ଏହିଭଳି ଏକ ଦିନ, ବୃଜଧାମରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ପଦଚିହ୍ନରେ—ଝଣ୍ଡା, ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ—ମହାନ୍ ଭକ୍ତମାନେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଦୟାମୟ ନୟନ ଓ ମୃଦୁ ସ୍ମିତରେ ମନମୋହନ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ବୃଜକୁ ଅଧିକ ଶୋଭାମୟ କରୁଥିଲେ। ମହାପୁରୁଷ ଦୁଇଜଣ, ମଧୁର ଖେଳ ଓ ଚରିତ୍ରରେ ମନୋହର, ମାଳା ଓ ବନମାଳା ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦେହରେ ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଲଗାଇ ନିର୍ମଳ ଓ ଶୋଭିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ସଂସାରର ମୂଳକାରଣ ଓ ଅଧିପତି, ପୃଥିବୀର ଭଲ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଅଂଶରେ ବଳରାମ ଓ କେଶବ ଭାବେ ଅବତରିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଦିଗର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରୁଥିଲେ—ଏକ ମାଣିକ୍ୟ ପର୍ବତ ଓ ଏକ ରୂପା ଶିଳା ଉପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଖଚିତ ହୋଇଥିବା ପରି ତାଙ୍କର ଦେହ ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଅକୃର ନାମକ ଭକ୍ତ, ପ୍ରେମରେ ଅତିଭାବିତ ହୋଇ, ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ଅବତରିଲେ ଓ ବଳରାମ-କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ସେ ଅତିଆନନ୍ଦିତ, ତାଙ୍କ ନୟନରୁ ଅଶ୍ରୁ ବହୁଥିଲା, ଦେହ କୁଁପିଥିଲା, ଏତେ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ନାମ ମଧ୍ୟ କହିପାରୁନଥିଲେ। ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆଣି, ଚକ୍ର ଚିହ୍ନିତ ହସ୍ତରେ ସ୍ନେହରେ ଅଙ୍କଲଗା କଲେ, କାରଣ ସେ ବନ୍ଦନା କରୁଥିବା ଭକ୍ତମାନେ ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ପ୍ରିୟ। ସେହିପରି, ମହାମତି ସଂକର୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଅକୃରଙ୍କୁ ଅଙ୍କଲଗା କରି, ତାଙ୍କ ହସ୍ତ ଧରି ଭାଇ କୃଷ୍ଣ ସହ ଘରକୁ ନେଇଗଲେ। ସେମାନେ ଅକୃରଙ୍କ ଖେମା ଜିଜ୍ଞାସା କରି, ମାନ୍ୟ ଆସନ ଦେଇ, ପଦଧୋଇ ଓ ପ୍ରସ୍ଥାନ ସ୍ୱାଗତ ମଧୁପର୍କ ଦେଇ ଆଦର କଲେ। ତାପରେ ଏକ ଗାଈ ଦାନ କରି, ଅକୃରଙ୍କ ଥକିଥିବା ଅଙ୍ଗ ମସାଜ କରି, ଭକ୍ତିସହିତ ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରଚୁର ଭୋଜନ ଦେଇ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାନ୍ୟ କଲେ। ଅକୃର ଭୋଜନ ସମାପ୍ତ କଲେ, ବଳରାମ ଧର୍ମଜ୍ଞ ହୋଇ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଯଜ୍ଞ ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳା ଦେଇ ପୁନି ମାନ୍ୟ କଲେ। ଏହା ପରେ ନନ୍ଦ, ଅବଶ୍ୟକ ମାନ୍ୟ କରି, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଏଠି ଦୟାହୀନ ଦେଶରେ କଂସ ଅଜୁନ୍ତା ବଞ୍ଚିଥିବାବେଳେ, ଦାଶାର୍ହ, ତୁମେ କିପରି ଭଲ ଅଛ? ଆମେ ତ କୃର ମାଲିକ ତଳେ ଗୋପମାନେ ଭଳି ଅଛୁନି?" "ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ନିଜ ଭାଇପାଉଁକୁ ମାରିଦେଲା, ତାଙ୍କ ମାଆମାନେ ବିଲାପ କରୁଥିଲେ—ଏପରି ଅପରାଧୀ ରାଜା ରହିବାକୁ ଦେଖି, ତୁମେ ଓ ତୁମ ଲୋକମାନେ କିପରି ଶାନ୍ତିରେ ରହିପାରିବେ?" ଏଭଳି ନନ୍ଦଙ୍କ ନିଷ୍କଳୁଷ ଶବ୍ଦରେ ଆଦର ପାଇ, ଅକୃର ଯାତ୍ରାର କ୍ଲାନ୍ତି ଭୁଲିଗଲେ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଅକୃର ସୁବିଧାଜନକ ଶଯ୍ୟାରେ ବସି, ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଦର ପାଇ, ଯାତ୍ରାରେ ମନେ ରଖିଥିବା ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କଲେ। ପ୍ରଭୁ ଯେଉଁଠି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସେଠି କଣ ଅପ୍ରାପ୍ୟ? କିନ୍ତୁ, ରାଜନ, ତାଙ୍କୁ ଭଜିବା ଭକ୍ତମାନେ କିଛି ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ। ସାଂଝିର ଭୋଜନ ପରେ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ସ୍ନେହିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଂସଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ନୂତନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଷୟରେ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: "ପ୍ରିୟ ଅକୃର, ତୁମେ ସ୍ୱାଗତ। ତୁମ ଓ ତୁମ ପରିବାରରେ ସମସ୍ତେ ନିରୋଗ ଓ ଶୁଭ ଅଛନ୍ତି ତୋ?" "ଆମ ପରିବାର ଯେଉଁଠି କଂସ ମାମା ଆମ ଉପରେ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି, ସେଠି ଆମ ମଙ୍ଗଳ କିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିପାରିବି?" "ହାୟ, ଆମ ଦ୍ୱାରା ଆମ ମାତାପିତା ବହୁତ ଦୁଃଖ ପାଇଲେ—ଆମ ଦୋଷରେ ସେମାନଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମାରାଗଲେ, ଆମ ଦୋଷରେ ସେମାନେ କାରାଗାରରେ ରହିଲେ।" "ଆଜି ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମୋ ଜନମ ଜନ୍ମାନ୍ତରର ଆଶା ନିଜ ଜନମାଟିକୁ ଦେଖିପାଇଲି। ପ୍ରିୟ, ତୁମ ଆଗମନର କାରଣ କହ।" ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ମାଧବଙ୍କୁ ଅକୃର ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ—ଯଦୁମାନେ ଓ କଂସଙ୍କ ଶତ୍ରୁତା, ବସୁଦେବଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ କଂସଙ୍କ ଇଚ୍ଛା, ଏବଂ ନାରଦଙ୍କ କଂସଙ୍କୁ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ କହିଥିବା କଥା। ସେ କହିଲେ, କିଏ ତାଙ୍କୁ ଦୂତ ଭାବରେ ପଠାଇଛନ୍ତି, କି କାମରେ ସେ ଆସିଛନ୍ତି। ଅକୃରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ, ଶତ୍ରୁ ବିଜୟୀ, ହସି ନନ୍ଦଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ସୂଚନା କଲେ। ନନ୍ଦ ଗୋପମାନେ କହିଲେ: "ସମସ୍ତ ଦୁଧ ଓ ଦୁଧ ଉତ୍ପାଦନ ସଂଗ୍ରହ କର, ଉପହାର ତିଆରି କର, ଗଡ଼ିଗୁଡ଼ି ଯୋଡ଼।" "ଆସନ୍ତାକାଲି ଆମେ ମଥୁରାକୁ ଯିବା, ରାଜାଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେବା, ଏବଂ ମହାମେଳା ଦେଖିବା; ଗ୍ରାମ ଉପରେ ଲୋକ ଯାଉଛନ୍ତି।" ଏଭଳି ନନ୍ଦ ଗୋପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଘୋଷଣା କଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, କାରଣ ଅକୃର ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବୃଜରୁ ନେଇଯିବାକୁ ଆସିଥିଲେ। କିଏ ଦୁଃଖରେ ନିଶ୍ୱାସ ତାଣି ମୁହଁ ମଳିନ କରିଥିଲେ, କିଏ ନିଜ ବସ୍ତ୍ର, କଙ୍ଗନ, ଚୁଟିଁ ଖସିଯିବାକୁ ଦେଇଥିଲେ। କିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଏତେ ଲୀନ ହୋଇଥିଲେ ଯେ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଭୁଲିଯାଇଥିଲେ, ପୃଥିବୀର କଥା ଅନୁଭବ କରୁନଥିଲେ। କିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧୁର ହାସି ଓ ମୃଦୁ ବାଣୀ ସ୍ମରଣ କରି, ମନ ହରାଇ ଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଚାଳ ଚଳନ, ଭାଙ୍ଗିମା, ସ୍ନେହ ହାସି ଓ ଦୃଷ୍ଟି, ଦୁଃଖ ହରାଇଦେଉଥିବା ମଜାକ ଓ ଖେଳ କ୍ରୀଡ଼ା ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ। ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ବିଚ୍ଛେଦ ଭୟରେ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ, ସେମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଅଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ମେଳାଇ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ: "ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତୁମେ କେତେ ନିର୍ଦୟ! ଦେହଧାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେମ ଓ ସାଂଗତ୍ୟ ଦେଇ, ଆମ ଆଶା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଦେଉଛ; ବାଳକଙ୍କ ଖେଳନା ନେଇଯିବା ପରି।" "ତୁମେ ଆମକୁ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖାଇଲ, କଳା କେଶ ଚଉଁରେ, ମନୋହର ଗଣ୍ଡ, ଉଚ୍ଚ ନାସା, ମୃଦୁ ସ୍ମିତରେ ଦୁଃଖ ହରାଇଯିବା ମୁହଁ—ଏବେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦୂର କରିଦେଉଛ; ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।" "ତୁମେ ନିର୍ଦୟ, ସତରେ ଅକୃର ନାମ ଯଥାର୍ଥ! ଆମକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲ, ଏବେ ତାହା କ୍ରୂର ଶାସକ ପରି ଛିନିନେଉଛ। ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ମଧୁଶତ୍ରୁଙ୍କ ଶୋଭା ଦେଖିଥିଲୁ, ଏକଥିରେ ସମସ୍ତ ଶୃଷ୍ଟିର ସାର ଦେଖିଲୁ।" "ନନ୍ଦନନ୍ଦନଙ୍କ ସ୍ନେହ ଅସ୍ଥିର, ସେ ଆମକୁ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି, ଆମେ ନିଜ ଦୋଷରେ ପୀଡ଼ିତ।