ଏକ ଦିନ, କୁମାରମାନେ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅନ୍ୟମନା ଓ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ, “ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଏପରି ଅନ୍ୟମନା ଏବଂ ଦୁଃଖିତ କାହିଁକି? କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି ଏବଂ କେଉଁଠି ଯାଉଛନ୍ତି?” ସେମାନେ ଆଉ କହିଲେ, “ଏବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଏପରି ଲାଗୁଛି ଯେ, ମନ ଖାଲି ହୋଇଯାଇଛି, ଜଣେ ସାଧାରଣ ଲୋକ ନିଜ ଧନ ହରାଇ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବା ପରି। ଏହା ଏକ ଅସଙ୍ଗ ଲୋକଙ୍କ ଲାଗି ଯଥାୟ ନୁହେଁ—ଏହାର କାରଣ କହନ୍ତୁ।” ନାରଦ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ଭୂମିରେ ଦୀର୍ଘ ସଂଚାର କରିଛି, ପୁଷ୍କର, ପ୍ରୟାଗ, କାଶୀ, ଏବଂ ଗୋଦାବରୀ ଦେଖିଛି। ମୁଁ ହରିକ୍ଷେତ୍ର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଶ୍ରୀରଙ୍ଗ, ସେତୁବନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଘୁଞ୍ଚିଛି। କିନ୍ତୁ ମୁଁ କେଉଁଠି ମନକୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇବା ଖୁସି ଦେଖିନାହିଁ। ଏବେ ଭୂମି କଳିର ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବରେ ଅତିବ୍ୟସ୍ତ, ଯାହା ଅଧର୍ମର ମିତ୍ର। ସତ୍ୟ, ତପ, ଶୁଚିତା, ଦୟା, ଦାନ ଏବେ ଅନୁପସ୍ଥିତ। ଅଭାଗୀ ଜନମାନେ କେବଳ ପେଟ ଭରିବା ଲାଗି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଛନ୍ତି। ଲୋକମାନେ ଅପ୍ରଜ୍ଞା, ଅଭାଗା ଏବଂ ଦୁଃଖିତ; ଭଲ ଲୋକ କମ୍, ସେମାନେ ମିଥ୍ୟା ଆଚରଣରେ ଲିନ; ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଘର ଚାଲାନ୍ତି। ଯୁବତୀମାନେ ଘର ଚାଳନ୍ତି, ଭଉଣିଆ ଉପଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି, ଝିଅମାନେ ଲୋଭରେ ବିକ୍ରି ହେଉଛନ୍ତି, ପତି-ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ। ଆଶ୍ରମ ଓ ପବିତ୍ର ନଦୀ ବିଦେଶୀମାନେ ବାଧା ଦେଇଛନ୍ତି, ଦେବମନ୍ଦିର ବିନାଶ ହୋଇଛି। କୌଣସି ଯୋଗୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍, ନ ଭଲ ଆଚରଣ ଅଛି; କଳିର ଦୁଷ୍ଟ ଅଗ୍ନିରେ ସମସ୍ତ ଧାର୍ମିକ ଅଭ୍ୟାସ ଅନ୍ତ ହୋଇଛି। ଗ୍ରାମ ବାଣ୍ଡାମାନେ ଉତ୍ପୀଡିତ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶିବଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଯୁବତୀମାନେ ଅସଂଖଳିତ ଚୁଲ ଓ କାମନାରେ ଲିନ। ଏପରି କଳିର ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖି ମୁଁ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚି ଯମୁନା ତଟକୁ ଆସିଲି, ଯେଉଁଠି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲୀଳା ହୋଇଥିଲା। ସେଠି ମୁଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲି—ଏକ ଯୁବତୀ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଅନ୍ୟମନା ବସିଥିଲେ। ସେଠି ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦୁଇ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପଡିଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଉଠାଇବା ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଠାରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ସେ ଦଶ ଦିଗରେ ନିଜ ରକ୍ଷକକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ; ଏହି ଯୁବତୀଙ୍କୁ ଅନେକ ଜଣେ ମହିଳା ନିଜ ହାତରେ ପଖା ଝାଲୁଥିଲେ ଏବଂ ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୁଁ ଉତ୍ସୁକତାରେ ସମ୍ପ୍ରେଷ୍ଟ ହୋଇ ଆଗକୁ ଗଲି; ମୋତେ ଦେଖି, ଯୁବତୀ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ଉଠିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଓ ପବିତ୍ର ଜନ, ଦୟାକରି ଏକ କ୍ଷଣ ରୁହନ୍ତୁ ଏବଂ ମୋ ଚିନ୍ତା ଦୂର କରନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଏହି ଜଗତର ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ଦୂର କରେ। ଆପଣଙ୍କର ଅନେକ କଥା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖର ନିବାରଣ ହେବ; ମହାଭାଗ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମିଳେ।” ନାରଦ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ, “ତୁମେ କିଏ? ଏହି ଦୁଇ ଜଣେ କିଏ, ଏବଂ ଏହି ପଦ୍ମନୟନା ମହିଳାମାନେ କିଏ? ଓ ଦେବୀ, ତୁମ ଦୁଃଖର କାରଣ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହ।” ଯୁବତୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ଭକ୍ତି ନାମରେ ପରିଚିତ; ଏହି ଦୁଇ ଜଣେ ମୋ ପୁଅ—ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ, ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ଏମାନେ ଗଙ୍ଗା ଆଦି ନଦୀମାନଙ୍କ ସହ ଏଠିକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ମୋତେ ସେବା କରିବାକୁ; ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସେବା କରିଛନ୍ତି, ତଥାପି ମୋ ପ୍ରକୃତ ଶ୍ରେୟସ୍ କିଛି ମିଳିନାହିଁ। ଏବେ ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ, ଓ ତପସ୍ୱୀ ମୁନି; ଏହି କଥା ସବୁଠି ଜଣା, ଶୁଣିଲେ ତୁମେ ଖୁସି ହେବ। ମୁଁ ଦ୍ରାବିଡରେ ଜନ୍ମ ନେଲି, କର୍ଣାଟକରେ ବଢିଲି, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଗୁର୍ଜରର କିଛି ସ୍ଥାନରେ ବୃଦ୍ଧ ହେଲି। ସେଠି କଳିର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ଅସ୍ତିକ୍ଷେପିତ ହୋଇଯାଇଥିଲି, ଅନେକ ଦିନ ଦୁଃଖରେ ମୋ ପୁଅମାନେ ସହ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଥିଲି। ପୁନଃ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଆସି, ମୁଁ ଯୁବତୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପରେ ଭଲ ହୋଇଲି। କିନ୍ତୁ ଏଠି ମୋ ପୁଅମାନେ କ୍ଳାନ୍ତିରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ପଡିଛନ୍ତି; ଏଠି ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏମାନେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୋତେ ବେଶ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେଉଛି; ମୁଁ ଯୁବତୀ, ତଥାପି ମୋ ପୁଅମାନେ କିପରି ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି? ଆମେ ସମ୍ପ୍ରତି ସହିତ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଏହି ଉଲ୍ଟା ଘଟିଛି? ସାଧାରଣ ଭାବରେ ମା ଭୁଦା ହେଉଥିବା ବେଳେ ପୁଅମାନେ ଯୁବ ହେଉଥିବା ଉଚିତ। ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ମୋ ମନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରି ଯାଇଛି; ଓ ଯୋଗର ଧନ, ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍, ଏଠି କିପରି ହେଲା କହ।” ନାରଦ କହିଲେ, “ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣାକୁ ଆତ୍ମାରେ ଦେଖୁଛି; ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ହରି ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଭ ଦେବେ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ସୂତ କହିଲେ, “ଏହି କଥା ଉପରେ ମହାମୁନି ତୁରନ୍ତ କଥା କହିଲେ।” ନାରଦ କହିଲେ, “ଶୁଣ, ଶିଶୁ; ଏହି ଯୋଗ ଓ କଳିର ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବରେ ଭଲ ଆଚରଣ, ଯୋଗ ଓ ତପସ୍ୟା ଅନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି। ଲୋକମାନେ ଅଘାସୁର ପରି ମିଥ୍ୟା ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ; ଏଠି ଭଲ ଲୋକ ଦୁଃଖିତ, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଖୁସି; ହେଲେ ଜଣେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଲୋକ ଯେଉଁଠି ସାହସ ରଖିଥିବେ, ସେଉଁଠି ନିଶ୍ଚୟ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଅସ୍ପୃଶ୍ୟମାନେ ଦେଖି ଭୂମି ଭାରବାହି ହୋଇଯାଇଛି; ପ୍ରତିବର୍ଷ ଦୁଃଖ ବଢ଼ୁଛି, କୌଣସି ଶୁଭ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ଏବେ କୌଣସି ଲୋକ ତୁମେ ଓ ତୁମ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଦେଖୁ ନାହିଁ, ଏହି ଅସଙ୍ଗା ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅବହେଳିତ ହୋଇ ବୃଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଁଚିଛ। ବୃନ୍ଦାବନ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇ ତୁମେ ପୁନଃ ଯୁବତୀ ଓ ତରୁଣୀ ହେଲେ; ଧନ୍ୟ ବୃନ୍ଦାବନ, ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ନୃତ୍ୟ କରେ। ଏଠି ଗ୍ରହଣ କରିବାର ଅଭାବରେ, ଏହି ଦୁଇ ପୁଅର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦୂର ହେଉନାହିଁ; ସ୍ଵଳ୍ପ ଆତ୍ମସନ୍ତୋଷରେ ସେମାନେ ନିଜକୁ ବିଶ୍ରାମରେ ଭାବୁଛନ୍ତି।” ଭକ୍ତି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା କିପରି ଅଶୁଚି କଳିକୁ ସ୍ଥାପିତ କଲେ?