ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ବଳରାମ ସହ ମଥୁରା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଧୋବୀ, ରାଜା କଂସଙ୍କ ପାଇଁ ମହଲ୍ଲା ଭରି ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର ନେଇଯାଉଥିଲା। ଧୋବୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ଅସ୍ୱୀକାର କଲା, ଏବଂ ଅଭଦ୍ର ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲା। ଏହା ଦେଖି କୃଷ୍ଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ହାତରେ ଧୋବୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି ଧୋବୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ସହଚରମାନେ ତାଙ୍କର ଅନେକ ବସ୍ତ୍ର ଫେଲି ଦେଇ, ଭୟରେ ଚାରିଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ବଳରାମ ନିଜେମାନେ ପସନ୍ଦ କରିଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଲେ, ଅବଶିଷ୍ଟ ବସ୍ତ୍ର ଗୋପମାନେକୁ ଦେଲେ, କିଛି ବସ୍ତ୍ର ମାଟିରେ ରଖିଦେଲେ। ଏହା ପରେ ଏକ ସୁସ୍ଥିତ ଦର୍ଜି ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଓ ଅଲଙ୍କୃତ ବସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରିଦେଲେ। ଏହି ନୂତନ ଅଲଙ୍କୃତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ତୀବ୍ର ଚମକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ—ଏକ ଧଳା ଏବଂ ଏକ କଳା ଯୁବ ହାତୀ ପରି ଉତ୍ସବରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ପ୍ରଭୁ ଦର୍ଜିକୁ ନିଜ ସଦୃଶ ରୂପ, ଲୋକେଶ୍ୱରତା, ସ୍ମୃତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ଓ ଅପାର ଶ୍ରେୟସ୍ ଦେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ। ତା’ପରେ ସେମାନେ ସୁଦାମା ମାଲାକାରଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ। ସୁଦାମା ଦେଖି ମାଥା ନମାଇଲେ, ଆସନ, ପାଦଧୋଆ ପାଣି, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାନସମ୍ମାନ ସହିତ କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଓ ସାଙ୍ଗମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ସେ ମାଲା, ତାମ୍ବୁଳ ଓ ଗନ୍ଧ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଗମନରେ ସୁଦାମା ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣମାନେ ଆସିବାରୁ ମୋ ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ମୋ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ। ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର କାରଣ, ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଅଂଶରୂପେ ଅବତରଣ କରିଛନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ, ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା। ମୋ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଦାସକୁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ପ୍ରାପ୍ତି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃପା।” ଏଭଳି ଭାବି, ସୁଦାମା ଆନନ୍ଦ ହୃଦୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଲା ଦାନ କଲେ। ସେମାନେ ମାଲା ପିନ୍ଧି, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ। ସୁଦାମା ଅଚଳ ଭକ୍ତି, ଭକ୍ତମାନେ ସହିତ ମିତ୍ରତା ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରତି ପରମ କୃପା ଚାହିଲେ। ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ବଂଶ ଉନ୍ନତି, ଶକ୍ତି, ଦୀର୍ଘାୟୁ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ତେଜ ଦେଇ, ଭାଇ ବଳରାମ ସହ ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରି ଏକାଳରେ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧର “ନଗର ପ୍ରବେଶ” ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ପରେ ଶୁକଦେବ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—ଏବେ କୃଷ୍ଣ କୁବ୍ଜାଙ୍କୁ କୃପା ଦେଖାଇବେ, ଧନୁର୍ଭଙ୍ଗ କରିବେ ଓ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ। ମାଧବ ରାଜପଥରେ ଯିବା ବେଳେ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା ଯୁବତୀ, ହାତରେ ଗନ୍ଧ ଦାବାର ଭାଣ୍ଡା ନେଇଯାଉଥିବା କୁବ୍ଜାକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ହସି, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ କିଏ? ଏହି ସୁଗନ୍ଧି ଦାବା କାହିଁକି? କାହାର ଦାସୀ? ଆମ ଦେହକୁ ଏହି ଦାବା ଲଗାଅ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଭାଗ୍ୟ ଉଦୟ ହେବ।” ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ କହିଲେ, “ମୋର ନାମ ତ୍ରିବକ୍ରା, ମୁଁ କଂସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ଦାସୀ, ମୋ ଦାୟିତ୍ୱ ଗନ୍ଧ ତିଆରି କରିବା, ଏଠାର ଦାବା ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ଆପଣମାନେ ଛାଡ଼ି କିଏ ଏହା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ?” ତାଙ୍କ ରୂପ, ମାଧୁର୍ୟ, ହାସ୍ୟ, ମିଷ୍ଠ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମନୋହରିତା ଦେଖି, କୁବ୍ଜା ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଗାଢ଼ ଦାବା ଲଗାଇଲେ। ଏହି ଦାବା ଲଗି, ତାଙ୍କ ରୂପ ଅଧିକ ଚମକି ଉଠିଲା। ପ୍ରଭୁ ଦୟା କରି, କୁବ୍ଜାଙ୍କ ଗାଢ଼ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ସିଧା କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ନିଜ ପାଦ ତାଙ୍କ ପାଦ ଉପରେ ରଖି, ହାତର ଆଙ୍ଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ଠୁଣ୍ଠି ଉଠାଇ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ତାଣିଲେ। କୁବ୍ଜା ମାତ୍ର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସିଧା ଓ ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ ହେଲେ। ସେ ଏବେ ଅତି ରୂପବତୀ, ଗୁଣବତୀ ଓ ଦାନଶୀଳ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପର ଚାଦର ଧରି, ହସି, ଅଭିଲାଷା ସହ କହିଲେ, “ନାୟକ, ଆସ, ମୋ ଘରକୁ ଚଳ; ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ମୋର ମନ ହୋଇ ନାହିଁ। ତୁମ ପ୍ରେମରେ ମୋର ହୃଦୟ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ—ଦୟା କର, ମୋ ଘରେ ପଦାର୍ପଣ କର।” ବଳରାମ ଓ ଅନୁଗତମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, କୃଷ୍ଣ ହସି କହିଲେ, “ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ଘରକୁ ଆସିବି। ଯେତେବେଳେ ଆମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ, ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ସ୍ଥାନ ହେବ।” ଏଭଳି ମିଷ୍ଠ କଥା କହି, କୃଷ୍ଣ ବଣିକ୍ ପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ବଳରାମ ସହ, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର, ତାମ୍ବୁଳ, ମାଲା ଓ ଗନ୍ଧ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ମହିଳାମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଓ ସ୍ମୃତିରେ ଅତିଆଗ୍ରହରେ, ନିଜେ ଏହିତିକି ଭୁଲିଗଲେ ଯେ, ବସ୍ତ୍ର, କେଶ, ବାଳା ଖସିଯାଉଛି, ଅନ୍ୟମାନେ ଚିତ୍ର ମାନେ ପରି ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ଏହାପରେ କୃଷ୍ଣ ନଗରବାସୀଙ୍କୁ ପଚାରି ଧନୁର୍ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ ପରି ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ଧନୁଷ ରହିଥିଲା। ଅନେକ ସେନା ଏହି ଧନୁଷ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ବାଧା ଦେଲେ ବି, କୃଷ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ଏକ ମହୁର୍ତ୍ତରେ ତା’କୁ ତଣି, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ—ଏକ ହାତୀ ଚିନି କଠି ଭାଙ୍ଗିଦେବା ପରି। ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗିବାର ଶବ୍ଦ ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦିଗ୍ବିଦିଗନ୍ତରେ ଗଞ୍ଜିଗଲା; ଏହା ଶୁଣି କଂସ ଭୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୀତ ହେଲା। ଏହିପରେ ରାକ୍ଷୀ ଓ ସେନାମାନେ “ଧର, ମାର” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ ଖଣ୍ଡ ନେଇ ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ। କଂସଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ସେନାମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ଆନନ୍ଦରେ ନଗରର ଶୋଭା ଦେଖିବାକୁ ବାହାରିଲେ। ନଗରବାସୀମାନେ କୃଷ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରତାପ, ଚରିତ୍ର, ଶୌର୍ୟ ଓ ରୂପ ଦେଖି, ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେବା ସମୟରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ଗୋପମାନେ ସହ ଗୋଡ଼ିଆରେ ଫେରିଲେ। ଏଠାରେ ଗୋପୀମାନେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ମଥୁରାରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭକାମନା କଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରୂପ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଲାଷା କଲେ।