ସେଠାରେ ସହର ଓ ଗ୍ରାମ ଲୋକ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନେତାମାନେ ନିଜ ଉଚିତ ସ୍ଥାନ ନେଇବାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କର ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ବସି, କଂସ ରାଜାସନ ଉପରେ ବସିଲେ, ଅଞ୍ଚଳ ଶାସକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର ଥିଲା। ବାଜା ଓ ଢୋଳ ରବ ମଧ୍ୟରେ, ଶୂଭୂଷିତ ଓ ଗର୍ବିତ ମଲ୍ଲମାନେ ତାଙ୍କ ଅଚାର୍ୟମାନେ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଚାଣୂର, ମୁଷ୍ଟିକ, କୂଟ, ଶାଳା ଓ ତୋଷଳା ମଞ୍ଚକୁ ଆସି, ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ନନ୍ଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗୋପମାନେ, ଭୋଜ ରାଜାଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ, ତାଙ୍କ ଉପହାର ଦେଇ, ଏକ ମଞ୍ଚରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧରେ ‘ମଲ୍ଲସଭା ବର୍ଣ୍ଣନା’ ନାମକ ବାଇଶିତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ତାପରେ, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ନିଜେମାନେ ପବିତ୍ର କରି, ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ଢୋଳର ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ମଞ୍ଚ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ମଞ୍ଚ ଦ୍ୱାର ପାଖକୁ ଆସି, କୃଷ୍ଣ କୁବଳୟାପୀଡ଼ ହାତୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାକୁ ହାତୀପାଳକ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ। ଶୌରି, ତାଙ୍କ କମର ବାନ୍ଧି, କୁନ୍ଦଳିତ କେଶ ପଛକୁ ହଟାଇ, ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ ହାତୀପାଳକଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହାତୀପାଳ, ଆମକୁ ମାର୍ଗ ଦିଅ, ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ନହେଲେ, ଆଜି ତୁମେ ଓ ତୁମ ହାତୀ ଯମଲୋକକୁ ପ୍ରେଷିତ ହେବେ।” ଏହିପରି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ହାତୀପାଳ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର କୁବଳୟାପୀଡ଼କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ସେହି ହାତୀ ଦୂତିୟ ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱରୂପ ଭାବରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କଲା; ତାଙ୍କୁ ଶୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଧରିଲା, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ତାହାର ଗ୍ରାସରୁ ଫସି, ତାକୁ ଆଘାତ କରି, ତାହାର ପାଦ ତଳକୁ ଯାଇଲେ। କ୍ରୁଧ୍ଧ ହାତୀ ତାଙ୍କୁ ନଜର ଓ ଶୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଛୁଇଁଲା, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ପୁଣି ତାହାର ଗ୍ରାସରୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ। ତେବେ, କୃଷ୍ଣ ତାହାର ପୁଛ ଧରି, ଗରୁଡ଼ା ପରି ସର୍ପକୁ ଯେପରି ଟାଣିଥାଏ, ସେଭଳି ପঁଚିଶ ଧନୁଷ ଦୂର ଟାଣିଦେଲେ। ପୁଣି, ଅଚ୍ୟୁତ ହାତୀକୁ ବାମ ଓ ଡାହାଣୁ ଘୁଞ୍ଚାଇ, ଶିଶୁ ଯେପରି ଖୁସିରେ ବଛଡ଼ାକୁ ଘୁଞ୍ଚାଏ, ସେଭଳି ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ। ତାପରେ, ସିଧାସିଧି ଆସି, ହାତ ଦେଇ ହାତୀକୁ ଆଘାତ କଲେ, ଯାହାରେ ହାତୀ ଲଡ଼ିଗଲା; କୃଷ୍ଣ ତାହାର ପଦକ୍ଷେପ ଚୁଇଁଲେ। ହାତୀ ଖେଳେ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ନିଜକୁ ପଡ଼ିଯିବା ଭାବି, ମାଟିକୁ ଦାଢ଼ି ଆଘାତ କଲା। ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ହାତୀପାଳମାନେ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ, ହାତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ସେଠି, ମଧୁସୂଦନ ତାହାର ଶୁଣ୍ଡ ଧରି, ଭୂମିକୁ ଫେଳିଦେଲେ। ସିଂହ ଯେପରି ଖେଳରେ ପଶୁ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥାଏ, ସେଭଳି କୃଷ୍ଣ ହାତୀ ଉପରେ ପଦ ଦେଇ, ତାହାର ଦାଢ଼ି ଭାଙ୍ଗି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ହାତୀପାଳକୁ ଆଘାତ କଲେ। ମୃତ ହାତୀକୁ ଛାଡ଼ି, ଦାଢ଼ିକୁ କାନ୍ଧ ଉପରେ ରଖି, ରକ୍ତ ଓ ମଦର ଚିହ୍ନ ଉପରେ, ପଦ୍ମମୁଖ ଗତିଶୀଳ ପରିଶ୍ରମ ଶୋଭାରେ, ମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କିଛି ଗୋପ ମିଶି, ବଳଦେବ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ହାତୀ ଦାଢ଼ି ହାତରେ ନେଇ, ମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମଲ୍ଲମାନେ ପାଇଁ ସେଁ ଅଗ୍ନିସ୍ତମ୍ଭ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନାରୀମାନେ ପାଇଁ କାମଦେବ ସ୍ୱରୂପ, ଗୋପମାନେ ପାଇଁ ସ୍୵ଜନ, ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ଶାସ୍ତା, ପିତାମାତା ପାଇଁ ସନ୍ତାନ, ଭୋଜରାଜ କଂସ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି, ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ପରମତତ୍ତ୍ୱ, ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ପାଇଁ ପରମେଶ୍ୱର ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କଂସ ଦେଖିଲେ କୁବଳୟାପୀଡ଼ ନିହତ ଓ ଏହି ଅଜୟ ଦୁଇଁ ଭାଇ ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଭୀତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହେଲା।