ଏକ ଦିନ ଅକୃରା ଭ୍ରଜରେ ପହଁଚିଲେ ଓ ଦୂରରୁ ଦେଖିଲେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଗାଏ ଦୁହୁଁ ମିଳି ଫେରୁଛନ୍ତି। କୃଷ୍ଣ ହଳଦୀ ରଙ୍ଗର ପୋଷାକ, ବଳରାମ ନୀଳ ରଙ୍ଗର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଶରତ୍ ପଦ୍ମର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଦୁଇଜଣ ଯୁବକ, ଏକ ଶ୍ୟାମ, ଏକ ଧଳା, ଶ୍ରୀର ନିବାସ, ଚଉଡ଼ା ବାହୁ, ମନୋହର ମୁହଁ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଶରୀର, ଏବଂ ଯୁବ ହାତୀର ଶକ୍ତି ଓ ଚାଳ ରହିଛି। ସତ୍ପୁରୁଷ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ପଦ ଉପରେ ଧ୍ୱଜ, ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ ରହିଛି; ତାଙ୍କର ଦୟାମୟ ହସୁଥିବା ଦୃଷ୍ଟି ଭ୍ରଜକୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି। ତାଙ୍କର ଖେଳ ଅତି ମନୋହର, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଦେବ ରସ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଳିପ୍ତ, ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ନିର୍ମଳ ରେଶମ ପୋଷାକ ଓ ମନୋହର ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି। ଦୁଇଜଣ ଆଦିପୁରୁଷ, ବିଶ୍ୱର କାରଣ ଓ ନାଥ, ଭୂମିର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ରୂପେ ଅବତରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତି ସମସ୍ତ ଦିଗର ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରି ଦେଉଛି; କୃଷ୍ଣ ଏକ ମଣିକ ଗିରି, ବଳରାମ ଏକ ଚାନ୍ଦି ଗିରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଶୋଭିତ। ଅକୃରା ଭାବାନ୍ତି, ଚାରିଅଣ୍ଡି ରୁଥିରୁ ଉତ୍ସାହରେ ଉତ୍ସ୍ପୃତ ହୋଇ, ଦୂଇ ଭାଇଙ୍କର ଚରଣରେ ଶୀର୍ଷ ନତ କରିଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ଭିଜିଗଲା, ଶରୀର କୁହୁକୁହା କଟା ହେଲା, ଏବେ ନିଜ ନାମ କହିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ଚାରିଅଣ୍ଡି ଚିହ୍ନିତ ହସ୍ତ ଦେଖାଇ, ଅକୃରାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଆପଣଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ନେଇଲେ; ଯେଉଁ ପ୍ରଭୁ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ବହୁତ ଭଲ ପାଆନ୍ତି। ସଂକର୍ଷଣ ମହାମନା ଅକୃରାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଙ୍କର ହାତ ଧରି, ଭାଇ ସହିତ ଘରକୁ ନେଇଗଲେ। ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଅକୃରାଙ୍କୁ ଆସନ ଦେଲେ, ପାଦ ପରିଷ୍କାର କରିଲେ, ମଧୁମିଶ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଅତିଥି ସ୍ୱାଗତ କରିଲେ। ଏକ ଗାଏ ଦେଲେ, ଶ୍ରମିତ ଅଙ୍ଗକୁ ସମ୍ମାନରେ ମସାଜ କରିଲେ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରଚୁର ଭୋଜନ ଭକ୍ତି ସହ ଦେଲେ। ଭୋଜନ ପରେ ବଳରାମ ଅତିଥିକୁ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟବହୃତ ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳା ଦେଇ ପୁନଃ ସମ୍ମାନ କରିଲେ। ନନ୍ଦ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଅକୃରାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଏଠି କମ୍ସ ରହିଲେ, ଦୟା ନଥିବା ଏଠି କିପରି ଅଛ; ଆମେ କି ନିର୍ଦୟ ମାଲିକ ତଳେ ଗୋପ ନୁହେଁ କି?” କମ୍ସ ନିଜ ଭଉଣୀପୁଆଙ୍କୁ ମାରିଦେଲା, ମାଆମାନେ ବିଳାପ କରିଥିଲେ; ଏପରି ଦୁଷ୍ଟର ଦେଶରେ ତୁମେ କିପରି ଭଲ ରହିପାରିବ? ନନ୍ଦଙ୍କର ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ସମ୍ମାନ ଓ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଅକୃରା ନିଜ ଯାତ୍ରାର କ୍ଲାନ୍ତି ଭୁଲିଗଲେ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଅକୃରା ଶୋଭିତ ଶୟନରେ ବସି, ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ସମ୍ମାନ ରେ ତାଙ୍କର ଆଶା ଆପେଖ୍ୟା ସମସ୍ତ ପୂରଣ ହେଲା। ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ଖୁସି ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଭକ୍ତଙ୍କୁ କିପରି ଅପୂର୍ବ ଦିଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତମାନେ କିଛି ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ। ସନ୍ଧ୍ୟା ଭୋଜନ ପରେ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ସ୍ନେହୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ କମ୍ସର ବ୍ୟବହାର ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: “ସ୍ନେହୀ ଅକୃରା, ଆସ, ତୁମର ଏଠି ଭଲ ଅଛି ତ? ତୁମର ନାତ, ବନ୍ଧୁ, ପରିବାର ଭଲ ଅଛି ତ?” “ଆମର ଦୁଃଖ ଅଛି, କମ୍ସ ମାମା ଆମେ ଓ ଆମ ପ୍ରଜା ଉପରେ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି।” “ଆମ ଜନନୀ-ଜନକଙ୍କୁ ବହୁତ ଦୁଃଖ ହେଲା; ଆମ ପାଇଁ ସେମାନେ ନିଜ ପୁଅଁମାନେ ହରାଇଲେ, ବନ୍ଦୀ ହେଲେ।” “ଭାଗ୍ୟବଶତ: ଆଜି ଆମେ ନିଜ ପ୍ରଜାକୁ ଦେଖିପାରିଲି; ଅକୃରା, ତୁମ ଆସିବାର କାରଣ କହ।” ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ ମାଧବ ଅକୃରା ଯଦୁ ଓ କମ୍ସର ଶତ୍ରୁତା, କମ୍ସର ଭାବି ମନସ୍କାମନା ଓ ନାରଦଙ୍କର କଥା ସମସ୍ତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ। ତାଙ୍କର ଦୂତି ଓ କମ୍ସର ଆଜ୍ଞା ବିଷୟ ଖୋଲାସା କଲେ। ଏହା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ହସି, ନନ୍ଦଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଜଣାଇଲେ। ନନ୍ଦ ଗୋପମାନେ କୁ କହିଲେ: “ସମସ୍ତ ଦୁଧ ଓ ଦୁଧ ଜିନିଷ ଏକତ୍ର କର; ଉପହାର ଏବଂ ଗାଡି ଯୋଡିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ।” “ଆମେ ଆଗାମୀକାଲି ମଥୁରାକୁ ଯିବା, ରାଜାଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେବା, ଏବଂ ଉତ୍ସବ ଦେଖିବା; ଗ୍ରାମରୁ ଲୋକମାନେ ଯାଉଛନ୍ତି।” ଏହି ସୂଚନା ଗୋପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଚାର ହେଲା। ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମକୁ ନେଇବାକୁ ଅକୃରା ଆସିଛି। କିଛି ଗୋପୀ ଦୁଃଖରେ ମୁହଁ ଫିକା, କିଛି ଗୋପୀ ଅପରିସ୍କାର ପୋଷାକ, ଚୂଡ଼ା, ଚୁଟି ଖସି ଯାଇଛି। ଅନ୍ୟ କିଛି ଗୋପୀ କୃଷ୍ଣ ଚିନ୍ତାରେ ଏ ଜଗତକୁ ଭୁଲି, ନିଜ ଲୋକରେ ବିଲିନ। ଅନ୍ୟ ଗୋପୀମାନେ ଶୌରିଙ୍କର ହସୁଥିବା ମୁହଁ, ମନୋହର ଶବ୍ଦ ଓ ହସିଁଥିବା ଚାହାଣି ଚିନ୍ତା କରି, ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖ ଭାରି। ତାଙ୍କର ଚାଳ, ହାସ, ଦୟାମୟ ଦୃଷ୍ଟି, ମନୋହର ଲୀଳା, ହସିଁଥିବା ଶବ୍ଦ ମନକୁ ମୁହିଁ ଦେଇଥିଲା। ମୁକୁନ୍ଦକୁ ଭାବି, ଭୟ ଓ ବିବେକରେ ଗୋପୀମାନେ ଦଳ ଦଳ ହୋଇ, ଅଶ୍ରୁଭିଜା ମୁହଁରେ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତୁମେ କିପରି ନିର୍ଦୟ! ମିଳନ ଓ ପ୍ରେମ ଦେଇ, ଆଶା ତୃପ୍ତି ପୂର୍ବରୁ ବିଚ୍ଛେଦ କରିଦେଉଛ; ଶିଶୁଙ୍କର ଖେଳନା ନେଇଯିବା ପରି।” “ତୁମେ ଆମକୁ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖାଇଲେ—ଘନ କେଶ, ମନୋହର ଗାଲ, ଉଠିଥିବା ନାକ, ହସୁଥିବା ମୁହଁ—ଏବେ ଦୂର କରିଦେଲେ; ଏହା ଭଲ ନୁହେଁ।” “ତୁମେ ଏକ୍ରୁରା ନାମ ଯଥାର୍ଥ କରୁଛ; ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ, ଏବେ ନେଇଯାଉଛ; ଏକ୍ରୁରା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ମଧୁଶତ୍ରୁଙ୍କର ଶ୍ରୀ ଦେଖିଲୁ।” “ନନ୍ଦପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ ଆମାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉନାହିଁ; ଆମେ ଘର, ପରିବାର, ପତି ଛାଡି ତାଙ୍କୁ ସେବା କରିଲୁ, ଏବେ ନୂତନ ପ୍ରିୟା ମିଳିଛି।” “ମଥୁରାର ନାରୀମାନେ ଏହି ରାତି ଅନନ୍ଦରେ କାଟିବେ; ମୁକୁନ୍ଦ ତାଙ୍କର ହସୁଥିବା ଚାହାଣି ରସ ଲୁଟିବେ।” “ମୁକୁନ୍ଦ ତାଙ୍କର ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ବଶ ହୋଇଯିବେ; ଏହି ଗ୍ରାମ ଗୋପୀମାନେ ଶର୍ମିଳା ଓ ବିବ୍ରାନ୍ତ, ଏବେ କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି ଫେରିବେ?” ଏପରି ଭାବରେ ଅକୃରାଙ୍କ ଆଗମନ ଓ କୃଷ୍ଣ-ବଳରାମଙ୍କ ମଥୁରା ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଗୋପୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ମନ ଭାସିଗଲା।