ବ୍ରଜରେ ଏହି ବିଦାୟ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ବିରହର ଦୁଃଖରେ ଗୋପିମାନେ ହୃଦୟରେ ଅତି ଆକୁଳ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲେ। କିଏ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ମୁହଁ ଫିକ୍ ହୋଇ ଯାଉଥିଲେ, କିଏ ତାଙ୍କର ପୋଷାକ, ବାଙ୍ଗି, ଚୁଟି ଅନ୍ୟମନା ହୋଇ ଖସିଯାଉଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଗୋପିମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଏତେ ଲିନ ଥିଲେ ଯେ, ସେମାନେ ଏହି ଜଗତରେ କଣ ଘଟୁଛି ତାହା ଅଜାଣା, ନିଜ ମନର ଅନ୍ତର୍ଜଗତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଗୋପିମାନେ ଶୌରିଙ୍କ ହସିମୁଖ ଓ ମାୟାମୟ ମିଠା କଥା ମନେ ପକାଇ, ଏତେ ଭାବକୁଳ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ ଯେ, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ କଥାରେ ଅସ୍ତିର ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚାଲିବା ଭଙ୍ଗି, ହାତର ଇସାରା, ନିର୍ମଳ ହସି, ଚାହାଉଥିବା ଦୃଷ୍ଟି, ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିବା ମଜା ମଜା କଥା, ଏବଂ ଖେଳା କ୍ରୀଡ଼ାର ମଧୁର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସବୁ ମନେ ପକାଇ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଉଥିଲେ। ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ବିରହରେ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଗୋପିମାନେ ଦଳ ଦଳ ହୋଇ ଏକଠି ହେଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଯାଉଥିଲା, ହୃଦୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭାବି ଏକାଗ୍ର। ସେମାନେ କହିଲେ, "ହେ ସ୍ୱଷ୍ଟା, ତୁମେ କେତେ ନିର୍ଦୟ! ଜନମ ଧରିଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମିତ୍ରତା ଓ ପ୍ରେମ ଦେଇ, ଆମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ବିଚ୍ଛେଦ କରିଦେଉଛ, ଯେପରି ବାଳକଙ୍କର ଖେଳା ଦେଇ ଆଉ ନେଇଯାଉଥିବା ପରି।" "ତୁମେ ଆମକୁ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖାଇଲା—କଳା ଚୁଟି, ମନୋହର ଗାଲ ଓ ଉଠା ନାକ, ହସିର ଆଭାରେ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିବା ମୁହଁ—ଏବେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦୂର କରିଦେଉଛ; ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।" "ତୁମେ ନିଜ ନାମ ଅକୃରା କୁ ସାର୍ଥକ କରିଛ; ଚକ୍ଷୁ ଦେଇ ଆଉ ନେଇଯାଉଛ, ଯେପରି ଏକ ନିର୍ଦୟ ଶାସକ। ତୁମେ ଆମକୁ ମଧୁ-ଶତ୍ରୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଦେଖିଲା, ଏବେ ନେଇଯାଉଛ।" "ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ଆମପ୍ରତି ଅନୁଗ୍ରହ ତ୍ରାଣ କରିଛନ୍ତି; ଆମେ ଘର, ପରିବାର, ପତି ଛାଡ଼ି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସେବାକୁ ଆସିଥିଲୁ, ଏବେ ତାଙ୍କର ନୂତନ ପ୍ରିୟାମାନେ ମିଳିଛନ୍ତି।" "ଏହି ସହରର ଜନନୀମାନେ ଦୃଢ଼ ସୁଖରେ ରାତି କଟିଥିବେ, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ; ତାଙ୍କେ ବ୍ରଜର ନାଥଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବେ, ତାଙ୍କର ହସି ଦୃଷ୍ଟିର ଅମୃତ ପିଇବେ।" "ମୁକୁନ୍ଦ ଏବେ ସେମାନଙ୍କର ମଧୁର ମିଠା କଥାରେ ଆକୃଷ୍ଟ, ତାଙ୍କ ଅଧୀନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ଏହି ଗ୍ରାମର ଲଜ୍ଜାଳୁ ଗୋପିମାନେ, ଭାବରେ ଅସ୍ତିର, ତାଙ୍କୁ ଆଉ କେମିତି ଫେରିବେ?" "ଆଜି ଦଶାର୍ହ, ଭୋଜ, ଅନ୍ଧକ, ବୃଷ୍ଣି, ସାତ୍ୱତମାନେ ପାଇଁ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ହେବ; ମାର୍ଗରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଦେଖିବେ—ଦେବକୀନନ୍ଦନ, ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ନିବାସ।" "ଏହି ଅକୃରା ନାମ କେଉଁଠି ଦୟାଳୁ! ନିଜ ଦୁଃଖରେ ଆମକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବା ନାହିଁ, ଆମର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁକୁ ଦୂରକୁ ନେଇଯାଉଛ।" "ଅକୃରା ଅନ୍ୟମନା ହୃଦୟରେ ରଥରେ ବସିଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛନ୍ତି; ଗୋପମାନେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କ ଅନଦିଆରେ ଗାଡ଼ି ନେଇ ପଛ ଚାଲିଛନ୍ତି, ଏବେ ଭାଗ୍ୟ ଆମପ୍ରତି ବିପରୀତ।" "ଆମେ ଯାଇ ମାଧବଙ୍କୁ ରୋକିବା; ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଓ ନିଜାତୀୟ ଆମକୁ କଣ କରିପାରିବେ? ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଏକ ମିଶି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖିବା ନାହିଁ, ହୃଦୟ କି ଭାଙ୍ଗିଯିବ।" "ଆମ ଗୋପିମାନେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମିଠା ହସି, ମନୋହର କଥା, ଚାହାଉଥିବା ଦୃଷ୍ଟି, ଆଲିଙ୍ଗନ, ରାସ କ୍ରୀଡ଼ାର ଆନନ୍ଦରେ ହୃଦୟ ହରାଇଥିଲୁ; ବିରହର ଏହି ଅନନ୍ତ ଅନ୍ଧକାର କେମିତି ଆମେ ସହିବା?" "ଦିନଶେଷରେ, ଅନନ୍ତଙ୍କ ବନ୍ଧୁ କୃଷ୍ଣ, ଗୋପମାନେ ଘିରିଥିବା, ଚରଣ ଧୁଳିରେ ଚୁଟି ଭରିଥିବା, ବାଂଶୀ ବଜାଇ, ହସି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଥିଲେ—ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଆମେ କେମିତି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା?" ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏଭଳି, ବ୍ରଜର ନାରୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିରହରେ ହୃଦୟ ଭରି, ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ଚିତ୍କାର କରି କାନ୍ଦିଲେ—"ଗୋବିନ୍ଦ! ଦାମୋଦର! ମାଧବ!" ଏମିତି ଗୋପିମାନେ କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା; ଅକୃରା ନିଜ ମିତ୍ରତା ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କରି, ରଥକୁ ଆଗେ ଚାଲାଇଲେ। ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଗାଡ଼ି ନେଇ ପଛ ପଛ ଚାଲିଥିଲେ, ଗାଈ ଦେଇ ତିଆରି ଉପହାର ଭରିଥିବା ଘଡ଼ା ନେଇ। ଗୋପିମାନେ, ନିଜ ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ମୋହିତ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଆଗେ ଆଗେ ଚାଲିଥିଲେ, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର କୌଣସି ସଙ୍କେତ ଆଶା କରି ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ବିଦାୟ ସମୟରେ ଗୋପିମାନେ ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, ଯଦୁମାନ୍ୟ କୃଷ୍ଣ ମିଠା କଥାରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ଦୂତମାନେ ମାଧ୍ୟମରେ ଦେଲେ—"ମୁଁ ଫେରିବି।" ଯେପରିଅଞ୍ଚି ରଥର ପତାକା ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଓ ଧୁଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଗୋପିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଗେ ଚାଲିଥିଲେ, ହୃଦୟ ତାଙ୍କୁ ଆକୃଷ୍ଟ, ଏକ ଚିତ୍ର ଦେଖିବା ପରି। ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଫେରିବା ଆଶା ନାହିଁ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ଫେରିଲେ; ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଦିବସ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କ୍ରୀଡ଼ା ଗାଇ ଅନନ୍ଦରେ ରହିଲେ। ହେ ରାଜା, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଓ ଅକୃରା ସହ ରଥରେ ଯମୁନା ନଦୀ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରଭୁ ମୁଁ ଦୁହାଇ, ମଣି ଭଳି ନିର୍ମଳ ଜଳ ପିଇ, ବଳରାମ ସହ ଗଛ ତଳକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ପୁନଃ ରଥରେ ବସିଲେ। ଅକୃରା ନମସ୍କାର କରି, ଚିତ୍ତ ଶାନ୍ତିରେ ଚିତ୍ତ ଉପରେ ବସି, ଯମୁନା ନଦୀର ତଳା ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ନିମ୍ନ ଉପଚାର କଲେ। ଅକୃରା ଜଳରେ ବିଲିନ ହୋଇ, ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ ପାଠ କରୁଥିବା ବେଳେ, ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣକୁ ଏକସାଥି ଦେଖିଲେ। "ଦେବକୀଙ୍କ ପୁଅ ଏଠାରେ କିପରି? ସେମାନେ ତ କଥା ଅନୁସାରେ ରଥରେ ଥିବା ଉଚିତ," ଭାବି, ଉପରକୁ ଉଠି ଦେଖିଲେ। ପୁନଃ, ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିବା ପରି, ସେମାନେ ରଥରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ; ଆଉ ଏକଥିରେ ଜଳରେ ବିଲିନ ହେଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଭ୍ରମ କି ନୁହେଁ ଭାବି। ପୁନଃ, ସେ ଦେଖିଲେ—ବିଶ୍ୱ ନାଥ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁରମାନେ ନମସ୍କାର କରି, ବାଦ୍ୟ ବଜାଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି। ଅକୃରା ଦେଖିଲେ—ଏକ ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଓ ହଜାର ନାଗ ଫଣା ରହିଥିବା ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷ, ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ତୁଷାର ପର୍ବତ ପରି ଧୌଳି ଚମକୁଛି।