ବ୍ରଜର ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭାବି ଭାବି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଚାଲିଚଳ, ହସିର ଭଙ୍ଗୀମା, ସ୍ନେହମୟ ଦୃଷ୍ଟି, ଘେଉଁଥିବା ହାସ୍ୟ ଓ କ୍ରୀଡାମୟ କ୍ରିୟାକଳାପକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିୟୋଗ ବେଦନାରେ ଭରିଯାଉଥିଲେ। ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଭୟଭୀତ ଓ ବିନ୍ଦୁବିନ୍ଦୁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜା ମୁହଁରେ, ଗୋପୀମାନେ ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ହୋଇ ଏକାଠି ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ସଦା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ନିମଗ୍ନ ଥିଲା। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତୁମେ କେତେ ନିଷ୍ଠୁର! ତୁମେ ପ୍ରେମ ଓ ସାଖ୍ୟରେ ଜୀବମାନେ ଯେଉଁଠି ଏକାଠି ହେବାକୁ ଦେଉଛ, ସେଉଁଠି ଆଶାପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଦେଉଛ—ଏଠାରେ ତୁମେ ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଖେଳନା ଭଳି ନେଇଯାଉଛ। ତୁମେ ଆମକୁ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖାଇଲେ, ଯାହା ଘନ କୁନ୍ଦଳିତ କେଶ, ଚାରୁ ଗଣ୍ଡ, ଉନ୍ନତ ନାସା, ମୃଦୁ ହାସ୍ୟରେ ଭରିଆ, ଦୁଃଖ ହରଣ କରେ—ପୁନି ସେଠାରୁ ଦୂର କରିଦେଲେ; ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତୁମେ ନିଷ୍ଠୁର, ତୁମ ନାମ ଅକୃର ଠିକ୍ ଅଛି! ଆମକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ପୁନି ଛିନି ନେଉଛ, କାରଣ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ମଧୁଶତ୍ରୁଙ୍କ ଶୋଭା ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖିଥିଲୁ—ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ପୂର୍ଣ୍ଣତା। ନନ୍ଦନନ୍ଦନଙ୍କ ସ୍ନେହ ଅସ୍ଥିର; ସେ ଆମପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉନାହାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଘର, ପରିବାର, ସ୍ୱାମୀ ଛାଡ଼ି ସେବାରେ ଆସିଥିଲୁ, ଏବେ ସେ ନୂତନ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଚୟନ କରିଛନ୍ତି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ସେହି ସହରର ନାରୀମାନେ ଏ ରାତି ଶୁଭ ଭାବରେ କାଟିଛନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ଭଗବାନ ବ୍ରଜରାଜଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖି ଗୋପନ ହାସ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିର ଅମୃତ ଅନୁଭବ କରିପାରିବେ। ମୁକୁନ୍ଦ ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ମଧୁର ବାଣୀରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ଅଧୀନ ହୋଇପାରିଛନ୍ତି; ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଲଜ୍ଜାଶୀଳ ଗୋପୀମାନେ ପ୍ରତି ଆଉ କେମିତି ଫେରିବେ? ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ଦଶାର୍ହ, ଭୋଜ, ଅନ୍ଧକ, ବୃଷ୍ଣି, ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ହେବ; ରାସ୍ତାରେ ଥିବା ଲୋକେ ଦେଖିବେ ଦେବକୀପୁତ୍ର, ନୀତିର ନିବାସ, ସୁନ୍ଦର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ। ଏ ଅକୃର ନାମ ଏପରି ନିଷ୍ଠୁର ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ମିଳିଛି! ସେ ଆମ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉନାହିଁ, ଆମ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁକୁ ଦୂରେ ନେଇଯିବାକୁ ଚାଲିଛି। ଅନୁଭୂତିହୀନ ହୃଦୟର ସେ ରଥ ଚଢ଼ିଛି, ଅନ୍ୟମାନେ ତାକୁ ଅଗ୍ରସର କରୁଛନ୍ତି। ଗୋପମାନେ ନିଜ ଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବହେଳିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଗାଡ଼ି ନେଇ ପଛୁଆଁଡ଼ି ଚାଲିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆଜି ବିଧି ଆମ ବିପକ୍ଷରେ ହୋଇଯାଇଛି। ଚଲ, ଆମେ ମାଧବଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଯାଉ! ବଡ଼ମାନେ କି କରିପାରିବେ, ଯେତେବେଳେ ବିଧି ଦ୍ୱାରା ଆମର ହୃଦୟ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଅର୍ଧ ଚକ୍ଷୁପାତ ବିୟୋଗ ମଧ୍ୟ ସହିପାରୁନାହିଁ ଓ ଏବେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି? ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରେମମୟ ହାସ୍ୟ, ମନୋହର କଥା, ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି, ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ ରାସ ରଙ୍ଗରେ ହୃଦୟ ଦେଇଥିଲୁ, ସେଉଁଠି ଏହି ଅନନ୍ତ ବିୟୋଗ ଅନ୍ଧକାର କିପରି ସହିବା? ଦିନ ସେଷରେ ଯେତେବେଳେ ଅନନ୍ତବନ୍ଧୁ କୃଷ୍ଣ, ଗୋପମାନେ ସହିତ ଭୃଜକୁ ଫେରି, ଚରଣଧୂଳିରେ କେଶ ଧୂସର, ବାଂଶୀର ଧ୍ୱନିରେ ହାସ୍ୟଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଥିଲେ—ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ବିୟୋଗ କରି ଆମେ କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିବା? ଏପରି ଭାବେ, ବ୍ରଜର ନାରୀମାନେ ନିଜ ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି, କୃଷ୍ଣ ଭାବେ ମନ ନିମଗ୍ନ କରି, ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି, “ଗୋବିନ୍ଦ! ଦାମୋଦର! ମାଧବ!” ବୋଲି ବିଳାପ କରିଲେ। ଏପରି ଦୁଃଖ ଓ କାନ୍ଦଣୀ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲା। ଅକୃର, ନିଜ ମିତ୍ରତାର କାର୍ଯ୍ୟ ସାରି, ରଥକୁ ଅଗ୍ରସର କଲେ। ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଗାଡ଼ି ଓ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଉପହାର ନେଇ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନୋହରତାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ଏକ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ପ୍ରସ୍ଥାନ ସମୟରେ ସେମାନେ ଏପରି ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣ ସ୍ନେହମୟ କଥାରେ ସେମାନୋ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ଦୂତ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ—“ମୁଁ ଆଉ ଫେରିବି।” ଯେଉଁଯେଉଁଖଣ୍ଡ ରଥଧ୍ୱଜ ଓ ଧୂଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସେଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଚାଲିଥିଲେ, ହୃଦୟ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିବିଡ଼ ରହିଲା, ଏକ ଚିତ୍ରରେ ମନ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲା ପରି। ଯେତେବେଳେ ଆଶା ଶେଷ ହେଲା, ସେମାନେ ଫେରି ଗଲେ; ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି, ଦିନ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଚରିତ୍ରଗାନରେ କାଟିଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ରାମ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଅକୃର ଦ୍ରୁତ ରଥରେ ପବିତ୍ର ଯମୁନା ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ମୁଁହ ଧୁଇଁ, ଜଳପାନ କରି, ଏକ ଛାୟାମୟ ବୃକ୍ଷମାଳା ନିକଟକୁ ଯାଇ, ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ରଥରେ ଆସି ବସିଲେ। ଅକୃର ନମସ୍କାର କରି, ରଥର ଉପରେ ବସି, ଯମୁନା ତୀର ତଳାଉ କୁ ଯାଇ, ନିୟମିତ ସ୍ନାନ କଲେ। ସେ ଜଳରେ ଡୁବି, ନିରନ୍ତର ବ୍ରହ୍ମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ଅକୃର ଦେଖିଲେ—ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ଏକାଠି। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ: “ଦେବକୀପୁତ୍ର ଏଠି ଜଳରେ କିପରି, ସେମାନେ ତ ରଥରେ ଥିବା ଉଚିତ?” ଉପରକୁ ଉଠି, ଦେଖିଲେ ସେମାନେ ଆଉଥିରେ ବସିଛନ୍ତି। ପୁନି ଜଳରେ ଡୁବିଲେ, ଭାବିଲେ ଜଳର ଦୃଶ୍ୟ କି ମିଥ୍ୟା? ପୁନର୍ବାର ଦେଖିଲେ, ସେଉଁଠି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେବଗଣ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁରମାନେ ଶିର ନମାଇ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି। ସେ ଦେଖିଲେ—ସହସ୍ରମୁଣ୍ଡିତ, ନୀଳବସନଧାରୀ, ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତ ସମ ଧ୍ୱଳ ଦେହ, ଏକ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷ, ଚାରି ଭୁଜା, ଶାନ୍ତ, କମଳ ରଙ୍ଗ ଚକ୍ଷୁ, ଅନ୍ତର ଧୀର। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଶାନ୍ତ, ହାସ୍ୟମୟ ଦୃଷ୍ଟି, ଭୃକୁଟି, ନାସା, କର୍ଣ୍ଣ, ଗଣ୍ଡ, ଓଠ ରକ୍ତିମ ଓ ମନୋହର। ଦୀର୍ଘ ଭୁଜା, ବିରାଟ ଛାତି, ଶଂଖ ଗ୍ରୀବା, ଗଭୀର ନାଭି, କୋମଳ ପତ୍ର ଭଳି ଉଦରଭାଗ। ବିସ୍ତୃତ କଟି ଓ ଜଂଘା, ସୁନ୍ଦର ହସ୍ତ ଓ ଜାଙ୍ଘ, ଗଢ଼ିଆଁ ଗୋଡ଼, ରକ୍ତିମ ନଖ, ପଦମ ଭଳି ଶୋଭିତ ପାଦ, ନଉଟି ଆଙ୍ଗୁଠି। ସେ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି: ମୁକୁଟ, କଙ୍କଣ, ବାହୁବଳୟ, ଉପବୀତ, କଟିସୂତ୍ର, ମାଳା, ନୂପୁର, କୁଣ୍ଡଳ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।