ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଜ ମାଧୁର୍ୟ ଭରା ଶବ୍ଦରେ ଅକୃରୁରଙ୍କୁ ସ୍ନେହଭରା ସ୍ବାଗତ ଦେଲେ—“ପ୍ରିୟ ଅକୃରୁର, ଆସିଛ, ସ୍ବାଗତ! ତୁମର ପରିବାର, ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ମଧ୍ୟରେ ସବୁ କୁଶଳ ଅଛିନା? କୌଣସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ ତ?” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମାନ୍ତର ଅନୁବନ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତ ହେଲା। ତେବେ, ନିଜ ଦୁଃଖ ଭରା ହୃଦୟରେ ଅକୃରୁର କହିଲେ—“ମୋ ପରିବାର ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ; କଂସ, ଆମ ମାମା, ଆମ ଉପରେ ଏବଂ ଆମ ଜନମ ଉପରେ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି। ଆମ ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟ ଓ କୁଶଳ କଥା କେମିତି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବି?” ସେ ଆଉ କହିଲେ—“ହାୟ, ଆମ ନିମିତ୍ତେ ଆମ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାକୁ ପଡିଲା; ଆମ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ପୁଅମାନେ ମରିଗଲେ, ଆମ ପାଇଁ ସେମାନେ କାରାଗାରରେ ରହିଲେ।” “ଆଜି ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ମୁଁ ନିଜ ଜନମ ଜନ୍ମାନ୍ତର ଲୋକମାନେ ଦେଖିପାରିଲି, ଯେପରି ମୁଁ ଚାହିଁଥିଲି। ଏବେ କହ, ତୁମ ଆସିବାର କାରଣ କ’ଣ?” ଏପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାପରେ, ମାଧବଙ୍କୁ ଅକୃରୁର ସବୁ କଥା ଖୋଲି କହିଲେ—ଯଦୁମାନେ ଓ କଂସ ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁତା, କଂସଙ୍କର ବସୁଦେବଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଏବଂ ନାରଦଙ୍କର କଂସଙ୍କୁ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ପୁଅ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ କହିବା। ଅକୃରୁର ନିଜ ଦୂତି ଭୂମିକା, ଏବଂ ଏହି ମେସେଜ ଦେବାର କାରଣ ସ୍ପଷ୍ଟ କଲେ। ଏହି ସବୁ ଶୁଣି କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବାରେ ପ୍ରଶସ୍ତ, ହସିଲେ ଓ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବିଷୟରେ ସୂଚନା ଦେଲେ। ନନ୍ଦ କୌହେଲେ—“ଗୋପମାନେ, ଦୁଧ ଓ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଜିନିଷ ସଂଗ୍ରହ କର; ଉପହାର ଓ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଗାଡି ଯୋକ କର।” “ଆମେ କାଲି ମଥୁରାକୁ ଯିବା, ରାଜାଙ୍କୁ ଆମ ଉତ୍ପାଦ ଦେବା, ଏବଂ ମହାଉତ୍ସବ ଦେଖିବା; ଗ୍ରାମରୁ ଲୋକମାନେ ଯିବା କଥା ଶୁଣାଯାଉଛି।” ଏପରି ନନ୍ଦ ଗୋପଗାଁରେ ଘୋଷଣା କଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ଗୋପିମାନେ ଭୟଭିତ ଓ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ, କାରଣ ଅକୃରୁର ଆସିଛନ୍ତି ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସହରକୁ ନେଇଯିବାକୁ। କିଛି ଗୋପି ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖରେ ତଳି, ନିଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରି କମଳ ମୁହଁ ଫିକା କରିଲେ; କିଛି ଗୋପି ଅପରିସ୍କୃତ ହୋଇ, ପୋଷାକ, ଅଳଙ୍କାର, ଚୁଟି ବିଛିଡ଼ି ଦେଲେ। ଅନ୍ୟ କିଛି ଗୋପି କୃଷ୍ଣ ଚିନ୍ତାରେ ତଳି, ଦୈନନ୍ଦିନ କାମ ଛାଡି, ଏହି ଜଗତରେ ଅବିବେକ ଭାବରେ ନିଜ ଅନ୍ତର ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରି ରହିଲେ। ଅନ୍ୟ ଗୋପିମାନେ ଶୌରିଙ୍କର ମଧୁର ହସ ଓ ଶବ୍ଦକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ମନ ଭୁଲିଗଲେ; ତାଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧୁର ବାଣୀ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଜଗତରେ ନେଇଗଲା। ସେମାନେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ଚାଲିବା, ହାସି, ଦୃଷ୍ଟି, ମନୋହର ହସ, ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ମଜାକ, ଏବଂ ଖେଳା କାମକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଦୁଃଖରେ ତଳିଗଲେ। ମୁକୁନ୍ଦ ଭାବରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ଓ ଭୟଭିତ ହୋଇ, ଗୋପିମାନେ ଦଳ ଦଳ ହୋଇ ଏକଠା ହେଲେ; ହୃଦୟ ଅଚ୍ୟୁତ ଉପରେ ଲଗାଇ, ଅଶ୍ରୁଭରା ମୁଁ ଦେଇ କଥା କହିଲେ। ଗୋପିମାନେ କହିଲେ—“ହେ ସ୍ରଷ୍ଟା, ତୁମେ କେତେ ନିର୍ମମ! ଦେହୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମିଳନ ଓ ପ୍ରେମ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଭାଗ କରିଦେଉଛ; ଏହା ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଖେଳ ଦ୍ୱାରା ଖେଳନା ନେଇଯିବା ପରି।” “ତୁମେ ଆମେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖିବାର ସୁଅବସର ଦେଲା, ଯେଉଁଥିରେ କଳା କେଶ, ମନୋହର ଗାଲ, ଉତ୍ତଳ ନାକ, ହସ ରେ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିବା ମୁହଁ; ଏବେ ତୁମେ ସେଥିରୁ ଦୂର କରିଦେଉଛ। ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ।” “ତୁମେ ନିର୍ମମ, ତୁମେ ଅକୃରୁର ନାମକୁ ଯଥାର୍ଥ କରିଛ! ଆମେ ଦେଖିଥିବା ମଧୁଶତ୍ରୁଙ୍କର ରୂପ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସାର, ଏବେ ତୁମେ ଦୂର କରିଦେଉଛ। ଏହା ଅନ୍ୟାୟ।” “ନନ୍ଦପୁତ୍ର, ଯାହାର ପ୍ରେମ ଅସ୍ଥାୟୀ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ସେଉଁଠି ଦେଖିପାରୁନାହିଁ; ଆମେ ଘର, ପରିବାର, ପତିମାନେ ଛାଡି, ତାଙ୍କୁ ସେବା କରିଲୁ, ଏବେ ସେ ନୂତନ ପ୍ରିୟା ପାଇଛନ୍ତି।” “ସହର ନାରୀମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଖୁସିରେ ରାତି କାଟିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ; ସେମାନେ ଭୂବନମୋହନଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖି, ହସି ଦୃଷ୍ଟିର ଅମୃତ ରସ ଚାଖିବେ।” “ମୁକୁନ୍ଦ ସେମାନଙ୍କର ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେବେ, ତାଙ୍କର ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହେବ; ଏବଂ ସେ କେମିତି ଆମେ ଗ୍ରାମ ଗୋପିମାନେ, ଲଜ୍ଜିତ ଓ ପ୍ରେମରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ, ଆପଣାପଣି ଫେରିବେ?” “ଏହି ଦିନ ଦଶାର୍ହ, ଭୋଜ, ଅନ୍ଧକ, ବୃଷ୍ଣି, ସାତ୍ୱତମାନେ ପାଇଁ ମହାଉତ୍ସବ ହେବ; ରାସ୍ତାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଦେଖିବେ ଦେବକୀପୁତ୍ର, ଗୁଣର ନିବାସ।” “ଅକୃରୁର ନାମ ଏତେ ନିର୍ମମ ଲୋକ ପାଇଁ ଦିଅ! କେତେ ନିର୍ମମ, ଆମ ଦୁଃଖରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇନାହିଁ, ଆମ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁକୁ ଦୂରକୁ ନେଇଯିବ।” “ସେ, ନିର୍ମମ ହୃଦୟରେ, ରଥରେ ଚଢ଼ିଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଉତ୍ସାହ ଦେଇଛନ୍ତି; ଗୋପମାନେ, ବଡ଼ମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅବହେଳିତ, ଗାଡି ନେଇ ପଛରେ ଚାଲିଛନ୍ତି; ଆଜି ଭାଗ୍ୟ ଆମ ବିପରୀତ।” “ଆମେ ଯାଇ ମାଧବଙ୍କୁ ରୋକିବା! ଆମ ବଡ଼ମାନେ କ’ଣ କରିପାରିବେ, ଯେତେବେଳେ ଭାଗ୍ୟରେ ଆମ ହୃଦୟ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଅଧା ଚକୁ ମିଳିବା ଦିଅନାହିଁ, ଏବେ ଭାଗିଗଲା।” “ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ହସ, ମନୋହର ଶବ୍ଦ, ଦୃଷ୍ଟି, ଆଲିଂଗନ, ରାସ ଲୀଳାର ଆନନ୍ଦରେ ଆମ ହୃଦୟ ଚୋରି ଗଲା; ସେ ନଥିଲେ ଏହି ବିପ୍ଳବ ଅନ୍ଧକାର କେମିତି ଦୂର କରିବି?” “ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ଅନନ୍ତଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଗୋପମାନେ ଉପରେ ଚାରିପାଖ ହୋଇ, କେଶ ଗୋଧୁଳି ହୋଇ, ବାଂଶୀ ଚାଲି, ହସି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଫେରିଥିଲେ—ସେ ନଥିଲେ ଆମେ କେମିତି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବି?” ଏପରି ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଗୋପିମାନେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣର ଚିନ୍ତାରେ ତଳି, ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୃଦୟରେ, ଲଜ୍ଜା ଛାଡି, ଚିତ୍କାର କରି କାନ୍ଦିଲେ—“ଗୋବିନ୍ଦ! ଦାମୋଦର! ମାଧବ!” ଏହିପରି ଗୋପିମାନେ କାନ୍ଦିବା ସମୟରେ ଉଦୟ ହେଲା ସୂର୍ଯ୍ୟ; ଅକୃରୁର, ନିଜ ମିତ୍ରତା କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ରଥ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ। ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଗାଡି ନେଇ, ଦୁଧ ଓ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଉପହାର ସହ, ପଛରେ ଚାଲିଲେ।