ଏହି ଦିନ, ଏକ ନାରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ, "ହେ ବୀର, ଆସ, ମୋ ଘରକୁ ଚଲ। ତୁମକୁ ଛାଡି ଦେବାକୁ ମୋର ହୃଦୟ ସମ୍ମତି ଦେଉନି। ମୋର ମନ ତୁମଠାରେ ଆକର୍ଷିତ ହେଇଛି—ଦୟାକରି, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋପରି କୃପା କର।" ସେଉଁଠି ବସିଥିବା ବଳରାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖିଥିଲେ, ଏହି ନାରୀର ଅନୁରୋଧ ସୁନି କୃଷ୍ଣ ହସି କହିଲେ, "ସୁନ୍ଦର ଭୂଷିତେ, ଯେଉଁଠି ପୁରୁଷମାନେ ହୃଦୟ ହରାଯାନ୍ତି, ଆମେ ଆମର କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରେ ତୁମଘରକୁ ଆସିବୁ। ତୁମେ ଆମ ଯାତ୍ରାରେ ଆଶ୍ରୟ ହେବା।" ଏପରି ମଧୁର କଥା କହି, କୃଷ୍ଣ ବଣିକ୍ମାନେ ଚାଲୁଥିବା ରାସ୍ତାରେ ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର, ପାନ, ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ନେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ନାରୀମାନେ ନିଜେ ନିଜକୁ ଭୁଲିଗଲେ; ତାଙ୍କର ପୋଶାକ, କେଶ, ବାଳା ଖସିପଡ଼ିଲା, ସେମାନେ ଜଣେ ଚିତ୍ରର ଚରିତ୍ର ପରି ହୋଇଗଲେ। ଏହିପରେ ଅଚ୍ୟୁତ କୃଷ୍ଣ ସେଠାକାର ଲୋକମାନେଠାରୁ ଧନୁଷ ରଖାଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ। ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ ସମାନ ଅଦ୍ଭୁତ ଧନୁଷ ଦେଖିଲେ। ଏହା ଅନେକ ରକ୍ଷକ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଓ ପୂଜିତ ଥିଲା, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା। ରକ୍ଷକମାନେ ବାଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଧନୁଷକୁ ଉଠାଇଲେ। ବାମ ହାତରେ ଧରି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାହାକୁ ବେଣ୍ଡିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ, ସେ ଧନୁଷକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଯେପରି ଏକ ହାତୀ ଇଖ ଗାଛ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥାଏ। ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗିବାର ଶବ୍ଦ ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପୂରିଗଲା। ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି କଂସ ଭୟରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ। ଏହାପରେ ରକ୍ଷକମାନେ ତାଙ୍କର ସହଚରମାନେ ସହ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, 'ଧର, ମାର,' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧରିବା ଓ ମାରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁତା ଦେଖି, ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା ଟୁକୁଡ଼ା ନେଇ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରି ହତ୍ୟା କଲେ। ଏପରି ଭାବେ କଂସଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ସେନାକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ମଣ୍ଡପ ଛାଡ଼ି ଶହରର ଶୋଭା ଦେଖି ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଶହରବାସୀମାନେ କୃଷ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଭା, ବିରାଟ୍ୟ, ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଓ ରୂପ ଦେଖି, ସେମାନେ ଦେବମାନେ ପରି ଭାବିଲେ। ଏଭଳି ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେଲା। କୃଷ୍ଣ ବଳରାମ ଏବଂ ଗୋପମାନେ ମଥୁରା ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କର ଗଡ଼ିଘରକୁ ଫେରିଲେ। ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଠାରୁ ବିୟୋଗରେ ଗୋପୀମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ତଥାପି ଅନ୍ତଃକରଣରୁ ମଥୁରାରେ ନିଜ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ସେମାନେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରାଗ କଲେ। ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ କ୍ଷୀର ମିଶ୍ରିତ ଭୋଜନ କରି, ସେମାନେ ରାତିଟି ଆନନ୍ଦରେ କାଟିଲେ, କଂସଙ୍କ ଅଭିପ୍ରାୟ ଜାଣି ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କଂସ ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗିବା, ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକମାନେ ହତ୍ୟା ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ବଳରାମଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା ଶୁଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶଂକିତ ହେଲେ। ଭୟ ଓ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତରେ ତାଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ରାତିରେ ଶୋଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ସତ୍ୟ-ମିଥ୍ୟା ଅନେକ ମୃତ୍ୟୁ ସୂଚକ ଚିହ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ। ଆପଣ ଆଇନାରେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ନାଦେଖିଲେ, କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ମୁଣ୍ଡ ଦେଖିଲେ, ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ଦ୍ୱିତୀୟତା ଦେଖିଲେ। ଆପଣ ନିଜ ଛାୟାରେ ଖାଲିପଣା ଦେଖିଲେ, ଶ୍ବାସ ଶୁଣିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଗଛରେ ସୁନା ଦେଖିଲେ, ପାଦଚିହ୍ନ ହେଉନାହିଁ। ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୃତଦେହକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଲେ, ଗଧାରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେ, ନଳଦା ମାଳା ପିନ୍ଧିଲେ, ତେଲ ଲାଗିଲେ, ନଗ୍ନ ହୋଇ ଘୁରିଲେ। ଏମିତି ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଦୁର୍ଲଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖି, ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁଛି ବୋଲି ଭୟରେ ଅନିଦ୍ରା ଓ ଚିନ୍ତାରେ ରହିଲେ। ପରେ ରାତି ସମାପ୍ତ ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା। କଂସ ଏକ ବିଶାଳ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ସବର ଆୟୋଜନ କଲେ। ମଣ୍ଡପ ଶୋଭାୟମାନ ହେଲା, ଢୋଲ ଓ ତୁରୀ ବାଜିଲା, ମଞ୍ଚ ମାଳା, ପତାକା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ତୋରଣ ଦ୍ୱାରା ସଜିଗଲା। ଏହି ଉତ୍ସବରେ ନଗରବାସୀ, ଗ୍ରାମବାସୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ନିଜ ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ରାଜାମାନେ ନିଜ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ। କଂସ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ରାଜାସନରେ ବସିଲେ, ଅଞ୍ଚଳର ଶାସକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଆତଙ୍କିତ ରହିଲା। ଢୋଲ ତୁରୀର ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ, ଅଭିମାନୀ ଓ ଶୋଭିତ ମଲ୍ଲମାନେ ତାଙ୍କର ଗୁରୁମାନେ ସହ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଚଣୂର, ମୁଷ୍ଟିକ, କୂଟ, ଶଳ, ତୋଶଳା ମଞ୍ଚକୁ ଆସିଲେ, ସୁର ମଧୁର ହେବାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଗୋପମାନେ ନନ୍ଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଭୋଜ ରାଜାଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ ଉପହାର ଦେଇ, ଏକ ମଞ୍ଚରେ ଏକାଠି ଚଢ଼ିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ପ୍ରଥମ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର "ମଲ୍ଲମଞ୍ଚର ବର୍ଣ୍ଣନା" ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହିପରେ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—"ହେ ପରାଜିତ ଶତ୍ରୁ, ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ନିଜେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ଢୋଲର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ମଞ୍ଚର ଦ୍ୱାରକୁ ଆସି, କୃଷ୍ଣ କୁବଳୟାପୀଡ଼ ହାତୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ହାତୀପାଳକ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହିତ ହେଉଥିଲା।" "ଶୌରି ନିଜ ବେଳ୍ଟ ବାନ୍ଧି, ଲଟକୁଥିବା ଚୁଲିକୁ ସାଜି, ହାତୀପାଳକଙ୍କୁ ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ—'ହେ ହାତୀପାଳକ, ଆମକୁ ରାସ୍ତା ଦିଅ, ବିଳମ୍ବ କରନି। ନହେଲେ ଆଜି ତୁମେ ଓ ତୁମ ହାତୀ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଯିବ।'" ଏପରି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ହାତୀପାଳକ ରୁଷ୍ଟି ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିପକ୍ଷରେ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଭୟଙ୍କର କୁବଳୟାପୀଡ଼କୁ ଆକ୍ରମଣ କରାଇଲେ। ହାତୀ ଦୃତ ଗତିରେ ଆସି, ତାଙ୍କୁ ସୁଣ୍ଡରେ ଧରିଲା; କୃଷ୍ଣ ସେଠାରୁ ଖସି ତାକୁ ପ୍ରହାର କଲେ ଓ ତାଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ଚଳନ କଲେ। ହାତୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ତାଙ୍କୁ ସୁଣ୍ଡରେ ଛୁଇଁଲା, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ତାହାର ଗ୍ରାସରୁ ପଳାଇଲେ। କୃଷ୍ଣ ତାହାର ପୁଛ ଧରି, ଗରୁଡ଼ ଯେପରି ସାପକୁ ଟାଣି ନେଇଯାଏ, ସେପରି ୨୫ ଧନୁଷ ଦୂର ହାତୀକୁ ଟାଣିଲେ।