ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ଦଶମ ଷ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାଧ୍ୟାୟର "ନଗର ପ୍ରବେଶ" ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହା ପରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ— ମାଧବ କୁବ୍ଜାଙ୍କୁ ଦୟା ଦେଖାଇ, ଧନୁ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଏବଂ ମଲ ମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ରାଜପଥରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ, କୃଷ୍ଣ ଦେଖିଲେ—ଏକ କୁମ୍ଭ ହାତରେ ଏକ ଅଭ୍ରାମୁକ୍ତ ଯୁବତୀ, କୁବ୍ଜା, ଯାହାର ମୁହଁ ଅତି ସୁନ୍ଦର। ସେ ହସୁଥିଲେ, ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଭରିଥିଲା। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— "ତୁମେ କିଏ, ସୁନ୍ଦରୀ? ଏହି ସୁଗନ୍ଧିତ ତେଲ କ'ଣ? କାହାର ଦାସୀ? ଆମେ ଜାଣିପାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଏହି ଉତ୍ତମ ତେଲ ଆମର ଶରୀରରେ ଲଗା। ଏହାରେ ତୁମର ଭାଗ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଉଦୟ ହେବ।" ସେଇ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ କହିଲେ— "ମୁଁ କଂସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ଦାସୀ, ମୋର ନାମ ତ୍ରିବକ୍ରା। ତେଲ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ମୋର କାମ, ଏହି ତେଲ ବୋଜ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ଦୁଇ ଜଣା ଛଡ଼ା, ଏହି ତେଲ ଅନ୍ୟ କିଏ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ?" କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ରୂପ, ଚାରିତ୍ର, ମଧୁର ହସ, ମିଠା କଥା ଓ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, କୁବ୍ଜା ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ଏହି ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଲ ଲଗାଇଲେ। ତେଲର ଅନ୍ୟ ରଙ୍ଗର ଚମକ ଦ୍ୱାରା, ଦୁଇ ଜଣ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦେଖାଗଲେ। ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇ, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଇଲେ—ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଫଳ କ'ଣ। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ପାଦ କୁବ୍ଜାଙ୍କ ପାଦରେ ରଖି, ହାତର ଉପର ଆଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଠୋଡ଼ ଉଠାଇ, ତାଙ୍କୁ ଉପରକୁ ଟାଣିଲେ ଓ ଶରୀର ସିଧା କରିଦେଲେ। ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ସ୍ପର୍ଶରେ, କୁବ୍ଜାର ଶରୀର ବିକୃତି ଦୂର ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଚଉଡ଼ା ନିତମ୍ଭ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତନ ହୋଇଗଲା। ସେ ଏବେ ରୂପ, ଗୁଣ ଓ ଦାନଶୀଳତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପର ଚାଦର ଟାଣି, ହସି, ଅନୁରାଗ ଜାଗି, କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ— "ଆସ, ବୀର, ମୋ ଘରକୁ ଚଳ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିପାରିବିନାହିଁ। ମୋ ହୃଦୟ ତୁମେ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ—ଦୟା କର, ପୁରୁଷର ଶ୍ରେଷ୍ଠ!" ସେଇପରି ଅନୁରୋଧ କରିବା ପରେ, ବଳରାମ ଦେଖୁଥିବା, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା, କୃଷ୍ଣ ହସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ— "ମୁଁ ତୁମର ଘରକୁ ଆସିବି, ହେ ସୁନ୍ଦର ଭୃକ୍ତିବାଳା, ଯେଉଁଠି ପୁରୁଷମାନେ ହୃଦୟରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଆମର କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ, ତୁମେ ଆମ ପରି ଭ୍ରାମଣ କରୁଥିବାମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ହେବ।" ମିଠା କଥା ଦେଇ, କୃଷ୍ଣ ବଣିକପଥରେ ଚାଲିଗଲେ, ବଳରାମ ସହିତ ଲୋକମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର, ପାନ, ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ମନେ କରି, ମହିଳାମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ଜଣାସ୍ଥିତି ହରାଇ, ଜଣା କପଡ଼ା, ଚୁଲ, ଚୂଡ଼ା ପଡ଼ିଗଲା, ଚିତ୍ରିତ ମୂର୍ତ୍ତି ପରି ହେଲେ। ଏହାପରେ, ଅଚ୍ୟୁତ ନଗରବାସୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ଧନୁ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଧନୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଧନୁ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ପୂଜିତ ଓ ଚମତ୍କାର ମହିମାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ରକ୍ଷକମାନେ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଧନୁ ଉଠାଇଲେ। ବାମ ହାତରେ ଧନୁ ଉଠାଇ, ତାକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଗଠିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ ଧନୁକୁ ଏକ ହାତରେ ଟାଣି, ମଧ୍ୟରେ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ, ହାତୀ ଖଣ୍ଡ କରିଥିବା ଇଖିର ପରି। ଧନୁ ଭଙ୍ଗର ଶବ୍ଦ ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭରିଗଲା। ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, କଂସ ଭୟରେ ଗଭୀର ହୋଇଗଲେ। ଏହାପରେ, ରକ୍ଷକମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପକଡ଼ିବା ଓ ମାରିବା ପାଇଁ ଚିଲାଇଲେ—"ପକଡ଼! ମାର!" ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁତା ଦେଖି, ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ଧନୁ ଭଙ୍ଗ ତୁଣ୍ଡ ଉଠାଇ, ସେମାନେ ରକ୍ଷକମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ। କଂସଙ୍କ ଦଳକୁ ହତ୍ୟା କରି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ମନ୍ଚ ଛାଡ଼ି, ନଗରର ଚମତ୍କାର ଦେଖି, ଚାଲିଗଲେ। ନଗରବାସୀ ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଶୌର୍ୟ, ଚମକ, ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଓ ରୂପ ଦେଖି, ସେମାନେ ଦେବମାନେ ପରି ଗଣନା କଲେ। ଦୁଇ ଜଣ ନିଜେ ନିଜେ ଆଜାଦ ଚାଲୁଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲା; କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଓ ଗୋପମାନେ ନଗରରୁ ଆପଣାର ଗଡ଼ିକୁ ଫେରିଗଲେ। ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଦୂରେ ଦେଖି, ଗୋପିମାନେ ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ମଥୁରାରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ; ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ରୂପ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅନ୍ୟମାନେ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ। ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଦୁଧ ମିଶିତ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରି, ସେମାନେ ରାତି ଶୁଭ ଭାବରେ କାଟିଲେ, କଂସଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣିଥିଲେ। କଂସ, ଧନୁ ଭଙ୍ଗ, ରକ୍ଷକମାନେର ହତ୍ୟା, ଗୋବିନ୍ଦ ଓ ବଳରାମଙ୍କର ଚମତ୍କାର କ୍ରୀଡା ଶୁଣି, ଭୟରେ ଭରିଗଲେ। ନିଦ୍ରା ହରାଇ, ଭୟ ଓ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତରେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ନିଜ ମୃତ୍ୟୁର ଆଗମନ ଦେଖି, ବିଭିନ୍ନ ଅସୁଭ ଲକ୍ଷଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ— ସେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଆଇନାରେ ନାହିଁ ଦେଖିଲେ, କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ଦେଖିଲେ; ତାରାମାନେରେ ଦ୍ୱିତୀୟତା ଦେଖିଲେ। ଛାୟାରେ ଖାଲି ଦେଖିଲେ, ନିଜ ଶ୍ୱାସ ଶୁଣିପାରିଲେନାହିଁ, ଗଛରେ ସୁନା ଦେଖିଲେ, ନିଜ ପାଦ ଚିହ୍ନ ହରାଇଗଲା। ସ୍ୱପ୍ନରେ, ମୃତଦେହକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଗଧା ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେ, ନାଲଦା ମାଳା ପିନ୍ଧିଲେ, ତେଲ ଲଗାଇଲେ, ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ହୋଇ ଘୁଞ୍ଚିଲେ। ଏପରି ଦିନ ଓ ରାତିର ଅସୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି, ମୃତ୍ୟୁ ଭୟରେ ଅତି ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ନିଦ୍ରା ଆସିଲେନାହିଁ, ଚିନ୍ତା ଭରିଗଲା। ରାତି ଶେଷ ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା, କଂସ ବଡ଼ ମଲ ଉତ୍ସବ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ଲୋକମାନେ ମଞ୍ଚକୁ ସଜାଇଲେ, ଢୋଲ ଓ ତୁରୀ ବାଜିଲା, ମଞ୍ଚ ମାଳା, ପତାକା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ତୋରଣରେ ଶୋଭିତ ହେଲା। ନଗରବାସୀ, ଗ୍ରାମବାସୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ମୁଖ୍ୟମାନେ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ଅନୁସାରେ ମଞ୍ଚରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ରାଜାମାନେ ନିଜ ଆସନ ନେଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପରିବୃତ କଂସ ରାଜାସନରେ ବସିଲେ, ଅଞ୍ଚଳ ଶାସକମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ହୃଦୟ ଅଶାନ୍ତ। ତୁରୀ ଓ ଢୋଲ ରବି, ପୁରୁଷମାନେ ଭଲ ଭାବେ ସଜି, ଗୁରୁମାନେ ସହିତ ମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।