ଗୋପୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିଲେ, କାରଣ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ମଧୁର ମିଠା କଥା ଏବଂ ଉନ୍ମାଦ ମୟ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଅନ୍ତରେ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲେ। ଏହି ମୁକୁନ୍ଦ, ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏବେ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ମନରେ ବସିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଆମେ ଗାଁ ଜନନୀମାନେ, ଲଜ୍ଜା ଏବଂ ପ୍ରେମରେ ଅସ୍ଥିର, କିପରି ଫେରି ପାରିବା? ଏହି ଦିନ ଦଶାର୍ହ, ଭୋଜ, ଅନ୍ଧକ, ବୃଷ୍ଣି, ସାତ୍ୱତମାନେ ନିମନ୍ତେ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ହେବ; ରାସ୍ତାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଦେଖିବେ ଦେବକୀନନ୍ଦନ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଗୁଣର ନିବାସ। ଅକୃରା ନାମ ଏପରି ଅନୁଭାବହୀନ ଲୋକଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉ, ଯିଏ ଆମେ ଗୋପୀମାନେ ଦୁଃଖ ଭାଗିବା ଉପରେ କିଛି ଦୟା ଦେଉନାହିଁ, ଆମ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁକୁ ଦୂରକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଚାହେ। ଅକୃରା ତାଙ୍କ ଅନୁଭାବହୀନ ହୃଦୟରେ ରଥରେ ଚଢ଼ିବାକୁ ଚାଲିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରୁଛନ୍ତି; ଗୋପାମାନେ ମୁଖ୍ୟ ମଣ୍ଡଳୀର ଅବହେଳାରେ ତାଙ୍କର ଗାଡ଼ି ନେଇ ପଛୁଆଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆଜି ଭାଗ୍ୟ ଆମ ବିରୁଦ୍ଧରେ ହୋଇଯାଇଛି। ଆମେ ଯାଇ ମାଧବଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା; ଆମ ପିତାମାନେ ଏବଂ ଆତ୍ମୀୟମାନେ କିପରି ଆମ ପାଇଁ କିଛି କରିପାରିବେ, ଯେଉଁଠି ଭାଗ୍ୟରେ ଆମ ହୃଦୟ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଅଧା ଚକୁ ମିନ୍ତି ଦୂର ହେବାକୁ ମଧ୍ୟ ସହିପାରୁନାହିଁ? ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ହସି ମୁଖ, ମଧୁର ଶବ୍ଦ, ଚପଳ ଚହାଳି, ଅଙ୍ଗଲାଗିବା, ଏବଂ ରାସ ନୃତ୍ୟର ଆନନ୍ଦରେ ଆମ ହୃଦୟ ନେଇଯିବା ପରେ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏହି ଅନ୍ଧକାର ଦୁଃଖ ଆମେ କିପରି ସହିପାରିବା? ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ଅନନ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ କୃଷ୍ଣ ଗୋପାମାନେ ସହିତ ଭୃଜକୁ ଫେରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଚୁଲ ଗୋଧୂଳିରେ ଆବୃତ, ତାଙ୍କ ମୁଖ ହସି ଚହାଳି, ତାଙ୍କ ମୁରଲି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିବା? ଶୁକଦେବ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ—ଏପରି ଭାବରେ ବ୍ରଜର ଜନନୀମାନେ, ଯେଉଁଠି ମନ କୃଷ୍ଣରେ ଲଗିଥିଲା ଏବଂ ବିରହରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ, ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ଜୋରେ କାନ୍ଦିଲେ, “ଗୋବିନ୍ଦ! ଦାମୋଦର! ମାଧବ!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିଲେ। ଏପରି ଉପରେ ଗୋପୀମାନେ କାନ୍ଦିଥିବା ଦେଖି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା; ଅକୃରା, ତାଙ୍କ ମିତ୍ରତା ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କରି, ରଥକୁ ଦୃଢ଼ କରି ଚାଲିଲେ। ନନ୍ଦ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଗୋପାମାନେ ଅନେକ ଉପହାର—ଗୋମୂତ୍ର ଭରି ଘଡ଼ା—ନେଇ ତାଙ୍କ ପଛୁଆଉଛନ୍ତି। ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମନ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ପଛୁଆଉଛନ୍ତି, ମଧୁର ସଙ୍କେତ ପାଇବା ଆଶାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ବିରହରେ ଦୁଃଖିତ ଗୋପୀମାନେ ଦେଖି, ଯଦୁମୁଖ୍ୟ କୃଷ୍ଣ ଦୟାରେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ, ଦୂତ ମାଧ୍ୟମରେ “ମୁଁ ଫେରିବି” ବୋଲି ଶବ୍ଦ ପ୍ରେରଣ କଲେ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଥର ପତାକା ଦେଖିଗଲା, ଏବଂ ଧୂଳି ଦେଖିଗଲା, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କ ପଛୁଆଉଛନ୍ତି, ମନ ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ରଙ୍ଗିନ ଚିତ୍ର ପରି ଲଗି ରହିଛି। ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଫେରିବା ଆଶା ନାହିଁ ହେବା ପରେ, ଗୋପୀମାନେ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ; ବିରହ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଲୀଳା ଗାଇ ଦିନ କାଟିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ହେ ରାଜା, ଏପରି ଭାବରେ ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଏବଂ ଅକୃରା ସହିତ ରଥରେ ବେଗରେ ଯମୁନା ନଦୀ ଆସିପହଁଚିଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରଭୁ ଜଳ ଦେଇ ମୁଁହୁ ଧୁଇଲେ, ପାଣି ପିଲେ, ଏବଂ ବଳରାମ ସହିତ ଗଛ ତଳକୁ ଗଲେ; ରଥକୁ ଆସି ବସିଲେ। ଅକୃରା ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ରଥ ଉପରେ ବସି, ଯମୁନା ନଦୀର ତଳକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଅକୃରା ଜଳରେ ଡୁବି ଏବଂ ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ ପାଠ କରି, ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସହିତ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତା ହେଲା—“ଦେବକୀଙ୍କ ପୁଅ ଏଠି ଜଳରେ କିପରି ଅଛନ୍ତି? ସେମାନେ ତ ରଥରେ ଥିବା ଉଚିତ।” ଉଠି ବାହାରେ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କୁ ରଥରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ; ଏଉଁ ଦୃଶ୍ୟ ଭୁଲ ନୁହେଁ କି ନାହିଁ ଭାବି, ଆଉ ଏକଥର ଜଳରେ ଡୁବିଲେ। ଏଉଁ ଦୃଶ୍ୟରେ ଅକୃରା ଦେଖିଲେ—ମହାପ୍ରଭୁ ରହିଛନ୍ତି, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁରମାନେ ନମ୍ର ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ବାଦ୍ୟ ଉପକରଣ ସହିତ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି। ସେ ଦେଖିଲେ ଦିବ୍ୟ ଦେବ, ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ହଜାର ନାଗ ଫଣାରେ ମୁକୁଟ, ନୀଳା ଶୂନ୍ୟରେ ଅଭ୍ର ଭଳି ଧ୍ୱଳ ଚମକୁଛି। ତାଙ୍କ ଗୋଦିରେ ଏକ ଶ୍ୟାମ ମଘ ଭଳି ଦେହ, ପୀତ ମେଘ ଶିଳ୍ପ, ଚାରି ଭୁଜା, ଶାନ୍ତ, ପଦ୍ମ ପତ୍ର ଭଳି ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ। ତାଙ୍କ ମୁଖ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ମଧୁର ହସିରେ ଶୋଭିତ; ଭୂରୁ, ନାକ, କାନ, ଗାଲ, ଓଠ ଲାଲ ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ। ତାଙ୍କ ଭୁଜା ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଭରି, ଛାତି ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଗଳ ଶଂଖ ଭଳି, ନାବି ଗଭୀର, ଉଦର ନରମ ପତ୍ର ଭଳି ଭାଗି। ତାଙ୍କ ନିତମ୍ଭ ଓ ଉରୁ ମୋଟ, ହାତ ଓ ଘୁଁଡି ଶୋଭିତ, ଚାଲ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଅତି ଶୋଭା। ତାଙ୍କ ଗୁଡ଼ି ଉଁଚା, ନଖ ଲାଲ ଏବଂ ରେଖାରେ ଚମକୁଛି; ପାଦ ନଉଟି ଆଙ୍ଗୁଠି ଏବଂ ଅଙ୍ଗୁଠି ଭଳି ଅଙ୍ଗୁଠି, ପଦ୍ମ ଭଳି ଚମକୁଛି। ପ୍ରଭୁ ଅମୂଲ୍ୟ ମଣି ଓ ଉପଧାନରେ ଶୋଭିତ: ମୁକୁଟ, ବ୍ରାସଲେଟ, ବାହୁଦଣ୍ଡ, ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ର, କମରବନ୍ଧ, ମାଳା, ଗୁଡ଼ି, ଝୁମ୍କା। ତାଙ୍କ ନୀଳ ପଦ୍ମ ଭଳି ହାତରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା; ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, ଚମକୁଥିବା କୌସ୍ତୁଭ ମଣି, ଏବଂ ଫୁଲର ମାଳା। ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସୁନନ୍ଦ, ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ସାଥୀମାନେ, ସନକ ଋଷିମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ନବ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ପରିବେଷଣ କରୁଛନ୍ତି। ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ନାରଦ, ଵସୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ଭାବରେ, ନିର୍ମଳ ହୃଦୟରେ। ଶ୍ରୀ, ପୁଷ୍ଟି, ବାଣୀ, ତେଜ, କୀର୍ତି, ତୃପ୍ତି, ବିନାଶ, ଜୟ, ଜ୍ଞାନ, ଅଜ୍ଞାନ, ଶକ୍ତି, ମାୟା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସେବା କରୁଛନ୍ତି। ଅକୃରା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତି ଆନନ୍ଦ ଭରିଗଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ହର୍ଷରେ କମ୍ପିଗଲା, ହୃଦୟ ଭାବରେ ଭରିଗଲା, ଚକ୍ଷୁ ଜଳିତ। ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ, ଅକୃରା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡି, ମନେ ଭାବି ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।