ଅକୃର ନନ୍ଦନ ଅକୃର ଯବେ ଯମୁନା ନଦୀର ଜଳରେ ନିମଜ୍ଜିତ ହେଲେ, ସେ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ବଳରାମ ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏକାସাথে ସେଠାରେ ବସିଛନ୍ତି। ଏହା ଦେଖି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ—“ଦେବକୀଙ୍କ ଦୁଇପୁଅ ଏଠାରେ କିପରି? ସେମାନେ ତ ରଥରେ ଥିବା ଉଚିତ!” ଏହି ଭାବନାରେ ସେ ଜଳରୁ ବାହାରି ଆସି ଚାହିଲେ, ଦେଖିଲେ ଯେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଆଗରେ ପୂର୍ବବତ୍ ରଥରେ ବସିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ସେ ପୁଣି ଜଳରେ ନିମଜ୍ଜିତ ହେଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ କି ମନର ଭ୍ରମ କିନା ଭାବି। କିନ୍ତୁ, ପୁଣିଥରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ—ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅସୁରମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ବିଭିନ୍ନ ଚଳିତ୍ର ବାଦ୍ୟରେ, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶ୍ରୀଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି। ସେଠି ଅକୃର ଦେଖିଲେ ଏକ ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ହଜାର ଫଣାର ମହାନାଗ ଦେବତା, ନୀଳବସନ ପିନ୍ଧି, ତୁଷାର ପର୍ବତ ପରି ଧଳା ଧ୍ୟୁତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ତାଙ୍କ ଚରଣ କୋଳରେ ବସିଛନ୍ତି ଏକ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପୀତବସନଧାରୀ, ଚାରିଭୁଜା, ଶାନ୍ତ ମୁର୍ତ୍ତି, କମଳଦଳ ରଙ୍ଗର ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷ। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଶୋଭାମୟ ଓ ଶାନ୍ତ, ହସ୍ତକୁମୁଦ୍ରା ମଧୁର, ଭୃକୁଟି, ନାକ, କାନ, ଗାଳ ଓ ଓଠ ଲାଲା ଓ ମନୋହର। ତାଙ୍କ ଦେଢ଼ ଲମ୍ବା, ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ବାହୁ, ଚୌଡ଼ା ଓ ଶୋଭାମୟ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ, ଶଂଖ ପରି ଗଳା, ଗଭୀର ନାଭି, ଓ ନବପତ୍ର ପରି ଶରୀରର ଭାଙ୍ଗି। ତାଙ୍କ ଶିର, ତଣ୍ଡ, ହାତ, ଘୁଁଡ଼ି, ଚରଣ ସବୁ ଦୃଢ଼ ଓ ଶୋଭାମୟ। ତାଙ୍କ ତଳପାଦ ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ଓ ରକ୍ତିମ ନଖ ରଶ୍ମିରେ ଅଲୋକିତ, ଚରଣ ନବପଦ୍ମ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚରଣରେ ନଉଟି ଆଙ୍ଗୁଠି ଓ ଅଙ୍ଗୁଳି ଥିଲା। ସେ ଅମୂଲ୍ୟ ମୁକୁଟ, କଙ୍ଗନ, ବାହୁଦଣ୍ଡ, ଜନ୍ୟୁ, କଟିସୂତ୍ର, ମାଳା, ନୂପୁର, କୁଣ୍ଡଳ ଏବଂ ଅନେକ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ। ତାଙ୍କ କମଳ ହସ୍ତରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, ଦୀପ୍ତିମାନ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଓ ଅଲିଙ୍ଗିତ ମାଳା ଅଲଂକୃତ। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ସୁନନ୍ଦ, ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାସକ, ସନକ ଓ ଅନ୍ୟ ସନ୍ୟାସୀ, ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ଓ ଦେବମାନ୍ୟ, ଏବଂ ନବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ମୁନିମାନେ ବସିଥିଲେ। ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ନାରଦ, ବସୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଭକ୍ତମାନେ ନିଜ ନିଜ ଭାବରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ। ଶ୍ରୀ, ପୁଷ୍ଟି, ଵାଣୀ, ତେଜ, କୀର୍ତ୍ତି, ତୃପ୍ତି, ଲୟ, ବିଜୟ, ଜ୍ଞାନ, ଅଜ୍ଞାନ, ଶକ୍ତି ଓ ମାୟା ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପାଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଅକୃରର ହୃଦୟ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହେଲା, ଶରୀର ରୋମାଞ୍ଚିତ, ନୟନ ଜଳରେ ଭରିଗଲା। ସେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ହାତ ଯୋଡ଼ି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏଠାରେ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମ ଅର୍ଧର “ଅକୃର ରଥଯାତ୍ରା” ନାମକ ଉନତିରିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଉଛି। ଅକୃର କହିଲେ, “ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, ନାରାୟଣ, ଆଦି ପୁରୁଷ, ଅବିନାଶୀ, ଯାହାଙ୍କ ନାଭିରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯାହାଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି—ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ପଞ୍ଚମହାଭୂତ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ମୂଳ, ମନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଗୋଚର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତ ଆପଣଙ୍କ ଅଂଶ। ତଥାପି, ଏହି ସମସ୍ତ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଆଦି ଉପାଦାନ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ତ ‘ଅନ୍ୟ’ ଭାବେ ଧରାଯାଏ। ଅଜନ୍ମା ମଧ୍ୟ ଗୁଣବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ଅପରିଚିତ ଥାଏ, ଗୁଣାତୀତ ଯାହା, ସେ ଆପଣଙ୍କ ନିଜ ରୂପକୁ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ। ଯୋଗୀମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଜେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ପ୍ରଭୁ, ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭିତରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଭାବେ ଉପାସନା କରନ୍ତି। କିଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦିକ ପଥ ଅନୁସରି, ତ୍ରୟୀ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଓ ନାମରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟେ କିଛି କ୍ରିୟା ତ୍ୟାଗ କରି, ଶାନ୍ତ ହୃଦୟରେ ଜ୍ଞାନ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି। କିଛି ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତ ଓ ବିଧିବତ ଚର୍ୟାରେ ଆପଣଙ୍କୁ ସର୍ବ ରୂପ ଏକ ରୂପ ଭାବେ ଉପାସନା କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟେ ଶିବ ମାର୍ଗ ଅନୁସରି, ଶିବ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଉପାସନା କରନ୍ତି। ବାସ୍ତବରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, କାରଣ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ପର୍ବତ ମୁଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ନଦୀମାନେ ଯେପରି ଏକାଠି ସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଏହିପରି ସମସ୍ତ ମାର୍ଗ ଶେଷେ ଆପଣଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, ତମସ୍ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣ; ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଅଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏହି ଗୁଣରେ ବିନ୍ଧା ଅଛନ୍ତି। ମୁଁ ସେଇ ନିର୍ଲିପ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି, ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା, ଚିତ୍ତ ସାକ୍ଷୀ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଏହି ଗୁଣମୟ ସଂସାର, ଦେବ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପଶୁମାନେ ଅବିଦ୍ୟାରେ ଚଳିତ। ପ୍ରଭୁ, ଅଗ୍ନି ଆପଣଙ୍କ ମୁଖ, ପୃଥିବୀ ଚରଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନୟନ, ଆକାଶ ନାଭି, ରଥ ହୃଦୟ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରବଣ, ଦ୍ୟୁଲୋକ ମୁଣ୍ଡ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତା ବାହୁ, ସମୁଦ୍ର ଉଦର, ବାୟୁ ଶ୍ୱାସ, ଶକ୍ତି ଆପଣଙ୍କ ତଜସ୍। ଗଛ ଓ ଔଷଧି ଆପଣଙ୍କ ଲୋମ, ମୁଣ୍ଡ ଚୁଲ ଉଦ୍ଭିଦ, ମେଘ ହାଡ଼ ଓ ନଖ, ପାହାଡ଼ ଦାନ୍ତ, ଞ୍ଚାପ ଦିନ ଓ ରାତି, ପ୍ରଜାପତି ମନ, ବର୍ଷା ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟ, ପୁରୁଷତ୍ୱ ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି। ଏହି ଅବିନାଶୀ ସ୍ୱରୂପରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳ, ଜୀବଗଣ, ଜଳରେ ମତ୍ସ୍ୟ, ଉଡ଼ିଆ ଫଳରେ କୀଟ, ମନରେ ଭାବପରି ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି। ଆପଣ ଯେଉଁ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେଇ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ଆପଣଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ଗାଏ। ମୁଁ ମତ୍ସ୍ୟ ଭାବେ ବିନାଶକାଳ ଜଳରେ ବିହରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ହୟଶିରା, ମଧୁକୈଟଭ ବିନାଶକ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବିସ୍ତୃତ ଓ ଅପାର ଧାରଣକାରୀ, ମନ୍ଦର ଉତ୍ତୋଳକ, ବରାହ ଭାବେ ପୃଥିବୀ ଉଦ୍ଧାରକ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅଦ୍ଭୁତ ନରସିଂହ ଭାବେ ଧର୍ମଜନଙ୍କ ଭୟ ହରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।