କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟର ଅଭାବରେ ଅନ୍ଧକାର, ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରନ୍ତି, କାମନାରେ ଆବୃତ, ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମ ନାହିଁ, ପାଖଣ୍ଡି, ଈର୍ଷ୍ୟାପରାୟଣ ଓ ହିଂସାଳୁ—ସେମାନେ ସପ୍ତାହିକ ଯଜ୍ଞରେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ପଞ୍ଚ ମହାପାପ କରିଛନ୍ତି, ଠକିବାରେ ଦକ୍ଷ, ଦୟାହୀନ ଓ ରାକ୍ଷସ ସ୍ୱଭାବର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଧନରେ ପୋଷିତ ଓ ପରସ୍ତ୍ରୀ ଗମନରେ ଲିପ୍ତ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସପ୍ତାହିକ ଯଜ୍ଞରେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଶରୀର, କଥା ଓ ମନରେ ଏହି ପାପ କରନ୍ତି, ଠକିବାରେ ଦୃଢ, ଅନ୍ୟର ଧନରେ ପୋଷିତ, ଅପବିତ୍ର ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବନାରେ ଲିପ୍ତ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ପବିତ୍ରତା ପାଆନ୍ତି। ଏଠି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପୁରାତନ କଥା କହିବି, ଯାହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା ନଦୀ ତଟରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗର ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଚାରି ଵର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ସତ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ କାମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ଆତ୍ମଦେବ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସୁଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବେଦରେ ନିପୁଣ, ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଏକ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଥିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକ ଦରିଦ୍ର ମଧ୍ୟେ ବିଶ୍ୱରେ ଧନୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଥିଲେ ଧୁନ୍ଧୁଳି, ଯିଏ ସ୍ୱଭାବରେ ଦୃଢ, ରୂପସୀ ଓ ଉଚ୍ଚ ବଂଶର ଜନ୍ମ। ଧୁନ୍ଧୁଳି ଲୋକିକ କାମରେ ଆସକ୍ତ, କଠୋର, ବେଶି କଥା କହିବାକୁ ଭଲପାଉଥିବା, ଗୃହକାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, କଞ୍ଜୁଷ ଓ ଝଗଡ଼ା ପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ଏହିପରି, ସେଉଁଠି ଦମ୍ପତି ମିଳି ରହୁଥିଲେ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ଇଚ୍ଛାର ଭୋଗ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ଭୋଗରେ ତାଙ୍କ ଘରେ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଫଳତା ଆସୁନଥିଲା। ପରେ, ସେମାନେ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ଗାଈ, ଜମି, ସୁନା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଧନର ଅର୍ଧାଂଶ ଧର୍ମ ପଥରେ ବ୍ୟୟ କଲେ, ତଥାପି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ହେଲାନି, ଏହିଥିରେ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ। ଏକ ଦିନ, ସେ ଦ୍ୱିଜ ମହାନୁଭାବ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଘର ଛାଡ଼ି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ; ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ତିବ୍ର ତିର୍ଷ୍ଣାରେ ଏକ ପୋଖରୀ ପାଖକୁ ଗଲେ। ପାଣି ପିଇ ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବସିଲେ; କିଛି ସମୟ ପରେ ଏଠାକୁ ଏକ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଆସିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ନିକଟକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ନମସ୍କାର କରି ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ିଲେ। ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ପଚାରିଲେ: "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାହିଁକି ତୁମେ କାନ୍ଦୁଛ? ଏହି ତୁମ ଭୟଙ୍କର ଚିନ୍ତା କାହିଁକି? ଶୀଘ୍ର କହ, କଣ ତୁମ ଦୁଃଖର କାରଣ?" ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: "ହେ ମୁନି, ପୂର୍ବଜନ୍ମର କୃତ ପାପର ଏହି ଦୁଃଖ କ’ଣ କହିବି? ମୋ ପିତୃପୂର୍ବଜନ୍ମ ପାଣି ପାଇଁ ତାପିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଦେବତା ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋ ନିବେଦିତ ଅର୍ଘ୍ୟ ସନ୍ତୋଷରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସନ୍ତାନ ନ ଥିବା ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସି ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବି।" "ସନ୍ତାନ ନଥିବା ଜୀବନ ଅପରାଧ, ସନ୍ତାନ ନଥିବା ଘର ଅପରାଧ; ପୁଅ ନଥିବା ଧନ ଅପରାଧ, ଓ ବଂଶ ଧାରଣ ନଥିବା ଅପରାଧ। ମୁଁ ଯେଉଁ ଗାଈ ଚାଲାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧ୍ୟା ହୋଇଯାଏ; ମୋର ଲଗାଇଥିବା ଗଛ ମଧ୍ୟ ଫଳ ଦିଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଫଳ ଘରକୁ ଆସେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଏଭଳି ଅଭାଗୀ ଓ ସନ୍ତାନହୀନ ମୋତେ ଏହି ଜୀବନ କ’ଣ କାମର?" ଏପରି କହି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ପାଖରେ କାନ୍ଦିଲେ; ତାହା ଦେଖି ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ମହାଦୟା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ତାଙ୍କର ଯୋଗଶକ୍ତି ଓ ମାଥାରେ ଅକ୍ଷରମାଳା ଦ୍ୱାରା ସବୁ ଜାଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ: "ସନ୍ତାନ ଲାଗି ଅଜ୍ଞାନକୁ ଛାଡ଼; କର୍ମର ପ୍ରଭାବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ବିବେକ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ସଂସାର ଆଶା ତ୍ୟାଗ କର। ଏହି ଦିନ ମୁଁ ତୁମର ଭାଗ୍ୟ ଦେଖିଛି, ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ କେବେ ସନ୍ତାନ ପାଇବ ନାହିଁ। ପୂର୍ବରୁ ସଗର ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ; ଏହିପରି, ବଂଶ ଆଶା ଛାଡ଼; ସନ୍ନ୍ୟାସରେ ସବୁ ଦିଗରୁ ଆନନ୍ଦ ଅଛି।" ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: "ମୋତେ ବିବେକ ଦେଇ କ’ଣ ହେବ? ଯେପରି ସାଧ୍ୟ ଦିଅ, ମୋତେ ଏକ ପୁଅ ଦିଅ; ନାହିଁଲେ ମୁଁ ଏଠି ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବି।" "ସନ୍ତାନ ଓ ଏପରି ଆନନ୍ଦ ବିନା ବିରାଗ ବଡ଼ ଶୂଷ୍କ; ପୁଅ-ନାତି ରେ ଘିରିଥିବା ଗୃହସ୍ଥ ଏହି ସଂସାରରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ।" ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଅନୁରୋଧ ଦେଖି, ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ତାପସ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ଥିବା, କହିଲେ: "ଚିତ୍ରକେତୁ ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ରେଖାକୁ ମେଟି ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ।" "ଭାଗ୍ୟ ବିପରୀତ ଥିଲେ ପୁଅ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରୁ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ ନାହିଁ; ତୁମେ ଅତି ଜିଦ୍ଧି, ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ ଏତେ ଦୃଢ, ମୁଁ କ’ଣ କହିବି?" ତାଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ଦେଖି, ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଏକ ଫଳ ଦେଇ କହିଲେ, "ଏହି ଫଳ ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ସ୍ତ୍ରୀ ଖାଅ; ଏଭଳି କଲେ ଏକ ପୁଅ ହେବ।" "ସତ୍ୟବାଦି, ପବିତ୍ରତା, କରୁଣା, ଦାନ, ଏବଂ ଦିନେ ଏକବାର ଖାଇବା—ଏହି ନିୟମ ଏକ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ତୁମ ପତ୍ନୀ ପାଳନ କରିବେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ପୁଅ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ହେବ।" ଏହିପରି କହି, ସେ ଯୋଗୀ ଚାଲିଗଲେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରକୁ ଫେରିଲେ; ସେ ଫଳଟି ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ ଏବଂ ନିଜେ ଅନ୍ୟ କାହିଁକିଁ ଚାଲିଗଲେ। ଯୁବତୀ ଧୁନ୍ଧୁଳି, ମନରେ ବାକ୍ର, ତାଙ୍କ ସଖୀମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କାନ୍ଦି କହିଲେ, "ହାଏ, ମୁଁ ଚିନ୍ତାରେ ପିଡ଼ିତ; ଏହି ଫଳ ମୁଁ ଖାଇବି ନାହିଁ।" "ଫଳ ଖାଇଲେ ଗର୍ଭ ହେବ; ଗର୍ଭ ହେଲେ ପେଟ ବଢ଼ିବ; ଅଳ୍ପ ଖାଇଲେ ଶକ୍ତି ହେବ ନାହିଁ—ତେବେ ଘରକାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ସମ୍ଭାଳିବି?" "ଭାଗ୍ୟକ୍ରମେ ଦେୟାଦା ଆସିଲେ ଗାଁକୁ ଟାକସ ନେବାକୁ, ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା କିପରି ପଳାଇବ? ଗର୍ଭ ତୋତା ପରି ରହିଗଲେ ମୁଁ ତାକୁ କିପରି ବାହାର କରିବି?" "ଗର୍ଭ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଆସିଲେ ମୁଁ ମରିଯିବି; ପ୍ରସବ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ—ମୁଁ ଏତେ ସୁକୁମାରୀ ଏହି କଷ୍ଟ କିପରି ସହିବି?" "ମୁଁ ଦେରି କରିଲେ, ମୋ ସଉତ ଚାଲାଇଦେବ ସବୁ; ସତ୍ୟବ୍ରତ, ପବିତ୍ରତା ଓ ଆଦି ନିୟମ ପାଳନ କରିବା ବହୁତ କଠିନ ଦେଖାଯାଏ।