ଯେତେବେଳେ ଅକୃରା ଭୋଜନ କରିଥିଲେ, ରାମ, ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାତା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟବହୃତ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଗନ୍ଧ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିଲେ। ନନ୍ଦ, ଅକୃରାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥି ସମ୍ମାନ ଦେଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଦାଶାର୍ହ, କଂସ ଜୀବିତ ଥିବା ଏଠି ଦୟାହୀନ ସ୍ଥାନରେ ତୁମେ କେମିତି ଅଛ? ଆମେ କି ନିର୍ଦୟ ମାଲିକଙ୍କ ଅଧୀନ ଗୋପାଳକ ନୁହେଁ କି?” ତିନି କହିଲେ: “ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ କଂସ ନିଜ ଭଉଣୀପୁଆଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ, ମାନେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଥିଲେ—ତୁମେ ଓ ତୁମ ଜନଙ୍କ ପାଇଁ କିପରି ଭଲ ହେବ?” ନନ୍ଦଙ୍କର ଏହି ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଅକୃରାଙ୍କ ଯାତ୍ରାର କ୍ଳାନ୍ତି ଦୂର ହେଲା। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଅକୃରା ଏକ ସୁବିଧାଜନକ ଶୟନରେ ବସି, ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ, ଯାତ୍ରାରେ ଚାହିଥିବା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଲେ। ଭଗବାନ ଯଦି ଖୁସି ହେନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; ତଥାପି, ଏହି ଭକ୍ତମାନେ କିଛି ଚାହନ୍ତି ନାହିଁ। ସନ୍ଧ୍ୟା ଭୋଜନ ପରେ, ଦେବକୀପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗମାନେ ମଧ୍ୟରେ କଂସର ଆଚରଣ ଓ ନୂତନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେ କହିଲେ: “ପ୍ରିୟ ଅକୃରା, ସ୍ବାଗତ! ତୁମେ କେମିତି ଅଛ? ତୁମ ଆତ୍ମୀୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ସୁସ୍ଥ ଓ ଦୁଃଖରହିତ ଅଛନ୍ତି କି?” “ମୁଁ କିପରି ଆମ ନିଜ ଭଲର ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବି, ଯେତେବେଳେ ଆମର ପରିବାର କଂସର ଶାସନରେ ଦୁଃଖିତ?” “ଆମ ପାଇଁ ଆମ ପିତାମାତା ଏତେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ—ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ହତ୍ୟା ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅଟକା ଦିଆଗଲା।” “ସାଉଭାଗ୍ୟବଶତ, ଆଜି ମୁଁ ନିଜ ଲୋକମାନେକୁ ଦେଖିପାରିଲି, ଯେପରି ମୁଁ ଆଶା କରିଥିଲି। ତୁମ ଆଗମନର କାରଣ କହ।” ଏପରି ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ମାଧବା ସମସ୍ତ କଥା ବ୍ୟଖ୍ୟା କଲେ—ଯଦୁମାନେ ଓ କଂସର ଶତ୍ରୁତା, କଂସର ବସୁଦେବଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ। ସେ ଜଣାଇଲେ, ନାରଦ କଂସକୁ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିର ପୁଅ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ କଣ କହିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦୂତ ଭାବେ କେମିତି ପଠାଯାଇଛି। ଅକୃରାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ, ଶତ୍ରୁ ବିନାଶୀ, ହସିଗଲେ ଓ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ। ନନ୍ଦ ଗୋପମାନେକୁ ଦିଶା ଦେଲେ: “ସମସ୍ତ ଦୁଧ ଓ ଦୁଧ ଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏକତ୍ର କର; ଉପହାର ତିଆରି କର, ଗାଡ଼ି ଚଢା।” “ଆମେ ଆଗକାଲି ମଥୁରାକୁ ଯିବା, ରାଜାଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେବା, ଏବଂ ଏହି ମହାଉତ୍ସବ ଦେଖିବା, କାରଣ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ ଯାଉଛନ୍ତି।” ଏପରି ନନ୍ଦ ଗୋପବାସୀଙ୍କୁ ଘୋଷଣା କଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ଗୋପୀମାନେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, କାରଣ ଅକୃରା ଆସିଛନ୍ତି ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣକୁ ନଗରକୁ ନେବାକୁ। କିଛି ଗୋପୀ ଦୁଃଖରେ ମୁହଁ ଫିକା କରି ପ୍ରଶ୍ବାସ ତ୍ୟାଗ କରିଲେ; କିଛି ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର, ଚୂଡ଼ା, ବାଙ୍ଗି ଛାଡ଼ି ଦେଲେ। ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ ତାଙ୍କର କୃଷ୍ଣ ଚିନ୍ତାରେ ସମସ୍ତ କାମ ଭୁଲିଗଲେ, ଏହି ଜଗତରେ ଅବାସ୍ତବ ହୋଇଗଲେ। ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ ଶୌରିଙ୍କ ହସି, ମଧୁର କଥା ଚିନ୍ତା କରି ମୁହଁ ଅତିବିଭ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁଥିବା ମନୋହର ଶବ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟଥା କରିଦେଲା। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଚାଲିବା, ହାତର ଇଶାରା, ହସି ଦୃଷ୍ଟି, ଅନ୍ନଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିବା ଉପହାସ, ଖେଳା କାର୍ଯ୍ୟ ମନେ ପକାଇଲେ। ମୁକୁନ୍ଦ ଚିନ୍ତାରେ, ବିୟୋଗ ଭୟରେ, ଗୋପୀମାନେ ଦଳ ଦଳ ହୋଇ ଏକଠା ହେଲେ, ହୃଦୟ ଅଚ୍ୟୁତ ଉପରେ ଲଗାଇ ଆଖିରେ ଲୁହ ନେଇ କଥା କହିଲେ। ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ: “ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତୁମେ କେତେ ନିର୍ଦୟ! ଦେହୀମାନେକୁ ମିଳାଇ ମିତ୍ରତା, ପ୍ରେମ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କର, ଯେପରି ଶିଶୁଙ୍କର ଖେଳା ଦବା ନେଇ ଯାଉଛି। ତୁମେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖାଇଲା—କଳା କେଶ, ମନୋହର ଗାଲ, ଉତ୍ତଳ ନାକ, ହସିର ଭାବରେ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିବା ମୁହଁ—ତାପରେ ଅପରିଚିତ କରିଦେଲା; ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଏକୃରା ନାମକୁ ନିର୍ଦୟ ଭାବରେ ନିଅଛ! ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଏବେ ନେଇଯାଉଛ; ଏହି ଦ୍ବାରା ଆମେ ମଧୁଶତ୍ରୁଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଦେଖିଲୁ। ନନ୍ଦପୁତ୍ର, ଯାଙ୍କ ସ୍ନେହ ଏକ୍ଷଣିକ, ଆମେ ଦୁଃଖରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ଦେଖୁନ୍ତି ନାହିଁ; ଘର, ପରିବାର, ପତି ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କୁ ସେବା କରିଲୁ, ଏବେ ନୂତନ ପ୍ରିୟା ମିଳିଛି। ନଗରର ନାରୀମାନେ ଏହି ରାତି ଖୁସିରେ କାଟିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା, ଯେପରି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବେ, ମନୋହର ହସି ଦୃଷ୍ଟିର ମଧୁ ମିଳିବ। ମୁକୁନ୍ଦ ତାଙ୍କର ମଧୁର କଥାରେ ଆকৰ୍ଷିତ, ଏବେ ତାଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ; ସେ କେମିତି ଆମ ଗ୍ରାମର ଲଜ୍ଜାଳୁ ଗୋପୀମାନେକୁ ଫେରିବେ? ଏକ ମହାଉତ୍ସବ ଦାଶାର୍ହ, ଭୋଜ, ଅନ୍ଧକ, ବୃଷ୍ଣି, ସାତ୍ୱତମାନେ ପାଇଁ ଆଜି ହେବ; ରାସ୍ତାରେ ଲୋକମାନେ ଦେବକୀପୁତ୍ରଙ୍କ ମନୋହର ଦେଖିବେ। ଅକୃରା ନାମ ଏପରି ନିର୍ଦୟ ଲୋକ ପାଇଁ ଦିଅ! ସେ ଆମ ଦୁଃଖରେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇବା ଚେଷ୍ଟା କରିନାହିଁ, ଆମର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁକୁ ଦୂରେ ନେଇଯାଉଛି। ସେ ଦୟାହୀନ ହୃଦୟରେ ରଥରେ ଚଢ଼ିଛି; ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହ ଦେଉଛନ୍ତି। ଗୋପମାନେ, ଜେଉଁମାନେ ବୟସ୍କଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନଲି, ଗାଡ଼ି ନେଇ ଚାଲିଛନ୍ତି; ଆଜି ଭାଗ୍ୟ ଆମ ବିପକ୍ଷରେ ଲାଗିଛି। ଆମେ ଯାଇ ମାଧବଙ୍କୁ ରୋକିବା! ଆମ ବୟସ୍କ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ କି କରିପାରିବେ, ଯେତେବେଳେ ଭାଗ୍ୟ ବିପକ୍ଷରେ ଆମର ହୃଦୟ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହସି, ମନୋହର କଥା, ଦୃଷ୍ଟି, ଅଙ୍ଗଲାଗିବା, ରାସ ରଙ୍ଗରେ ଆକର୍ଷିତ—ସେ ବିନା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅନ୍ଧାର କିପରି ଅଟିବି? ଦିନ ଶେଷରେ, ଅନନ୍ତଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଗୋପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଫେରିଲେ, ତାଙ୍କ କେଶ ଗୋଧୂଳିରେ ମୁକୁନ୍ଦ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ହସିଦୃଷ୍ଟିରେ ଫ୍ଲୁଟ୍ ଚାଲିଲେ—ସେ ବିନା ଆମେ କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିବି? ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏପରି, ବ୍ରଜର ନାରୀମାନେ ଦୁଃଖରେ, କୃଷ୍ଣ ଚିନ୍ତାରେ, ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ଉଚ୍ଚ ସ୍ବରରେ କାନ୍ଦିଲେ—“ଗୋବିନ୍ଦ! ଦାମୋଦର! ମାଧବ!” ଏପରି ଗୋପୀମାନେ କାନ୍ଦିବା ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା; ଅକୃରା, ନିଜ ମିତ୍ରତା ପୂରଣ କରି, ରଥ ଆଗେ ଚଲାଇଲେ। ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଗାଡ଼ି ଓ ଉପହାର ନେଇ ଅନୁସରଣ କଲେ—ଦୁଧ ଓ ଦୁଧ ଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭରିଥିବା ଘଡ଼ା ନେଇ।