ନନ୍ଦ ନିକଟରେ ଆକୃରୁର ଆସିଲେ, ତାଙ୍କୁ ନନ୍ଦ ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦରେ ଆଦର କଲେ। ନନ୍ଦଙ୍କର ମୃଦୁ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଆକୃରୁର ଦୂର୍ଗମ ଯାତ୍ରାର କ୍ଳାନ୍ତି ଅପେକ୍ଷା କରିଦେଲେ। ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ଆକୃରୁରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଏକ ସୁବିଧାଜନକ ଶୟନାସନ ଉପରେ ବସାଇଲେ, ଯାତ୍ରାରେ ଆକୃରୁର ଯେତେ ଇଚ୍ଛା ରଖିଥିଲେ, ସେ ସବୁ ପୂରଣ ହେଲା। ଶୁକଦେବ କହିଲେ, ଭାଗ୍ୟର ନିବାସ ଭଗବାନ କୃପା କରିଲେ, କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ। ତଥାପି, ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରେମୀ ଭକ୍ତମାନେ କିଛି ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ। ସଂଧ୍ୟା ଭୋଜନ ପରେ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପାଖରେ କଂସର ଆଚରଣ ଓ ତାଙ୍କର ନୂତନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଷୟରେ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ। ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଆକୃରୁରଙ୍କୁ ଆଦର କରି କହିଲେ, "ପ୍ରିୟ ଆକୃରୁର, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ। ଆପଣଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ, ବନ୍ଧୁ, ଜନମାନେ ସବୁ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ରୋଗ ଓ ଅପଦ୍ରବ ନାହିଁ ତ?" "ମୁଁ କିପରି ଆମ ନିଜ ଭଲ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିପାରିବି? ଆମ ପରିବାର କଂସ, ଆମ ମାମୁ ଏବଂ ଆମ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ।" "ହାୟ, ଆମ ଦୁଇଁ ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ଆମ ପିତାମାତା ଅନେକ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ—ଆମ ଦୋଷରେ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ହତ୍ୟା ହେଲେ ଓ ଆମ ଦୋଷରେ ତାଙ୍କୁ ଚାଲିଦେଲେ।" "ଭାଗ୍ୟରେ, ଆଜି ମୁଁ ଆମ ନିଜ ଲୋକମାନେକୁ ଦେଖିପାରିଲି, ଯେପରି ମୁଁ ଚାହାଁଥିଲି। ପ୍ରିୟ ଆକୃରୁର, ଆପଣଙ୍କ ଆସିବାର କାରଣ କହନ୍ତୁ।" ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ଆକୃରୁର ଯଦୁମାନେ ଓ କଂସର ଶତ୍ରୁତା, ଏବଂ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାର କଂସର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ। ସେ ନିଜ ଦୂତି ଭୂମିକା, ନାରଦଙ୍କ କଂସକୁ କହିଥିବା ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ପୁଅ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ସବୁ ଖୋଲାସା କଲେ। ଆକୃରୁରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ହସି ନନ୍ଦଙ୍କୁ ରାଜାର ଆଦେଶ ଦେଇଲେ। ନନ୍ଦ ଗୋପମାନେକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ—"ସମସ୍ତ ଦୁଧ ଓ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଉତ୍ପାଦ ଏକଠା କର। ଉପହାର ସଂଗ୍ରହ କର, ଗାଡି ସଜା।" "ଆମେ ଆଗାମୀକାଲି ମଥୁରାକୁ ଯିବା, ରାଜାକୁ ଆମ ଉତ୍ପାଦ ଦେବା, ଏବଂ ଏହି ଉତ୍ସବ ଦେଖିବା; ଗ୍ରାମ ଲୋକମାନେ ଯିବାକୁ କହିଅଛନ୍ତି।" ଏଭଳି ନନ୍ଦ, ଗୋପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଘୋଷଣା କଲେ। ଏହି ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ଗୋପୀମାନେ ମନେ ଦୁଃଖ ଭରିଗଲେ; ଆକୃରୁର ଭ୍ରଜକୁ ଆସିଛନ୍ତି ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣକୁ ନେଇଯିବାକୁ। କେହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁହ ଫିକା ହୋଇ ଦୀର୍ଘନିଶ୍ୱାସ ନେଲେ, କେହି ତାଙ୍କର ପୋଶାକ, ଚୂଡି, ଚୁଟି ଖୋଲି ଦେଲେ। କେହି କୃଷ୍ଣ ଚିନ୍ତାରେ ଦିନ ଦେଖିବା, ଖାଇବା, କାମ କରିବା ବିସ୍ମୃତ ହେଲେ। କେହି ଶୌରିଙ୍କ ମଧୁର ହାସି ଓ ଶବ୍ଦ ମନେ ପକାଇ, ଭାବବିମୁଡ଼ ହେଲେ। ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚାଲିବା, ହାସି, ଦୃଷ୍ଟି, ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିବା ଚଟ୍କା ଓ ଖେଳା କାମ ମନେ କଲେ। ମୁକୁନ୍ଦ ଚିନ୍ତାରେ ଭୟ ଓ ବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ ଗୋପୀମାନେ ଦଳ ଦଳ ଭାବରେ ଏକଠା ହେଲେ, ତାଙ୍କର ମୁଁହ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଗଲା, ମନ ଅଚ୍ୟୁତ ଉପରେ ଲଗି ରହିଲା। ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ, "ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଆପଣ କିପରି ନିର୍ଦୟ! ଦେହୀମାନେକୁ ମିଳାଇ ମିତ୍ରତା ଓ ପ୍ରେମ ଦେଇ, ଆପଣ ଆଶା ପୂରଣ ପୂର୍ବରୁ ବିଛିଡ଼ାଇ ଦେଇଥାନ୍ତି—ଏକ ଶିଶୁର ଖେଳା ଖିଲାନା ନେଇ ଦେଇବା ପରି।" "ଆପଣ ଆମେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ମୁଁହ ଦେଖିଲା—କଳା କେଶରେ ଘିରା, ଚମକୁଥିବା ଗଲା, ଉଚ୍ଚ ନାକ, ମଧୁର ହାସି ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ—ଏବେ ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଦୂର କରିଦେଲେ; ଏହି ଠିକ୍ ନୁହେଁ।" "ଆପଣ ଆକୃରୁର ନାମକୁ ଯଥାର୍ଥ କରିଛନ୍ତି—ନିର୍ଦୟ! ଆପଣ ଆମେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ, ଏବେ ଦୃଷ୍ଟି ନେଇଦେଲେ, ଆମେ ମଧୁଶତ୍ରୁର ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦେଖିଲୁ, ଏବେ ଆପଣ ତାହା ନେଇ ଦେଲେ।" "ନନ୍ଦପୁତ୍ର ଆମେ ଉପରେ ଅସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରେମ ଦେଇଥିଲେ, ଏବେ ଆମେ ଦୁଃଖରେ ରହିଛୁ। ଘର, ପରିବାର, ପତି ଛାଡ଼ି ଆମେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରିଥିଲୁ, ଏବେ ତାଙ୍କୁ ନୂତନ ପ୍ରିୟା ମିଳିଛି।" "ମଥୁରାର ମହିଳାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଆଜି ଖୁସି ହେବେ, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ; ସେମାନେ ଭ୍ରଜନାଥଙ୍କ ମୁଁହ ଦେଖି ପାରିବେ, ତାଙ୍କର ହାସି ଦୃଷ୍ଟିର ରସ ଚାଖିପାରିବେ।" "ମୁକୁନ୍ଦ ଏବେ ମଥୁରାର ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ଆକୃଷ୍ଟ, ଏବେ ସେ ତାଙ୍କର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ; ଏବେ କିପରି ସେ ଆମ ଗ୍ରାମ ଗୋପୀମାନେକୁ ଫେରିବେ, ଯେମାନେ ଲଜ୍ଜା ଓ ପ୍ରେମରେ ବିମୁଡ଼?" "ଆଜି ଦଶାର୍ହ, ଭୋଜ, ଅନ୍ଧକ, ବୃଷ୍ଣି, ସାତ୍ୱତମାନେ ପାଇଁ ଉତ୍ସବ ହେବ; ରାସ୍ତାରେ ଲୋକମାନେ ଦେବକୀପୁତ୍ରଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦେଖିବେ।" "ଆକୃରୁର ନାମ ଏହି ନିର୍ଦୟ ପାଇଁ ଦିଅ! ସେ ଆମେ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ରହିବା ସମୟରେ ଆମେ ମିତ୍ରକୁ ଦୂର ନେଇଯିବେ।" "ତାଙ୍କର ଅନୁଭୂତି ନାହିଁ, ଗାଡି ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଚାଲାଇବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଛନ୍ତି। ଗୋପମାନେ ତାଙ୍କର ଯାତ୍ରାକୁ ଅନୁସରଣ କରିଛନ୍ତି, ଆଜି ଭାଗ୍ୟ ଆମେ ବିରୋଧ କରିଛି।" "ଆମେ ମାଧବଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଯିବା! ଆମ ପିତାମାତା ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ କି କରିପାରିବେ, ଯେତେବେଳେ ଭାଗ୍ୟରେ ଆମେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଏକ ମୁଦ୍ରା ଦୃଷ୍ଟିର ବିୟୋଗ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବା ନୁହେଁ?" "ଆମେ ଗୋପୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ହାସି, ମଧୁର ଶବ୍ଦ, ଚଟ୍କା ଦୃଷ୍ଟି, ଆଲିଙ୍ଗନ, ରାସ ନୃତ୍ୟର ଆନନ୍ଦରେ ମନ ବିସରିଛୁ—କିପରି ଏହି ବିୟୋଗର ଅନ୍ଧକାର ଆମେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବି?" "ସଂଧ୍ୟା ସମୟରେ ଅନନ୍ତଙ୍କ ମିତ୍ର କୃଷ୍ଣ ଗୋପମାନେ ସହ ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର କେଶ ଗୋଧୂଳିରେ ଭରିଥିଲା, ବାଂଶୀ ବଜାଇ, ହାସି ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାଲିଥିଲେ—ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ବିନା ଆମେ କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିବି?" ଶୁକଦେବ କହିଲେ, ଏଭଳି ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣ ଚିନ୍ତାରେ ବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ଚିତ୍କାର କରି, "ଗୋବିନ୍ଦ! ଦାମୋଦର! ମାଧବ!" ବୋଲି କାନ୍ଦିଲେ। ଗୋପୀମାନେ ଏଭଳି କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ ଉଦୟ ହେଲା, ଆକୃରୁର ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଗାଡି ଚାଲାଇବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ। ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଉପହାର ଭର୍ତ୍ତି ହାଣ୍ଡି ନେଇ ଗାଡି ଚାଲାଇ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମନ ଆକୃଷ୍ଟ, ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନ ଦେଖିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଲେ।