ଏହି ଦିନଟି ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିୟୋଗର ଦିନ ଥିଲା। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁଭୂତିରେ ଅନାସ୍କ୍ତ ହୃଦୟ ସହିତ ଅକୃରା ରଥ ଚଢ଼ି ବସିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁଗାମୀମାନେ। ଗୋପାଳମାନେ, ଯାହାକୁ ବଡ଼ମାନେ ଅବହେଳା କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଗଡ଼ି ସହିତ ପଛୁଆ ହେଉଥିଲେ; ଏହି ଦିନ ଭାଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବ୍ରଜର ବିପକ୍ଷରେ ରହିଲା। ଗୋପୀମାନେ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, "ଆସ, ଆମେ ମାଧବଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଯିବା। ଆମ ବଡ଼ମାନେ କି କରିପାରିବେ? ଯେଉଁ ହୃଦୟ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ କେବଳ ଅର୍ଧ ମିନିଟ୍ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଲଗା ହେବାକୁ ମଧ୍ୟ ସହିପାରେନି, ଏବେ ଭାଗ୍ୟ ବଶତଃ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି।" ସେମାନେ କହିଲେ, "କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପ୍ରେମମୟ ହସ, ମନମୁହାଁ କଥା, କ୍ରୀଡାମୟ ଚାହାଣି, ଅଙ୍ଗଲାଗିବା ଓ ରାସ ରସର ଆନନ୍ଦରେ ଆମ ହୃଦୟ ହରାଇ ଦେଇଥିଲେ। ଏବେ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏହି ଅନନ୍ତ ବିୟୋଗର ଅନ୍ଧକାର କିପରି ଅଟିଯିବା?" ସେମାନେ ମନେପକାଇଲେ, "ଯେତେବେଳେ ଦିନ ସେସ ହେଉଥିଲା, ଅନନ୍ତଙ୍କ ସ୍ନେହିତ କୃଷ୍ଣ ବ୍ରଜକୁ ଫେରୁଥିଲେ, ଗୋପାଳମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଚୁଲି ଗୋବଉଁ ଧୂଳିରେ ଭରିଥିଲା, ବାଁଶୀ ବଜାଉଥିଲେ ଏବଂ ହସିଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାହାଉଥିଲେ—ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଆମେ କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିବୁ?" ଶୁକଦେବ କହିଲେ, "ଏପରି ଭାବରେ ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ କୃଷ୍ଣରେ ମନ ଲଗାଇ, ବିୟୋଗର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଲଜ୍ଜା ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ—'ଗୋବିନ୍ଦ! ଦାମୋଦର! ମାଧବ!'" ଏହିପରି କାନ୍ଦିବା ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା, ଅକୃରା ତାଙ୍କର ମିତ୍ରତାର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରି ରଥକୁ ଆଗକୁ ଚଲାଇଲେ। ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଦୁଧ ଓ ଦୁଧର ଉତ୍ପାଦନ ସହିତ ଗଡ଼ି ନେଇ ପଛୁଆ ହେଲେ। ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମନମୁହାଁ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଚିହ୍ନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। କୃଷ୍ଣ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ବିୟୋଗର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଦେଖିଲେ, ସେ ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ ଉପରେ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହି ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତନା ଦେଲେ, ଦୂତମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ—"ମୁଁ ଫେରିଆସିବି।" ଯେଉଁଯେଉଁଯିଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଥର ପତାକା ଓ ଧୂଳି ଦୃଶ୍ୟମାନ ଥିଲା, ସେମାନେ ମନରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧରି ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ, ସେମାନେ ଚିତ୍ରରେ ଆଙ୍କିଥିବା ପ୍ରେମରେ ବନ୍ଧାଯାଇଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଫେରିବା ଆଶା ଶେଷ ହେଲା, ସେମାନେ ଗାଁକୁ ଫେରିଲେ; ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଙ୍କ ଲୀଳା ଗାଇ ଦିନ କାଟିଲେ। ଏହିଭଳି ଦୁଃଖରେ ବ୍ରଜ ରହିଗଲା, ଏହି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଓ ଅକୃରା ରଥରେ ଚଢ଼ି ଯମୁନା ତଟକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ମଣିମୟ ଜଳ ପିଇ, ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ଗଛ ତଳକୁ ଯାଇ ରଥକୁ ଚଢ଼ିବା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ। ଅକୃରା ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ରଥ ଉପରେ ବସି, ଯମୁନାର ତୀରକୁ ଯାଇ ନିଜ ନିୟମିତ ସ୍ନାନ କରିଲେ। ସେ ଜଳରେ ଡୁବି, ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବାବେଳେ ଅକୃରା ଦେଖିଲେ—ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ଏକାସାଥିରେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭାବିଲେ—"ଦେବକୀଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଏଠି ଜଳରେ କିପରି? ସେମାନେ ତ ରଥ ଉପରେ ରହିବା ଉଚିତ।" ଉପରକୁ ଉଠି ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ପୂର୍ବବତ୍ ରଥ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି। ପୁଣିଥରେ ଜଳରେ ଡୁବିଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମିଥ୍ୟା କି ନୁହେଁ ତାହା ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ପୁଣିଥରେ ଦେଖିଲେ—ସେଠାରେ ମହାପ୍ରଭୁ ବିଭିନ୍ନ ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁରମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଓ ବାଦ୍ୟ ବଜାଇ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି। ସେ ଦେଖିଲେ—ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଓ ହଜାର ନାଗ ଫଣି ଥିବା ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷ, ନୀଳବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଧଳା ପର୍ବତ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ସେ ଦେଖିଲେ—ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଧୂସର ମେଘ ରଙ୍ଗର ଚାରିହାତ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷ, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, କମଳ ଦଳ ରଙ୍ଗ ଆଖି, ଶାନ୍ତ ମନ, ମଧୁର ହସ ଭରା ମୁହଁ, ରକ୍ତିମ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ। ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ଓ ଭରି ହାତ, ଚଉଡ଼ା ଓ ଶୋଭାମୟ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ, ଶଂଖ ଆକୃତି ଗଳା, ଗଭୀର ନାଭି, କୋମଳ ପତ୍ର ପରି ଭୂଷିତ ପେଟ, ଚଉଡ଼ା କଟି ଓ ଜଂଘା, ଶୋଭାମୟ ହାତ ଓ ଘୁଂଟି, ଗଢ଼ିତ ପାଦ, ଉଚ୍ଚ ଟାଙ୍କ, ରକ୍ତିମ ନଖ ଓ ଅଂଠା ଦେଖିବାକୁ କମଳପୁଷ୍ପ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ତାଙ୍କର ମୁକୁଟ, ବାହୁଲଟି, କଙ୍କଣ, ଜନ୍ୟୁ, କମରପଟି, ମାଳା, ନୂପୁର, ଲୋକ ଭୂଷଣ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ। ତାଙ୍କର କମଳ ହସ୍ତରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧରିଛନ୍ତି; ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଓ ଭୂଷିତ ମାଳା ଅଛି। ତାଙ୍କୁ ସୁନନ୍ଦ, ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ସାଥୀମାନେ, ସନକାଦି ଋଷିମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ନବ ମହାମୁନିମାନେ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ନାରଦ, ବସୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତମାନେ ସ୍ୱସ୍ୱ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରୀ, ପୁଷ୍ଟି, ବାଣୀ, ତେଜ, କୀର୍ତ୍ତି, ତୃପ୍ତି, ଲୟ, ଜୟ, ଜ୍ଞାନ, ଅଜ୍ଞାନ, ଶକ୍ତି ଓ ମାୟା ସେବା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଅକୃରା ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତିରେ ଭରିଗଲେ, ଶରୀର ରୋମାଞ୍ଚିତ, ହୃଦୟ ଭାବରେ ଭରିଯାଇଲା, ଆଖି ଜଳେ ଭିଜିଗଲା। ଗଭୀର ଭାବରେ, ନମ୍ର ମନରେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡି ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏହିପରି ଅନୁଭୂତି ସହିତ, ଏଠିରେ 'ଅକୃରାର ଫେରା' ନାମକ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହୁଏ, ଯାହା ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଅଧ୍ୟାୟ। ଏବେ, ଅକୃରା ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି କହିଲେ, "ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, ଆଦିପୁରୁଷ ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ଯାଙ୍କ ନାଭି କମଳରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏହି ସଂସାର ଯାହାଠାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ।" "ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ମହାଭୂତ, ଅବ୍ୟକ୍ତର ମୂଳ, ମନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୋଚର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା—ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉପାଦାନ।" "ତଥାପି, ଏହି ସମସ୍ତ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଆଦିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ତୁମ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣିପାରେନି; କାରଣ ସେମାନେ ଅନ୍ୟତ୍ୱରେ ବ୍ୟସ୍ତ।