ପାହାଡ଼ରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ନଦୀମାନେ, ବର୍ଷାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତ ପଥ ଶେଷରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଏସି ପହଞ୍ଚେ। ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍—ଏହି ତିନି ଗୁଣ ତୁମ ନିଜର ସ୍ୱଭାବର ଅଂଶ; ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକରେ ବିନ୍ଧାଯାଇଛନ୍ତି। ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ମନର ସାକ୍ଷୀ, ଅଲିପ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ଧାରଣ କରିଛ; ଏହି ଗୁଣମୟ ପ୍ରବାହ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରେ। ତୁମ ପାଉଁଠି ଅଗ୍ନି, ପାଦ ହେଉଛି ପୃଥିବୀ, ଚକ୍ଷୁ ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ନାଭି ହେଉଛି ଆକାଶ, ହୃଦୟ ହେଉଛି ରଥ, କାନ ହେଉଛି ଦିଗ, ମୁଣ୍ଡ ହେଉଛି ସ୍ୱର୍ଗ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେ ତୁମର ବାହୁ, ସମୁଦ୍ର ହେଉଛି ତୁମର ପେଟ, ବାତାସ ହେଉଛି ଶ୍ୱାସ, ଶକ୍ତି ହେଉଛି ତୁମର ଊର୍ଜା। ଗଛ ଓ ଔଷଧି ହେଉଛି ତୁମର ଲୋମ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଥିବା କେଶ ହେଉଛି ବନସ୍ପତି, ମେଘ ହେଉଛି ହାଡ଼ ଓ ନଖ, ପାହାଡ଼ ହେଉଛି ଦାନ୍ତ, ଦିନ ଓ ରାତି ହେଉଛି ତୁମର ପ୍ରତିସ୍ପନ୍ଦନ, ପ୍ରଜାପତି ହେଉଛି ମନ, ବର୍ଷା ହେଉଛି ତୁମର ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି, ପୁରୁଷତ୍ୱ ହେଉଛି ତୁମର ବିର୍ୟ। ହେ ଅବିନାଶୀ ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ ଲୋକ, ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକ ଓ ଅନେକ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତୁମେ ଯେପରି ଜଳରେ ଜଳଚର, ବଡ଼ ଗଜର ଗଛରେ ମାକି, କିମ୍ବା ମନରେ ଚିନ୍ତା ଉପଜେ, ସେପରି ତୁମେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛ। ଏଠାରେ ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଲୀଳାର ନିମିତ୍ତେ ଯେଉଁ ରୂପ ଧାରଣ କର, ସେହି ରୂପ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ନିର୍ମଳ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦରେ ତୁମର ମହିମା କୀର୍ତ୍ତନ କରେ। ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପରେ ପ୍ରଳୟ ଜଳରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ମୂଳ ପୁରୁଷ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହୟଗ୍ରୀବ ମୁଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି, ମଧୁ ଓ କୈଟଭକୁ ବିନାଶ କରୁଥିବା ତୁମକୁ ନମନ। ସମୁଦ୍ର ସମ ଅପାର ଆଶ୍ରୟ, ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଉଦ୍ଧାରକ, ବରାହ ରୂପରେ ଭୂମିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଅଦ୍ଭୁତ ନୃସିଂହ ରୂପ, ଧର୍ମିକଙ୍କ ଭୟ ହରଣ କର, ବାମନ ରୂପରେ ତିନି ଲୋକ ପାଦେଇଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଭୃଗୁମୁନିଙ୍କ ନାଥ, ଅଭିମାନୀ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଥିବା, ରାଘବଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ରୂପରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ବାସୁଦେବ, ସଂକର୍ଷଣ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ—ସାତ୍ୱତ ନାୟକ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧ ରୂପରେ ଦାଇତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଭ୍ରମିତ କରୁଥିବା, କଲ୍କି ରୂପରେ ଅଧର୍ମୀ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରୁଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମର ମାୟାରେ ବନ୍ଧା ଏହି ସଂସାର ଜନମ-ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରେ 'ମୁଁ' ଓ 'ମୋର' ଭାବରେ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛି। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦେହ, ସନ୍ତାନ, ଘର, ଧନ ଓ ଆତ୍ମୀୟତାରେ ଆସକ୍ତି ରଖି, ସତ୍ୟ ବୋଲି ଭାବି, ଏହି ସ୍ୱପ୍ନ ସଦୃଶ ମୃଗତୃଷ୍ଣାରେ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛି। ବିପରୀତ ଭାବରେ ମନ ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବିଯାଇଛି, ଆତ୍ମା ପାଇଁ କ’ଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାହା ଜାଣିପାରୁନାହିଁ, ଅନିତ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖଦାୟକ ବସ୍ତୁରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇଛି। ଯେପରି ଅଜ୍ଞାନୀ ଜଳ ଝାଡ଼ରେ ଲୁଚିଯାଇଥିବା ଜଳ ଛାଡ଼ି ମୃଗମରୀଚିକା ପଛରେ ଦୌଡ଼େ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ମାୟା ପଛରେ ଅନୁସରଣ କରୁଛି। ମୋ ଦୁଃଖିତ ଚିତ୍ତ, କାମନା ଓ କର୍ମରେ ପିଡ଼ିତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଯେପରି ଚାଲେ, ଏପରି ମୋ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରୁନାହିଁ। ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ତୁମର ଚରଣକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି, ଏହା ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦୟାର ଫଳ ମନେ କରେ। ହେ କମଳନାଭ, ଯେତେବେଳେ ମନ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ତୁମ ପୂଜାରେ ଲିନ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ରୂପୀ, ସମସ୍ତ ନିଶ୍ଚୟର କାରଣ, ପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରଧାନଙ୍କ ନାଥ, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ବ୍ରହ୍ମ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ବାସୁଦେବ, ସମସ୍ତ ଭୂତର ନାଶକ, ହୃଷୀକେଶ, ମୁଁ ଶରଣାଗତ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। ଏଠିରେ 'ଅକ୍ରୂରଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା' ନାମକ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମ ଅର୍ଧର ଚଳିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହିପରି ଅକ୍ରୂର ବନ୍ଦନା କରୁଥିବାବେଳେ, ଭଗବାନ୍ ଜଳରେ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରକାଶ କଲେ, ଏବଂ ନଟରେ ନିଜ ଅଭିନୟ ଶେଷ କରିଥିବା ପରି କୃଷ୍ଣ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଅପସାରଣ କଲେ। ଦର୍ଶନ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ସହିତ, ଅକ୍ରୂର ତ୍ୱରିତ ଜଳରୁ ବାହାରି, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ରଥକୁ ଫେରିଲେ। ତାକୁ ଦେଖି, ହୃଷୀକେଶ ପଚାରିଲେ—'ତୁମେ ଏତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଛ, କଣ ଭୂମି, ଆକାଶ କିମ୍ବା ଜଳରେ କିଛି ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖିଛ?' ତେବେ ଅକ୍ରୂର କହିଲେ—'ଏଠି ଯେଉଁ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ସେଠି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ମୁଁ କ'ଣ ଦେଖିପାରିବି, ଯାହା ମୋତେ ଅଜ୍ଞାତ?' ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ଜଳରେ ଯେଉଁ ଅଦ୍ଭୁତ ରହିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତେ ତୁମେ ଅଛ; ଏଠି ମୁଁ କ'ଣ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖିପାରିବି? ଏପରି କହି, ଗାନ୍ଦିନୀପୁତ୍ର ରଥକୁ ଚଳାଇ, ଦିନ ଶେଷରେ ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଥୁରାକୁ ଆଣିଲେ। ମାର୍ଗରେ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଏଠାଠି ଏଠାଠି ଜମା ହେଇ, ବସୁଦେବନନ୍ଦନ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ହଟେଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ, ନନ୍ଦ ଓ ଗୋପମାନେ ଅଗ୍ରଣୀ ହୋଇ, ଶହରର ଉଦ୍ୟାନରେ ପହଞ୍ଚି, ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଲେ। ତାଙ୍କ ସହିତ ଭେଟି, ଜଗନ୍ନାଥ ଭଗବାନ୍ ଅକ୍ରୂରଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ, ତାଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ହସ୍ତ ନିଜ ହାତରେ ଧରି, ହସିଲେ। ଭଗବାନ୍ କହିଲେ—'ତୁମେ ଆମ ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ଗୃହକୁ ଯାଅ, ତୁମ ରଥ ସହିତ ଶହରକୁ ପ୍ରବେଶ କର। ଆମେ ଏଠି ରହିବା, ପରେ ଶହର ଦେଖିବାକୁ ଆସିବା।' ଅକ୍ରୂର କହିଲେ—'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣମାନେ ବିନା ମୁଁ ମଥୁରାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବିନାହିଁ। ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଯିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତ, ଆପଣ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ।' 'ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଗୃହକୁ ଚଳିଯିବା, ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ, ଗୋପମାନେ, ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ଆମ ଗୃହ ପବିତ୍ର କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ଚରଣଧୂଳିରେ ଗୃହ ପବିତ୍ର ହେବ; ଏହାର ଶୁଦ୍ଧିରେ ପିତୃ, ଅଗ୍ନି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।