ଏକ ସମୟର କଥା, ଆତ୍ମଦେବ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଧୁନ୍ଧୁଳି ଧର୍ମରେ ଅଧିକ ଆସ୍ଥା ଥିଲେ । ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତିର ଅର୍ଧଂଶ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟୟ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତଥାପି ସେମାନଙ୍କର କେତେ ଚେଷ୍ଟା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପୁଅ କିମ୍ବା ଝିଅ ଜନ୍ମିଲା ନାହିଁ । ଏହି ଦୁଃଖରେ, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଉଥିଲେ । ଏଭଳି ଏକ ଦିନ, ଆତ୍ମଦେବ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଅତିଶୟ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ଘର ଛାଡ଼ି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ । ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟ, ତିବ୍ର ତିରିଷ୍ଣାରେ ଏକ ପୋଖରୀ ପାଖକୁ ଗଲେ । ସେଉଠି ପାଣି ପିଇ ଶୋକରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ବସିଲେ । କିଛି ସମୟ ପରେ, ସେଠାକୁ ଏକ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଆସିଲେ । ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆତ୍ମଦେବ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଚରଣସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଓ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ ତାଙ୍କ ସମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ । ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାହିଁକି ତୁମେ କାନ୍ଦୁଛ? ଏହି ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଚିନ୍ତା କ’ଣ? ଶୀଘ୍ର କହ, ତୁମ ଦୁଃଖର କାରଣ କ’ଣ?” ଆତ୍ମଦେବ କହିଲେ, “ମୁଁ କ’ଣ କହିବି, ମୁଁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ପାପରେ ଏତେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି । ମୋ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ଏବେ ଶୀତଳ ଜଳ ପାଇବା ପଟେ ତାପ୍ତ ଜଳ ପିଉଛନ୍ତି । ଦେବତା ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋ ନିବେଦିତ ଦାନ ଉପହାର ସହ ଆନନ୍ଦ ପାଉନାହାନ୍ତି । ପୁଅ ନ ଥିବାର ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ । ପୁଅ ନ ଥିବା ଜୀବନ ନିରର୍ଥକ, ସନ୍ତାନ ନ ଥିବା ଘର ନିରର୍ଥକ, ପୁଅ ନ ଥିବା ଧନ ନିରର୍ଥକ, ଓ ବଂଶ ନ ଚାଲିବା ନିରର୍ଥକ । ମୁଁ ପାଳୁଥିବା ଗାଈ ବନ୍ଧ୍ୟା ହୁଏ, ମୋ ଲଗାଇଥିବା ଗଛ ଫଳ ଦେଉନାହିଁ । ଘରକୁ ଆସୁଥିବା କୌଣସି ଫଳ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ । ଏମିତି ଦୁଃଖୀ ଓ ସନ୍ତାନହୀନ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଜୀବନର କ’ଣ ଉପକାର?” ଏଭଳି କହି, ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ଚରଣ ପାଖରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କାନ୍ଦିଲେ । ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି, ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଭଳି ଦୟା ଉପଜିଲା । ତାଙ୍କର ଯୋଗଶକ୍ତି ଓ ଭାଲି ଲେଖା ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସବୁ କିଛି ଜାଣି, ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ସବୁ ଖୋଲାସା କରି କହିଲେ, “ପୁଅ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଭିତରେ ଥିବା ଅଜ୍ଞାନକୁ ତ୍ୟାଗ କର । କର୍ମର ଗତି ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ । ବିବେକ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ସଂସାର ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ । ଏହି ଜନ୍ମରେ ସାତଟି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ପୁଅ ପାଇବ ନାହାଁ । ପୂର୍ବରୁ ସଗର ମହାରାଜ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ । ଏହିପରି, ତୁମେ ବଂଶ ଆଶା ତ୍ୟାଗ କର; ସନ୍ନ୍ୟାସରେ ସଦା ଆନନ୍ଦ ଅଛି ।” ଆତ୍ମଦେବ ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ମୋ ପାଇଁ ବିବେକର କ’ଣ ଦରକାର? ମୋତେ ଜଣେ ପୁଅ ଦିଅ, ଯଦି ଜୋର କରି ଦେବାକୁ ପଡ଼େ । ନହେଲେ ମୁଁ ଏଠି ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି ।” ସେ ଆହୁରି କହିଲେ, “ସନ୍ନ୍ୟାସ ଥିଲେ ଯଦି ପୁଅ ଓ ଏହିପରି ସଂସାରସୁଖ ନଥାଏ, ତେବେ ତାହା ଅତି ଶୁଷ୍କ । ଘରେ ପୁଅ-ନାତି ଥିଲେ ଘରସଂସାର ମଧୁର ଲାଗେ ।” ତାଙ୍କ ଏତେ ଆଗ୍ରହ ଦେଖି, ସନ୍ନ୍ୟାସୀ କହିଲେ, “ଚିତ୍ରକେତୁ ତାଙ୍କର ଲେଖାଅନୁସାରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ । ତୁମେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଭାଗ୍ୟ ବିରୋଧ କରେ, ପୁଅ ଠାରୁ ଆନନ୍ଦ ପାଇବ ନାହାଁ । ତୁମେ ଯେପରି ଜିଦ୍ଧି, ମୁଁ କ’ଣ କହିପାରିବି?” ଏହାପରେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଫଳ ଦେଇ କହିଲେ, “ଏହି ଫଳ ତୁମେ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ଖାଅ; ତାହାପରେ ପୁଅ ହେବ । ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, ଦୟା, ଦାନ ଓ ଏକବାର ଭୋଜନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରାଯିବା ଦରକାର; ଏହାଦ୍ୱାରା ଶୁଭ୍ର ପୁଅ ହେବ ।” ଏହିପରି କହି, ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଚାଲିଗଲେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରକୁ ଫେରିଲେ । ସେ ଫଳଟି ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଧୁନ୍ଧୁଳିଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ ଓ ନିଜେ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ । ଧୁନ୍ଧୁଳି ମନରେ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ତା ଧରି, ସହେଳୀମାନେ ସାମ୍ନାରେ କାନ୍ଦିକି କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ଫଳ ଖାଇବି ନାହିଁ, ମୋତେ ଭୟ ଲାଗୁଛି ।” ସେ ଆହୁରି କହିଲେ, “ଏହି ଫଳ ଖାଇଲେ ଗର୍ଭ ହେବ, ତାହାପରେ ମୋ ଦେହ ମୋଟା ହେବ, ଖାଇବା କମିଯିବ, ଶକ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ ନାହିଁ, ତେବେ ଘରକାମ କିପରି କରିବି? ଯଦି ଦେଉତାଙ୍କ ଚିଠି ଆସିଗଲେ, ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା କିପରି ଫେରିବ? ଯଦି ଗର୍ଭ ଅନୁଚିତ ଭାବେ ରହିଗଲା, ତେବେ କିପରି ଉତ୍ସାରଣ କରିବି? ଯଦି ଗର୍ଭ ଚିଆଁ ହୋଇ ଆସିଲା, ମୁଁ ମରିଯିବି; ପ୍ରସବ ଦୁଃଖ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ମୁଁ ଏତେ ନାଜୁକ ମୁଁ କିପରି ସହିବି? ଯଦି ମୁଁ ଧୀରେ ଚାଲିବି, ମୋ ସହଧର୍ମିଣୀ ସବୁ ଦାବି କରିନେବେ; ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା ଓ ଏହିପରି ବ୍ରତ ରଖିବା ଅତି କଠିନ । ପିଲା ପାଳିବା ଓ ଜନ୍ମ ଦେବା ଦୁଃଖ ଅଛି, ଗର୍ଭିଣୀ ଓ ବିଧବା ମହିଳା ତ ଶାନ୍ତିରେ ରହିପାରନ୍ତି ।” ଏପରି ତର୍କ କରି, ସେ ଫଳ ଖାଇଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ପଚାରିଲେ, ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଖାଇଦେଲି, ମୁଁ ଖାଇଦେଲି ।” ଏକ ଦିନ, ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ନିଜେ ଘରକୁ ଆସିଲେ । ଧୁନ୍ଧୁଳି ସେଠାରେ ସବୁ କଥା ଖୋଲିଦେଲେ, “ମୁଁ ଏତେ ଚିନ୍ତାରେ ଅଶକ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଛି, ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, ଭଉଣୀ?” ସେ ଭଉଣୀ କହିଲେ, “ମୁଁ ଗର୍ଭବତୀ; ପିଲା ହେଲେ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବି । ତୁମେ ଏଠି ଘରେ ରହି, ମିଛ ଗର୍ଭ ଦେଖାଇ ଖୁସିରେ ରୁହ; ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କିଛି ଧନ ଦେଇଦିଅ, ସେ ପିଲା ଦେଇଦେବେ । ଲୋକେ କହିବେ ପିଲା ଛଅ ମାସରେ ମରିଗଲା; ମୁଁ ପିଲାକୁ ନିତ୍ୟ ତୁମ ଘରକୁ ଆସି ଦେଖିବି । ଏଠାରେ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଗାଈକୁ ଫଳ ଦେଇଦିଅ; ଏହିପରି ଚଳ ନାରୀମାନେ କରନ୍ତି ।” ଏଭଳି ଯଥାସମୟରେ, ଭଉଣୀ ଜଣେ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ବଡ଼ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେଇ ପୁଅକୁ ଆଣି ଚୁପଚାପ ଧୁନ୍ଧୁଳିଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ । ଧୁନ୍ଧୁଳି ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୁସ୍ଥ ପୁଅ ଜନ୍ମିଛି; ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଜିଛି, କାରଣ ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ପୁଅ ହୋଇଛି ।” ଏହି ଖୁସିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦାନ ଦେଲେ, ପୁଅ ଜନ୍ମର ସଂସ୍କାର କଲେ, ଘର ପାଖରେ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଓ ବାଜା ଶୁଣାଗଲା । ପରେ ଧୁନ୍ଧୁଳି ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ଛାତିରେ ଦୁଧ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟେ ଦୁଧ ଚୁଷିନେଇଛି, ତେଣୁ କିପରି ପିଲାକୁ ଦୁଧ ଦେବି? ମୋ ସହଧର୍ମିଣୀ ଯିଏ ପିଲାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛି, ତାଙ୍କର ପିଲା ମରିଯାଇଛି; ତାଙ୍କୁ ଘରକୁ ଆଣି ରଖ, ସେ ତୁମ ପୁଅକୁ ଦୁଧ ଦେବେ ।