ଅକୃରର କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ହସି ହସି ନନ୍ଦଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ। ଏହି ଖବର ପାଇଁ ନନ୍ଦ ଗୋପମାନୋ କୁ କହିଲେ—"ସମସ୍ତ ଦୁଧ, ଦହି, ଘଉଁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଗ୍ଧ ଉତ୍ପାଦନୀକୁ ଏକଠା କର। ରାଜାଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେବା ପାଇଁ ଯୋଗାଯୋଗ କର। ଗାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋତିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା।" "ଆମେ କାଲି ମଥୁରାକୁ ଯିବା, ରାଜାଙ୍କୁ ଆମ ପଦାର୍ଥ ଦେବା, ଏବଂ ଏହି ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ଦେଖିବା, କାରଣ ଗ୍ରାମ ଛାଡ଼ି ଅନେକେ ଯାଉଛନ୍ତି," ବୋଲି ନନ୍ଦ ଗୋପ ନିଜ ଗାଁରେ ଘୋଷଣା କଲେ। ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷାଦିତ ହେଲେ, କାରଣ ଅକୃର ଆସିଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ ବ୍ରଜ ଛାଡ଼ି ନେବାକୁ। କେହି ମନେ ଭୟ ଓ ବିଷାଦରେ ନିଶ୍ବାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଫିକା ହେଉଥିଲା; କେହି ତାଙ୍କର ଶାଢ଼ୀ, ଚୂଡ଼ା, ବାଙ୍ଗ୍ଗି ଖସିଯାଉଥିଲା। କେତେକ ଗୋପୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଏମିତି ଲୀନ ହେଇଯାଇଥିଲେ ଯେ, ସେମାନେ ପୃଥିବୀ ର ଉପସ୍ଥିତି ବିସ୍ମୃତ ହେଇ, ନିଜ ମନସ୍ଥଳରେ ବିହରି ରହିଥିଲେ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧୁର ହାସି, ପ୍ରେମମୟ କଥା ଓ ମନମୋହନୀ ଚାଳ ମନେ ପକାଉଥିଲେ, ଏହି ମଧୁର ସ୍ମୃତି ତାଙ୍କୁ ଅବାକ୍ ଓ ବିମୂଢ଼ କରିଦେଇଥିଲା। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଚଳିଚାଳ, ଇଙ୍ଗিত, ଦୟାଳୁ ଦୃଷ୍ଟି, ହାସ୍ୟ ଓ ଖେଳାଧୁଳିର କଥା ମନେ କରି ବିଷାଦରେ ଡୁବିଯାଉଥିଲେ। ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ବିଚ୍ଛେଦ ଭୟରେ ସେମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ଅଞ୍ଚଳ ଭିଜାଇ ଅଶ୍ରୁ ପାତି, ହୃଦୟରେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି କଥା ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ—"ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତୁମେ କେତେ ନିଷ୍ଠୁର! ଦେହଧାରୀମାନୋ କୁ ପ୍ରେମ ଓ ସଖ୍ୟତା ଦେଇ, ସେମାନୋର ଆଶା ପୂରଣ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଦଉଛ। ଏହା କି ଠିକ?" "ତୁମେ ଆମକୁ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ମନୋହର ମୁହଁ ଦେଖାଇଲ, ତାଙ୍କର କୁନ୍ଦଳିତ କେଶ, ଚାନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ, ଉଚ୍ଚ ନାସିକା, ହାସ୍ୟ ଭରା ମୁହଁ ଯାହା ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥାଏ—ଏବେ ତାଙ୍କୁ ଆମଠାରୁ ଦୂର କରିଦେଉଛ। ଏହି ଅନ୍ୟାୟ।" "ଅକୃର, ତୁମେ ତୁମ ନାମକୁ ନ୍ୟାୟ ଦେଉଛ! ଆମେ ଯିଏଁ ମଧୁ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଶୋଭା ଦେଖିଥିଲୁ, ଏବେ ତୁମେ ଏହି ଦୃଷ୍ଟି ନେଇଯାଉଛ।" "ନନ୍ଦନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୟା ଏବେ ଚଞ୍ଚଳ, ସେ ଆମକୁ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି। ଆମେ ଘର, ପରିବାର, ସ୍ୱାମୀକୁ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲୁ, ସେ ଏବେ ନୂତନ ପ୍ରେମିକାମାନେ ମିଳିଛନ୍ତି।" "ମଥୁରାର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏଉଁ ରାତି ଶୁଭ ଭାବରେ କାଟିଥିବେ, ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ, କାରଣ ସେମାନେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି କ୍ଷଣରେ ବ୍ରଜେଶ୍ୱର ମୁଖ ଦେଖିପାରିବେ।" "ମୁକୁନ୍ଦ ତାଙ୍କର ମଧୁର ଭାଷାରେ ଆକର୍ଷିତ ହେଇଯିବେ, ତେଣୁ ସେ କେମିତି ଆମ ଗ୍ରାମବାସି ଲଜ୍ଜାପରା ଗୋପୀମାନେଠାରେ ପୁନଃ ଫେରିବେ?" "ଆଜି ଦଶାର୍ହ, ଭୋଜ, ଅନ୍ଧକ, ବୃଷ୍ଣି, ସାତ୍ୱତମାନେ ପାଇଁ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ହେବ; ମାର୍ଗରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଦେଖିପାରିବେ ଦେବକୀନନ୍ଦନଙ୍କ ଶୋଭା।" "ଏପରି ନିଷ୍ଠୁର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବାକୁ ଅକୃର ନାମ ଦିଅ। ସେ ଆମ ଦୁଃଖରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉନାହିଁ, ଆମ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁକୁ ଦୂରେ ନେଉଛ।" "ସେ ଅନ୍ତର ହୀନ ହୃଦୟରେ ରଥ ଚଢ଼ି ଯାଉଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛନ୍ତି। ଗୋପମାନେ ତାଙ୍କର ମାନ୍ୟ ନ ରଖି, ଗାଡ଼ି ନେଇ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି, ଏହି ଦିନ ଆମ ପାଇଁ ଦୁର୍ଦ୍ଦିନ।" "ଆମେ ଯାଇ ମାଧବଙ୍କୁ ରୋକିବା। ଆମ ବଡ଼ମାନେ, ପରିବାର ଆମ ପାଇଁ କ'ଣ କରିପାରିବେ? ନିୟତି ଆମ ହୃଦୟ ଏମିତି ଭାଙ୍ଗିଦେଇଛି ଯେ, ଆମେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଅର୍ଧ ଚକ୍ଷୁ ମିଳନ ଅଭାବ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବୁ ନାହିଁ।" "ତାଙ୍କର ହାସ୍ୟ, ମନମୋହନୀ କଥା, ଖେଳାଳି ଦୃଷ୍ଟି, ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ ରାସ ଲୀଳାର ଆନନ୍ଦ ଆମକୁ ନେଇଯାଇଛି। ସେ ବିନା ଏହି ବିଚ୍ଛେଦର ଅନ୍ଧକାର ଆମେ କିପରି ଅତିକ୍ରମ କରିବୁ?" "ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ଯେତେବେଳେ ଅନନ୍ତ ସଖା ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଥାଏ, ଗୋପମାନେ ଘେରିଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କର କେଶ ଗାଁ ଧୁଳିରେ ହଳଦିଆ, ବାଁଶୀ ତାଳ ଚାଲିଥାଏ, ହସ୍ୟ ଭରା ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଥିଲେ—ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଆମେ କିପରି ବଞ୍ଚିବୁ?" ଏପରି ଭାବରେ, କୃଷ୍ଣ ବିୟୋଗରେ ବିନିମୟ ହୃଦୟ ନେଇ, ଗୋପୀମାନେ ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି "ଗୋବିନ୍ଦ! ଦାମୋଦର! ମାଧବ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା। ଅକୃର, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରି, ରଥ ଚଳାଇଲେ। ଗୋପମାନେ ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗାଡ଼ି ଏବଂ ଦୁଗ୍ଧ ଉତ୍ପାଦନ ସହିତ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମାୟାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଆଶାରେ ଅପେକ୍ଷା କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ। ଯିବାବେଳେ ଗୋପୀମାନେ ଏପରି ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ସ୍ନେହଭରା କଥା ଓ ଦୂତ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ—"ମୁଁ ଆସିବି।" ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଥର ପତାକା ଓ ଧୂଳି ଦୃଶ୍ୟମାନ ଥିଲା, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ଦେଖୁଥିଲେ। ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଫେରିବା ଆଶା ହରାଇଯିବା ପରେ, ସେମାନେ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ; ବିଷାଦ ବିନା, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳାଗାନରେ ଦିନ କାଟିଲେ। ହେ ରାଜା, ପରେ ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଓ ଅକୃର ସହିତ ରଥ ଉପରେ ଯାମୁନା ତୀରକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ତିନିଜଣ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ପିଇ, ମୁଁହ ଧୋଇ, ଏକ ଛାୟାମୟ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଯାଇ, ତାପରେ ରଥରେ ବସିଲେ। ଅକୃର ଏହି ସମୟରେ ଯାମୁନା ତୀର ଉପରେ ଯାଇ, ବିଦାୟ ଦେଇ, ନିଜେ ନିମ୍ମଜ୍ଜିତ ହୋଇ ସ୍ନାନ କଲେ। ଜଳରେ ନିମ୍ମଜ୍ଜିତ ହେଇ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଅକୃର ଦେଖିଲେ ଯେ, ବଳରାମ କୃଷ୍ଣ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି। ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ଦେବକୀପୁତ୍ରମାନେ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ କିପରି? ସେମାନେ ତ ରଥ ଉପରେ ଥିବା ଉଚିତ।" ଉପରେ ଆସି ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ରଥ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି। ପୁନଃ ଜଳରେ ନିମ୍ମଜ୍ଜିତ ହେଲେ, ତଥାପି ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ସତ୍ୟ କି ମିଥ୍ୟା ଭାବିଲେ। ପୁନଃ ଦେଖିଲେ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁରମାନେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ବାଜା ଚାଲିଛି, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି।