କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ବାମହସ୍ତରେ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଖେଳିଲା ଭାବରେ ଉଠାଇ, ଦେଖୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ ତାଣିଲେ। ଏହାକୁ ଭଲଭାବରେ ତାଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଭଙ୍ଗ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ହାତୀ ଚିନି ଗାଛର ଗାଛିକୁ ଭଙ୍ଗିଦିଏ। ଧନୁଷ୍ୟ ଭଙ୍ଗିବାର ଶବ୍ଦ ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲା; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି କଂସ ଭୟକୁ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହି ପରେ, କ୍ରୋଧିତ ରକ୍ଷାକର୍ମୀମାନେ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଦୌଡ଼ିଆସି, “ଧର! ମାର!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧରି ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁତା ଦେଖି, ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ଧନୁଷ୍ୟ ଭଙ୍ଗି ଥିବା ଟୁକୁଡ଼ା ନେଇ, ସେମାନେ ସେହି ରକ୍ଷାକର୍ମୀମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। କଂସ ପ୍ରେରିତ ସେହି ଶକ୍ତିକୁ ବଧ କରି, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଆନନ୍ଦରେ ଦର୍ଶନଶାଳାରୁ ବାହାରି ମଥୁରା ନଗରର ଶୋଭା ଦେଖିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ନଗରବାସୀମାନେ ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରାକ୍ରମ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ନିଶ୍ଚୟ ଓ ଦେହକୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ଭାବିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଦୁଇଜଣେ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦରେ ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେଲା; କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଗୋପମାନେ ସହିତ ନଗରରୁ ତାଙ୍କ ଗାଡ଼ିକୁ ଫେରିଗଲେ। ମୁକୁନ୍ଦ ସହିତ ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ ଥିବା ଗୋପୀମାନେ ମଥୁରାରେ ସାର୍ଥକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ; ସେମାନେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ରୂପକୁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ। ପରେ, ପଦଧୋଇ ଦୁଧ ମିଶା ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରି, ସେମାନେ ରାତିଟିକେ ସୁଖରେ କାଟିଲେ, କଂସଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ଏଠିପରି, କଂସ ଧନୁଷ୍ୟ ଭଙ୍ଗିବା, ତାଙ୍କ ରକ୍ଷାକର୍ମୀମାନେ ବଧ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ-ରାମଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କ୍ରୀଡ଼ା ଶୁଣି, ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଭରିଗଲେ। ସେ ରାତି ପୁରା ଉନ୍ମନା ଓ ଭୟଭୀତ ରହିଲେ, ଅନେକ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖି, ଏକ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନ ଭିତରେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁଛି ବୋଲି ଅନୁଭବ କରିଲେ। କେବଳ ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ନ ଦେଖି, କେବେ ଦେଖିଲେ ଦୁଇଟି ମୁଣ୍ଡ, ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଛାୟାରେ ଖାଲି ସ୍ଥାନ, ନିଜ ଶ୍ୱାସ ଶୁଣିପାରୁନଥିଲେ, ଗଛରେ ସୁନା ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ପଦଚିହ୍ନ ବିଲୁପ୍ତ ହେଉଥିଲା। ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୃତଦେହକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିବା, ଗଧାରେ ଚଢ଼ିଥିବା, ଶୋକ ଅନୁଭବ କରିଥିବା, ନାଳଦ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ତେଲ ଲଗାଇଥିବା, ନଗ୍ନ ଘୁଞ୍ଚିବା—ଏପରି ଅନେକ ଅଶୁଭ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲେ। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖି, ମୃତ୍ୟୁ ଭୟରେ ଭିତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ ନିଦ୍ରା ହରାଇ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ। ଏହିପରି ରାତି ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା; କଂସ ଏକ ବିଶାଳ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ସବର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ଲୋକମାନେ ମଞ୍ଚ ଶୋଭା କଲେ, ଢୋଳ ଓ ବିଘ୍ନ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ମଞ୍ଚ ମାଳା, ପତାକା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ତୋରଣରେ ଶୋଭିତ ହେଲା। ଏହି ମଞ୍ଚରେ ନଗରବାସୀ, ଗ୍ରାମବାସୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା କଂସ ରାଜମଞ୍ଚରେ ବସିଲେ, ଚିତ୍ତ ଅସ୍ଥିର ଥିଲା। ତାଳ, ଢୋଳ ଓ ବିଘ୍ନ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ମଲ୍ଲମାନେ ଶୋଭା ପାଇ ତାଙ୍କ ଗୁରୁମାନଙ୍କ ସହିତ ମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଚାଣୂର, ମୁଷ୍ଟିକ, କୁଟ, ଶଳା ଓ ତୋଷଳା ମଞ୍ଚକୁ ଆସି, ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଗୋପମାନେ ନନ୍ଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଭୋଜ ରାଜାଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ, ଉପହାର ଦେଇ, ସମସ୍ତେ ଏକ ମଞ୍ଚରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ଦଶମ ଶ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମ ଅର୍ଧର “ମଲ୍ଲମଞ୍ଚର ବର୍ଣ୍ଣନା” ନାମକ ବିରାଟ୍ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ପରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ଏହା ପରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ନିଜମାନେ ପବିତ୍ର କରି, ଶତ୍ରୁଦମନ ରାଜନ୍, ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ଢୋଳର ଗମ୍ଭୀର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ମଞ୍ଚର ଦ୍ୱାର ନିକଟକୁ ଆସି, କୃଷ୍ଣ କୁଵଳୟାପୀଡ଼ ହାତୀକୁ ତାଙ୍କ ମହାୱତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଖାଯାଇଥିବା ଦେଖିଲେ। ଶୌରି କୃଷ୍ଣ, ତାଙ୍କ କମର ବାନ୍ଧି, ବଂକିଆ କେଶକୁ ଏକପାଶେ କରି, ଗର୍ଜନ ଧ୍ୱନିରେ ମହାୱତଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ହାତୀପାଳକ, ଆମକୁ ଆଗକୁ ଯିବାକୁ ଦିଅ, ବିଳମ୍ବ କରନି। ନହେଲେ, ଆଜି ତୁମେ ଓ ତୁମ ହାତୀ ଯମଲୋକକୁ ଯିବେ।” ଏପରି ତୀବ୍ର ବାଣୀ ଶୁଣି, ମହାୱତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର କୁଵଳୟାପୀଡ଼କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ। ସେହି ହାତୀ ଦେଉତା, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତାଳ ଦ୍ୱାରା ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା; କୃଷ୍ଣ ତାହାର ଗ୍ରାସରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ, ତାହାକୁ ଆଘାତ କଲେ ଓ ତାଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ଚାଲିଗଲେ। କ୍ରୋଧିତ ହାତୀ ତାଙ୍କୁ ନଜର ଓ ଶୂଣ ଦ୍ୱାରା ଛୁଇଁବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ସତର୍କତାରେ ଏହାକୁ ଏଡ଼ାଇଲେ। ତା’ପରେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପଛରୁ ଶୂଣ ଧରି, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁଵଳୟାପୀଡ଼କୁ ପଚିଶ ଧନୁଷ୍ୟ ଦୂର ଟାଣିଲେ, ଯେପରି ଗରୁଡ଼ ସାପକୁ ଖେଳି ଟାଣେ। ଅଚ୍ୟୁତ, ଏହାକୁ ଡାହାଣ ବାମ କରି, ଏକ ଶିଶୁ ଛୋଟ ବଛଡ଼ାକୁ ଘୁମାଏ ପରି, ହାତୀକୁ ଘୁମାଇଲେ। ପରେ, ସେଉଁଠିଁଠାରେ ଗଲେ, ଏବଂ ନିଜ ହାତରେ ହାତୀକୁ ଆଘାତ କଲେ, ଯାହାର ଫଳରେ ହାତୀ ଲଢ଼ିପଡ଼ିଲା, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ତା’ର ପଦକ୍ରମରେ ଛୁଇଁଲେ। ହାତୀ ମଜାରେ ଭାବି, ତୃତୀୟ ଥରେ ଉଠି, କ୍ରୋଧରେ ପୃଥିବୀକୁ ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲା। ତା’ର ଶକ୍ତି ଅବରୋଧ ହେଲାବେଳେ, ମହାୱତଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ଏହି ମହାହାତୀ ରେଜାଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ, ମଧୁସୂଦନ ତା’ର ଶୂଣ ଧରି, ଏହାକୁ ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏହି ମହାହାତୀ ଉପରେ ସିଢ଼ି ଚଢ଼ି, ଏକ ସିଂହ ପରି, କୃଷ୍ଣ ତା’ର ଦାନ୍ତ ଉଖି ନେଲେ ଓ ଏହା ଦ୍ୱାରା ମହାୱତକୁ ଆଘାତ କଲେ।