ମଥୁରା ନଗରରେ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଉତ୍ସବ ଦୃଶ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଥିଲା। ଜାଲି ଦିଆ କିଆଁ ଜାଳି ଦିଆ ବିନ୍ଦୁ, ଦ୍ୱାର ଓ ତଳ ଭିତରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା ପରା ଓ ମୟୂର ର ରବ ଦ୍ୱାରା। ସଡକ, ବଜାର ଓ ଚଉକ ଉପରେ ଜଳ ଛିଟି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ମାଲା, ଚନ୍ଦନ ଓ ଚାଉଳ ର ଲାଗି ମଣି ହୋଇଥିଲା। ଦ୍ୱାର ଓ ଘରଗୁଡିକୁ ମାଟି ଦେଉଥିବା ଦହି ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭା ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଫୁଲ ଓ ଦୀପ ର ଗୋଟିଏ ଶ୍ରେଣୀ, କଳା ଗଛ ର ଗୋଟିଏ ଗୁଛ, ଓ ବସ୍ତ୍ର ର ଝାଲର ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା। ବସୁଦେବଙ୍କର ଦୁଇପୁଅ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ରାଜପଥ ଦେଉଁଥିଲେ। ନଗର ଜନନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ତ୍ୱରାତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଘର ଉପରକୁ ଚଢ଼ି ଗଲେ, ଅତି ଉତ୍ସାହରେ ଭରି ଦେଉଁଥିଲେ। କିଏ ତ୍ୱରା ରେ ତାଙ୍କର ପୋଷାକ ଓ ଭୂଷଣ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପିନ୍ଧିଲେନି, କିଏ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପିନ୍ଧିଲେ, କିଏ ଏକ କଣ ଆଉ ଏକ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଲେ, କିଏ ଏକ ଚକୁ ମାତ୍ର କଜଳ ଦେଲେ। କିଏ ତାଙ୍କର ଖାଇବା ଛାଡ଼ି ଓ ଉତ୍ସବ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରେ ଦେଉଁଥିଲେ, କିଏ ଅସ୍ନାନ ରେ ଆସିଥିଲେ, କିଏ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଶୁଇଥିବା ଶିଶୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଁଥିଲେ, ମାନେ ମା ମାନେ ମଧ୍ୟ। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ମନୋହର ପଦ୍ମ ଚକୁ, ଦୃଢ଼ ଚାହିଁବା ଓ ମୃଦୁ ହାସରେ ସେମାନେ ମହିଳାମାନେ ର ମନ ଚୋରି ନେଲେ, ଏକ ଅହଂକାରୀ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ପରି, ତାଙ୍କ ଚକୁ ଓ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ଏମିତି ଦେଖି ଦେଖି ତାଙ୍କ ହାସି ଦୃଷ୍ଟିରେ ମହିଳାମାନେ ର ମନ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଚକୁ ଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଲେ, ତାଙ୍କ ଚର୍ମରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଭୁଲିଗଲେ। ଏହି ମହିଳାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ମୁହଁ ଫୁଲି, ଘର ଉପରକୁ ଚଢ଼ି, ଦୁଇ ଭାଇ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଉପରେ ଶୁଭ ଫୁଲ ଫେଙ୍ଗିଲେ। ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଦହି, ଅକ୍ଷତ, ଜଳ ଭର୍ତି ଘଡ଼ି, ମାଲା, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିଲେ। ନଗରବାସୀମାନେ କହିଲେ, "ଗୋପୀମାନେ କେଉଁ ମହା ତପ କରିଥିଲେ, ଯେ ସେମାନେ ଏହି ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ, ଏହା ମନୁଷ୍ୟ ଜଗତର ଏକ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ।" ଏହିପରେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଗଦା ଭାଇ ପରି, ଏକ ଧୋଇବା ବସ୍ତ୍ର ଓ ରଙ୍ଗକାର ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ସୁସ୍ଥ ଓ ସଫା ବସ୍ତ୍ର ଚାହିଲେ। "ଓ ଭଲ ମଣିଷ, ଆମକୁ ଯୋଗ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଦିଅ, ଆମେ ଏହା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ଦେବା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଉତ୍ତମ ଫଳ ପାଇବେ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।" — ଏହିପରି ଅନୁରୋଧ କରିଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କର ଦାସ ଅହଂକାର ଭରି, ଗର୍ବ ଓ କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଏହି ବସ୍ତ୍ର ମାତ୍ର ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ତୁମେ କିପରି ଏହା ଚାହିଲେ? ଏହା ରାଜାଙ୍କର ସମ୍ପତି।" "ତୁମେ ଜୀବନ ଚାହିଲେ ତ୍ୱରିତ ଚାଲିଯାଅ, ଏହିପରି ଦାବି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ରାଜପରିବାର ଗର୍ବ ଭରି, ବାନ୍ଧି, ମାରି, ଓ ଲୁଟିନେଇଥିଲେ।" ଏହି ଭାବରେ ଗର୍ବ କରି କହିବା ପରେ, ଦେବକୀପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ହାତରେ ଧୋଇବା ବସ୍ତ୍ର କାର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଦାସମାନେ ବସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଚାରିପାଖରେ ପଳାଇଗଲେ। ଅଚ୍ୟୁତ କୃଷ୍ଣ ବସ୍ତ୍ର ନେଇଲେ। କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ସେମାନଙ୍କ ପସନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଲେ, ଅନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଗୋପମାନେ ଦେଲେ, କିଛି ଭୂମିରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଏକ ଦରଜି ଆନନ୍ଦରେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଓ ଡିଜାଇନ ରେ ବସ୍ତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ବିଭିନ୍ନ ଆଭୂଷଣ ଓ ନୂତନ ବସ୍ତ୍ରରେ ଏକ ଉତ୍ସବର ଯୁବ ହାତୀ ପରି ଚମକିଉଠିଲେ—ଏକ ଶ୍ୟାମ ଏକ ଧୂସର। ପ୍ରଭୁ ଦରଜିକୁ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଦେଇ, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ, ଶକ୍ତି, ଶ୍ରୀ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଦେଲେ। ଏହିପରେ ସେମାନେ ସୁଦାମା ମାଲାକାର ର ଘରକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ଦେଖି ସୁଦାମା ମୁଣ୍ଡ ଭୂମିରେ ଧରି ଉଠିଲେ। ଚାଉଣି, ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଉପହାର ଦେଇ ସେମାନେ ଓ ସଙ୍ଗୀମାନେ ମାଲା, ତାମ୍ବୁଳ ଓ ଅଙ୍ଗରାଗ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସୁଦାମା କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଜନ୍ମ ର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ ମିଳିଛି, ମୋର ବଂଶ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛି, ଆଗ୍ରଜ ଓ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ।" "ତୁମେ ଦୁଇ ଜଣେ ଏହି ବିଶ୍ୱ ର ଉତ୍ପତ୍ତି କାରଣ, ଲୋକ ର କ୍ଷେମ ଓ ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ଅଂଶ ଭାବରେ ଅବତରିଛ।" "ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଛ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେହ ର ମିତ୍ର ଓ ଆତ୍ମା।" "ମୋ ପରି ଦାସ କୁ ଆଦେଶ ଦିଅ, କଣ କରିବି? ତୁମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମାନବ ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପକାର।" ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ରାଜା, ସୁଦାମା ଆନନ୍ଦ ହୃଦୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫୁଲ ର ମାଲା ଦେଲେ। ସେହି ମାଲା ପିନ୍ଧି, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ, ଶରଣାଗତ ସୁଦାମାକୁ ବର ଦେଲେ। ସୁଦାମା ଚୟନ କଲେ—ସେ ଅବିଚଳିତ ଭକ୍ତି, ଭକ୍ତମାନେ ସହିତ ମିତ୍ରତା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଉପରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦୟା। ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଧନ, ଶକ୍ତି, ଦୀର୍ଘାୟୁ, କୀର୍ତି, ଶ୍ରୀ ଦେଇ, ଭାଇ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରି ଏକତାରେ ଦଶମ ଷ୍ଟ୍ରୀ ଭାଗବତ ର ପ୍ରଥମ ଅର୍ଧ ର "ନଗର ପ୍ରବେଶ" ଅଧ୍ୟାୟ ର ସମାପ୍ତି ହେଲା। ପରେ, ଶୁକଦେବ କହିଲେ—କୃଷ୍ଣ କୁବ୍ଜାକୁ କୃପା କରିବା, ଧନୁ ଭଙ୍ଗ କରିବା, ମଲ ଭୂମି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼ିବାରେ, ମାଧବ ରାଜପଥ ରେ ଏକ ଅଙ୍ଗରାଗ ଭର୍ତି ଘଡ଼ି ନେଇ ଯାଉଥିବା ଜବାନୀ କୁବ୍ଜାକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ହସି, ଆନନ୍ଦ ଭରି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ତୁମେ କିଏ, ଏହି ସୁଗନ୍ଧ ଅଙ୍ଗରାଗ କଣ? କାହାର ଦାସୀ? ଏହି ଅଙ୍ଗରାଗ ଆମ ପାଦ ରେ ଲଗା, ତୁମର ଭାଗ୍ୟ ବଢ଼ିବ।" ସେଇରନ୍ଧ୍ରୀ କହିଲେ—"ମୁଁ କଂସ ଦ୍ୱାରା ଅନୁମୋଦିତ ଦାସୀ, ମୋ ନାମ ତ୍ରିବକ୍ରା। ମୁଁ ଅଙ୍ଗରାଗ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ, ଏହି କାମ ଭୋଜ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ଦୁଇ ଜଣେ ଛଡ଼ି କିଏ ଏହି ଯୋଗ୍ୟ?" କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ର ରୂପ, ଚାରିତ୍ର, ମୃଦୁ ହାସ, ମିଳନ ଓ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, କୁବ୍ଜା ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ମହା ମୂଲ୍ୟବାନ ଅଙ୍ଗରାଗ ଲଗାଇଲେ। ଏହି ଅଙ୍ଗରାଗ ର ନୂତନ ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଭାଇ ଅଧିକ ଲାଭ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ରୂପ ଅଧିକ ଚମକିଉଠିଲା।