ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ ଯେଉଁଠି ବେଶ ସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଗୁଡିକି ବିକଳ୍ପ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଭାର୍ୟା ଧୁନ୍ଧୁଲି ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ, ସେ ନିଜ ଉପରେ ସ୍ଥିର ଥିଲେ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଧୁନ୍ଧୁଲି ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ଦ୍ରଢ଼ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ବେଶ କ୍ରୂର, ଅତିକଥା କରିଥିବା, ଗୃହକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିପୁଣ, କଞ୍ଜୁସ ଓ ଝଗଡାକୁ ପସନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦମ୍ପତି ଆପସରେ ଭଲ ପ୍ରେମ ରେ ରହିଥିଲେ, ଏବଂ ଜୀବନ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଧନ ଓ ଇଚ୍ଛା ଏହି ଘର ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସୁଖ ଆଣିପାରିଲା ନାହିଁ। ପରେ, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ଗାଁ, ଜମି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ପୋଷାକ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଅର୍ଧ ଧନ ଧର୍ମ ପଥରେ ଖର୍ଚ୍ଚ କଲେ, ତଥାପି ସନ୍ତାନ ହୋଇନାହିଁ, ଏହାରେ ଦୁଃଖ ଓ ଚିନ୍ତା ତାଙ୍କୁ ବେଶ ଭାରି କରିଦେଲା। ଏକ ଦିନ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଶ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରି ଘର ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ। ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ତିବ୍ର ତିଆରେ ଏକ ପୋଖରୀକୁ ଯାଇ, ଜଳ ପିଇଲେ। ଜଳ ପିଇବା ପରେ, ସେ ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବସିଗଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଏକ ବିରକ୍ତ ମହାତ୍ମା ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପାଖକୁ ଗଲେ, ଚରଣରେ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ହୋଇ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ। ବିରକ୍ତ ମହାତ୍ମା ପଚାରିଲେ—“ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ? ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚିନ୍ତା କାହିଁକି? ତୁମର ଦୁଃଖର କାରଣ ଶୀଘ୍ର ମୋତେ କହ।” ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—“ଏ ଋଷି, ଆଗରୁ ହୋଇଥିବା ପାପର ଦୁଃଖ କଣ କହିବି? ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ବି ଠଣ୍ଡା ପାଣି ବଦଳରେ ଉତ୍ତପ ପାଣି ପିଉଛନ୍ତି। ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋର ଅନ୍ନ ଅର୍ପଣ କୁ ଖୁସିରେ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହିଁ; ସନ୍ତାନ ନ ଥିବାରେ ଦୁଃଖରେ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ଜୀବନ ଛାଡ଼ିବାକୁ। ସନ୍ତାନ ବିନା ଜୀବନ ନିର୍ଥକ, ଘର ବିନା ସନ୍ତାନ ନିର୍ଥକ; ପୁତ୍ର ବିନା ଧନ ନିର୍ଥକ, ବଂଶ ବିନା ଉତ୍ତରାଧିକାର ନିର୍ଥକ। ମୁଁ ଯେ ଗାଁ ଚାଲିଉଛି, ସେ ବନ୍ଧ୍ୟା ହୋଇଯାଉଛି; ମୁଁ ଯେ ଗଛ ଲଗାଇଛି, ସେ ଫଳ ଦେଇନାହିଁ। ମୋ ଘରକୁ ଯେ କିଛି ଫଳ ଆସେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଉଛି; ଏପରି ଅଭାଗୀ ଓ ସନ୍ତାନ ବିନା ମୋତେ ଜୀବନର କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ?” ଏପରି କହି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିରକ୍ତ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାଖରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ; ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦେଖି ବିରକ୍ତ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବଡ଼ ଦୟା ଉପଜିଲା। ତାଙ୍କର ଯୋଗଶକ୍ତି ଓ ଫୋରହେଡର ଅକ୍ଷରମାଳା ଦ୍ୱାରା ସବୁ ଜାଣି, ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିସ୍ତୃତ କଥା କହିଲେ। ସେ କହିଲେ—“ସନ୍ତାନ ଅଭିଲାଷା ଭାବର ଅଜ୍ଞାନକୁ ଛାଡ଼; କର୍ମର ଗତି ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ବିବେକ ଅଧିଗମ କର, ଏବଂ ଭୂତିକ ଇଚ୍ଛାକୁ ତ୍ୟାଗ କର। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଭାଗ୍ୟ ଦେଖିଛି—ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ କୌଣସି ପୁତ୍ର ନପାଇବ। ପୂର୍ବରୁ ସଗର ମହାରାଜ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ; ଏପରି, ଆଶା ଛାଡ଼, ସନ୍ତାନ ନିମିତ୍ତରେ ଆଶା ରଖିବା ଅନ୍ୟାୟ—ବିରକ୍ତିରେ ସବୁପ୍ରକାର ସୁଖ ଅଛି।” ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉତ୍ତର କଲେ—“ମୋତେ ବିବେକର କଣ ଲାଭ? ମୋତେ କୌଣସି ଉପାୟରେ ପୁତ୍ର ଦିଅ; ନହେଲେ, ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଦୁଃଖରେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବି। ବିରକ୍ତି ଯଦି ପୁତ୍ର ଓ ଏପରି ସୁଖ ବିନା ହୁଏ, ତାହା ଶୁଷ୍କ। ଗୃହସ୍ଥ, ପୁତ୍ର ଓ ନାତିମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଲେ, ଜୀବନ ମଧୁର ହୁଏ।” ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଦୃଢ଼ ଆଗ୍ରହ ଦେଖି, ମହାତ୍ମା ତାପସ୍ୟାରେ ପ୍ରବଳ ହୋଇ କହିଲେ—“ଚିତ୍ରକେତୁ ଭାଗ୍ୟର ରେଖା ମିଛି ଦେଇ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ। ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସୁଖ ନପାଇବ; ଚେଷ୍ଟା ଯଦି ଭାଗ୍ୟ ବିପରୀତ ହୁଏ, ସେ ବିଫଳ। ତୁମେ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାରେ ଅଟଳ, ଏମିତି ଲୋକକୁ ମୁଁ କଣ କହିବି?” ଏପରି, ଧୁନ୍ଧୁଲିଙ୍କର ଅନିଚ୍ଛା ଦେଖି, ମହାତ୍ମା ଏକ ଫଳ ଦେଇ କହିଲେ—“ଏହି ଫଳ ତୁମେ ଭାର୍ୟା ସହ ଖାଓ; ପରେ ତୁମେ ପୁତ୍ର ଲାଭ କରିବା। ଏହି ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର୍ଷ ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, ଦୟା, ଦାନ ଓ ଦିନକୁ ଏକବାର ଖାଇବା ନିୟମ ରଖିବାକୁ କହିଲେ; ଏହାର ଫଳରେ ପୁତ୍ର ଅତି ପବିତ୍ର ହେବେ।” ଏପରି କହି, ଯୋଗୀ ବିଦାୟ ନେଲେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରକୁ ଫେରିଲେ; ଫଳଟି ଭାର୍ୟାଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ ଓ ନିଜ କାମରେ ଚାଲିଗଲେ। ଧୁନ୍ଧୁଲି, ମନରେ ବେକାର, ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କାନ୍ଦି କହିଲେ—“ମୁଁ ବଡ଼ ଚିନ୍ତାରେ ଅଛି; ଏହି ଫଳ ମୁଁ ଖାଇବିନାହିଁ।” “ଫଳ ଖାଇଲେ ଗର୍ଭଧାରଣ ହେବ, ପେଟ ବଡ଼ ହେବ; ଅଳ୍ପ ଖାଇଲେ ଶକ୍ତି ହେବ ନାହିଁ—ଗୃହକାର୍ଯ୍ୟ କିପରି କରିବି?” “ଯଦି ଭାଗ୍ୟରେ କୌଣସି କର ଆସିଲେ, ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା କିପରି ରକ୍ଷା ପାଇବି? ଯଦି ଗର୍ଭର ଶିଶୁ ତିଆରେ ଟିକି ରହିଲେ, ମୁଁ କିପରି ତାହାକୁ ବାହାର କରିବି?” “ଯଦି ଶିଶୁ ଦିଗବାଜୁ ଆସିଲେ, ମୁଁ ମରିଯିବି; ଜନ୍ମ ଦେବା ଦୁଃଖ ଅତି ଭୟାନକ—ମୁଁ, ଏପରି ସୁକୁମାର, କିପରି ସହିବି?” “ଯଦି ମୁଁ ଧୀର ହେବି, ସହପତ୍ନୀ ସବୁ ଦାବି କରିବେ; ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା ଓ ଅନ୍ୟ ନିୟମ ଏପରି କଷ୍ଟଦାୟକ।” “ଶିଶୁ ପାଳନରେ ଦୁଃଖ, ଏବଂ ଜନ୍ମଦେବାରେ ମହିଳାରେ ଦୁଃଖ; ମୋ ମତରେ, ବନ୍ଧ୍ୟା କିମ୍ବା ବିଧବା ମହିଳା ଖୁସିରେ ଅଛନ୍ତି।” ଏହି ଭ୍ରାନ୍ତି ପ୍ରସ୍ତାବରେ, ସେ ଫଳ ଖାଇଲେ ନାହିଁ; ପତି ପଚାରିଲେ, କହିଲେ—“ମୁଁ ଖାଇଛି, ମୁଁ ଖାଇଛି।” ଏକ ଦିନ, ତାଙ୍କର ଛୋଟ ଭଉଣୀ ନିଜେ ଘରକୁ ଆସିଲେ; ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଧୁନ୍ଧୁଲି ସବୁ କଥା କହିଲେ—“ମୁଁ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ଅଛି।” “ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖରୁ କ୍ଷୀଣ—ଭଉଣୀ, ମୁଁ କିପରି କରିବି?” ଭଉଣୀ କହିଲେ—“ମୁଁ ଗର୍ଭବତୀ; ଜନ୍ମ ପରେ ଶିଶୁକୁ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବି।” “ଏପରି, ଘରେ ଗର୍ଭବତୀ ଭାବରେ ରହିବା, ଖୁସିରେ ରହିବା; ମୋର ପତିକୁ କିଛି ଧନ ଦେଇବା, ସେ ଶିଶୁକୁ ଦେଇଦେବେ।” “ଲୋକମାନେ କହିବେ ଶିଶୁ ଛଅ ମାସରେ ମରିଗଲା; ମୁଁ ପିଲାକୁ ପାଳିବି, ଦିନକୁ ତୁମ ଘରକୁ ଆସିବି।” “ଏବେ ଯାଞ୍ଚ ପାଇଁ ଫଳକୁ ଗାଁକୁ ଦିଅ; ଏହି ସବୁ ଏପରି ହେବା ଏହି ପ୍ରକୃତିର ମହିଳାମାନେ।