ମଥୁରାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଏବଂ ସ୍ମରଣ କରି ନାରୀମାନେ ଏତେ ଉତ୍ସୁକ୍ତ ହେଇପାରିଲେ ଯେ, ସେମାନେ ନିଜେ ଜଣା ରହିଲେ ନାହିଁ; ଶରୀର, ପୋଶାକ, କେଶ ଓ ବାଙ୍ଗି ଖସିଗଲା, ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଯେ, ସେମାନେ ଚିତ୍ରରେ ଅଙ୍କିତ ମୂର୍ତ୍ତି ଭଳି। ଏହା ପରେ, ଅଚ୍ୟୁତ ଗୋପୀମାନେ, ନଗରବାସୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ଧନୁର୍ବାଣ ଥିବା ସ୍ଥଳକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁର୍ବାଣ ଭଳି ଅଦ୍ଭୁତ ଧନୁ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଧନୁ ଅନେକ ମାନ୍ୟ ଲୋକ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ପୂଜିତ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ତାର ଉଜ୍ୱଳତା ବହୁତ ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ରକ୍ଷାକାରୀମାନେ ବାଧା ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, କୃଷ୍ଣ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ ଧନୁକୁ ଉଠାଇଲେ। ସେ ନିଜ ଡାହାଣ ହାତରେ ଧନୁକୁ ଖେଳା କରି ଉଠାଇ, ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ ତାହାକୁ ତାଣିଲେ ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏମିତି ହାତୀ ଚେନା ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଭଳି। ଧନୁ ଭାଙ୍ଗିବାର ଶବ୍ଦ ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପୂରିଦେଲା; ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି କଂସ ଭୟରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଇଗଲେ। ତାପରେ, ରକ୍ଷାକାରୀମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀମାନେ ରୋଷରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧରିବା ଓ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ଚିତ୍କାର କଲେ: "ଧର! ମାର!" ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁତା ଦେଖି, କ୍ରୋଧିତ ହେଇ, ଧନୁ ଭାଙ୍ଗିବା ଖଣ୍ଡ ନେଇ, ସେମାନେ ରକ୍ଷାକାରୀମାନେ ଉପରେ ମାରି ହତ୍ୟା କରିଦେଲେ। କଂସଙ୍କ ଦଳକୁ ମାରିଦେଇ, ଦୁଇ ଭାଇ ସମ୍ମିଳିତ ଭାବେ ହର୍ଷରେ ମନ୍ଦିର ଛାଡି ନଗର ରୂପ ଦେଖି ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ନଗରବାସୀମାନେ ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଭା, ଶୌର୍ୟ, ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଓ ରୂପ ଦେଖି, ଦୁଇ ଭାଇକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଗଣନା କରିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ନିଜେ ଚାଲିଚାଲି ଘୁଞ୍ଚିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା; କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଗୋପମାନେ ସହିତ ନଗରରୁ ତାଙ୍କର ଗାଡିକୁ ଫେରିଗଲେ। ଗୋପୀମାନେ ମୁକୁନ୍ଦରୁ ବିୟୋଗରେ ବିଷାଦ ହେଲେ, ମଥୁରାରେ ତାଙ୍କୁ ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ; ସେମାନେ ନରମୁଣି ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅନ୍ୟମାନେ ଛାଡି ଏକମାତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ। ପାଦ ଧୋଇ ଦୁଧ ମିଶ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରି, ସେମାନେ ରାତି ଶୁଭାଭାବରେ କାଟିଲେ, କଂସର ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ୱ ସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣିଥିଲେ। କଂସ ଧନୁ ଭାଙ୍ଗିବା, ତାଙ୍କ ରକ୍ଷାକାରୀମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବା ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କ୍ରୀଡା ଶୁଣି, ବହୁତ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲେ। ତାଙ୍କ ମନ ଅପଶକୁନ ଦେଖି ଭୟରେ ଅନିଦ୍ରା ହେଇଗଲା; ଏହି ଅପଶକୁନ ସତ୍ୟ ଓ କଳ୍ପିତ ଦୁଇ ରୂପରେ ଦେଖି, ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁଥିବା ଚିହ୍ନ ବର୍ଣ୍ନନ କଲେ। ତାଙ୍କ ଆଇନାରେ ନିଜର ମୁଣ୍ଡ ନାହିଁ, ଦେଖିଲେ ମୁଣ୍ଡ ଦୁଇଟି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ତାଙ୍କ ତାରାରେ ମିଥ୍ୟା ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ଛାୟାରେ ଖାଲି ଦେଖିଲେ, ନିଜ ଶ୍ୱାସ ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ, ଗଛରେ ସୁନା ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ଚାଲିଥିବା ଚିହ୍ନ ହାରାଇଗଲା। ସ୍୵ପ୍ନରେ ମୃତକଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କଲେ, ଗଧାରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ନାଳଦା ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଲେ, ତେଲ ଲଗାଇଲେ, ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ହେଇ ଘୁଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ସ୍୵ପ୍ନ ଓ ଜାଗ୍ରତ ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ମୃତ୍ୟୁ ଭୟରେ ତାଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଇ ଶୁଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ରାତି ବିତିଗଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା; କଂସ ଏକ ବିଶାଳ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ସବ ଆୟୋଜନ କଲେ। ଲୋକମାନେ ମଠ ଭଲଭାବରେ ସଜାଇଲେ, ଢୋଲ ଓ ତୁରୀ ଚାଲିଲା, ମଠରେ ଫୁଲ, ପତାକା, ଚାଦର ଓ ତୋରଣ ସଜିଲା। ଏହି ଉତ୍ସବରେ ନଗରବାସୀ, ଗ୍ରାମବାସୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ନେତାମାନେ ତାଙ୍କର ଅନୁକ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ଆସନରେ ବସିଲେ। କଂସ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଅଞ୍ଚଳ ନେତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ଥିଲା। ଢୋଲ ଓ ତୁରୀ ଚାଲିଲା, ମଲ୍ଲମାନେ ଶୋଭିତ ହେଇ, ତାଙ୍କ ଗୁରୁମାନେ ସହିତ ମଠରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଚାଣୁର, ମୁଷ୍ଟିକ, କୁଟ, ଶଳା ଓ ତୋଶଳା ମଠରେ ଆସି, ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତରେ ଆନନ୍ଦ ଭରିଗଲେ। ନନ୍ଦ ନାୟକ ଗୋପମାନେ, ଭୋଜ ରାଜାଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ ଉପହାର ଦେଇ, ଏକ ମଠରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାଧ୍ୟାୟର ବିରାଟ 'ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ମଠର ବର୍ଣ୍ନନା' ଅନ୍ତ ହେଲା। ଏହା ପରେ ଶୁକଦେବ ମହାରାଜ କହିଲେ: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ନିଜେ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ତୁମେ ଶତ୍ରୁ ଜୟ କରିଥିବା ବିର, ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ମଠର ଢୋଲ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ମଠର ଦ୍ୱାର ଆସି, କୃଷ୍ଣ କୁବଳୟାପୀଡ଼ ହାତୀକୁ ଦେଖିଲେ, ହାତୀପାଳକ ତାହାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ। ଶୌରି, ନିଜ ଗୁଣ୍ଡି ବାନ୍ଧି, ଚୁଲି ଆଉ ଆଗୁଆ କରି, ହାତୀପାଳକଙ୍କୁ ଗମ୍ଭୀର କଠୋର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ: "ହାତୀପାଳକ, ଆମକୁ ରାସ୍ତା ଦିଅ, ବିଳମ୍ବ କରିନାହିଁ; ନହେଲେ ଆଜି ତୁମେ ଓ ତୁମ ହାତୀ ଯମଲୋକକୁ ଯିବେ।" ଏପରି ଭାବରେ ତିରସ୍କୃତ ହେଇ, ହାତୀପାଳକ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ହାତୀକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉପରେ ରୋଷରେ ଛାଡିଦେଲେ। ରାଜା ହାତୀ ବେଗରେ ଏଗି ଆସି, ନିଜ ଶୁଣ୍ଡରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଧରିଲା; କୃଷ୍ଣ ତାହାର ଶୁଣ୍ଡରୁ ଖସି, ତାହାକୁ ଆଘାତ କରି, ତାହାର ପାଦ ତଳକୁ ଗଲେ। ହାତୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ନିଜ ନଜର ଓ ଗନ୍ଧ କୃଷ୍ଣ ଉପରେ ଲଗାଇଲା; ଶୁଣ୍ଡ ଦେଇ ଛୁଇଲା, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ତାହାର ଗ୍ରାସରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାହାର ପୁଛ ଧରି, ଗରୁଡ଼ ଚାପ ଭଳି ମଜା କରି, ହାତୀକୁ ପଚିଶ ଧନୁର୍ବାଣ ଦୂର ଟାଣିଦେଲେ। ଅଚ୍ୟୁତ ତାହାକୁ ଦାହିଣା ବାମ କରି, ଶିଶୁ ଛେନା ଘୁଞ୍ଚାଇବା ଭଳି ହାତୀକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ। ପଛୁଆ ଏଗି ଆସି, ହାତୀକୁ ହାତରେ ଆଘାତ କରି, ତାହାକୁ ଗଡ଼ିଯାଇପାରିଲେ; ଏହି ଭଳି ଚାଲି ଚାଲି ହାତୀକୁ ଆଘାତ କରିଲେ। ହାତୀ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ଖେଳା କରି, ନିଜକୁ ପଡ଼ିଥିବା ଭାବେ ଭାବି, ଭୂମିକୁ ଦାନ୍ତରେ ଆଘାତ କଲା। ଶକ୍ତି ରୋକାଯାଇବା ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହାତୀପାଳକଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ମଧୁସୂଦନ ତାହାର ଶୁଣ୍ଡକୁ ହାତରେ ଧରି, ତାହାକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଦେଲେ।