ଏହି ସମୟରେ ଅକୃରୁର ମନରେ ବିଶେଷ ଭାବ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା—“ଆଜି କଂସ ମୋତେ ଅପାର କୃପା କରିଛନ୍ତି, କାରଣ ମୁଁ ଏବେ ହରିଙ୍କ ଅବତାର ରୂପ ଅଦ୍ଭୁତ କମଳ ଚରଣ ଦର୍ଶନ କରିପାରିବି। ଏହି ଚରଣ ନଖର ରଜୋମୟ ଅଲୋକ ପୂର୍ବେ ଅଗ୍ରଜମାନେ ଯେଉଁ ଅନ୍ଧକାର ତାରିପାରିନଥିଲେ, ସେହି ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିଥିଲା। ଏହି ଚରଣକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଶ୍ରୀଦେବୀ, ଋଷିମାନେ ଓ ସାତ୍ୱତମାନେ ପୂଜନ୍ତି। ଏହି ଚରଣ ବନରେ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ଗୋଚରଣ କରିଥାଏ ଓ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗର ଅଗୁରୁ-କୁଙ୍କୁମ ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ। ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିପାରିବି—ଅପୂର୍ବ ଗଣ୍ଡ, ନାକ, ହସୁଥିବା ଲାଲ ଅଞ୍ଚଳର କମଳ ନୟନ, ଗୋଲାପି ଚୁଲରେ ଢାକା, ଯାହା ଚାରିପାଖରେ ହରିଣମାନେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଦେଖିବା ପାଇଁ ମୋ ଚକ୍ଷୁ ଆଜି ସଫଳ ହେବ। ଯିଏ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ କରିବାକୁ, ସେହି ଶ୍ରୀବିଗ୍ରହ ଶୋଭାର ନିଧି ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ଯିଏ ମନ, ଅହଂକାର ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି, ନିଜ ଆଲୋକରେ ଅଜ୍ଞାନ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖିବି। ତାଙ୍କ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ଜୀବମାନଙ୍କ ଘରେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ବୁଦ୍ଧି ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରତୀତ ହୁଅନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଗୁଣ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜନ୍ମ ମିଶ୍ରିତ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ଦୂର ହୁଏ, ଜଗତ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ଅନାସକ୍ତ, ସେମାନେ ଶୋଭାପ୍ରଦ ଶବ ଭଳି। ସେହି ପ୍ରଭୁ ସାତ୍ୱତ ବଂଶରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି, ଦେବମାନେ ଯାହାର ଗୁଣଗାନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପିଛି; ବ୍ରଜରେ ବାସ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳମୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଗାନ କରନ୍ତି। ଏହି ମହାପୁରୁଷ, ତିନି ଲୋକର ଆନନ୍ଦ, ମହାନମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରନ୍ତି, ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ରୂପ ଶୋଭା ଅଂଗୀକାର କରି, ମୁଁ ଆଜି ପ୍ରଭାତେ ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିପାରିବି। ତାପରେ, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁ ରଥରୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବେ, ମୁଁ ଏହି ଚରଣ ପାଇବି, ଯାହାକୁ ଯୋଗୀମାନେ ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବି, ଯେପରି ତାଙ୍କର ବନବାସୀ ମିତ୍ରମାନେ କରନ୍ତି। ସମ୍ଭବତଃ ପ୍ରଭୁ ନିଜ କମଳ ହସ୍ତ ମୋ ମସ୍ତକରେ ରଖିବେ, ଯେଉଁ ହସ୍ତ ସମୟ ନାଗର ଭୟରେ ଆତଙ୍କିତ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦାନ କରେ। ସେହି ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା କୌଶିକ (ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର) ଓ ବଳି, ପୂଜା କରି, ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତ୍ୟ ପାଇଥିଲେ; କିମ୍ବା ଲୀଳା କ୍ରମେ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ମଲୟଜ ଗନ୍ଧିତ ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରଜକନ୍ୟାମାନଙ୍କ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରିଥିଲେ। ଅଚ୍ୟୁତ ସବୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେ କଂସଙ୍କ ଦୂତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମୋପରି ଶତୃତା ଦୃଷ୍ଟି ଦେବେନାହିଁ; କାରଣ ସେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଭାବେ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନର ଭିତରେ ବା ବାହାରେ, ଶୁଦ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି। ସମ୍ଭବତଃ ପ୍ରଭୁ ମୋତେ ତାଙ୍କର ଚରଣ ତଳେ ଶରଣ ନେଇ ହାତ ଜୋଡି ପଡ଼ିଥିବା ବେଳେ, କୃପାମୟ ହସ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦେବେ; ତାହା ସହିତ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହେବ ଓ ଅଭୟ ଆନନ୍ଦ ଲାଗି ରହିବ। ଏହା ପରେ, ସେ ମୋ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ମୋ ନିଜ ଦେବତା, ମୋତେ ନିଜ ବିସ୍ତୃତ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବେ; ଏହି କ୍ଷଣରେ ମୋତେ ପବିତ୍ର କରିବେ ଓ କର୍ମଜନିତ ବନ୍ଧନ ଦୂର କରିବେ। ମୁଁ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶ ପାଇବି, ଏବଂ ଅକୃରୁରୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ; ଯଦି ମାନବ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ପ୍ରଭୁ ଆଦର ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେହି ଜନ୍ମ ନିର୍ଥକ। ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କେହି ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ, କେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନ୍ଧୁ, କିମ୍ବା କେହି ଅପ୍ରିୟ, ଦ୍ୱେଷ, ଅବହେଳିତ ନୁହଁନ୍ତି; ଯେପରି ଚିନ୍ତାମଣି ଗଛ ନିକଟକୁ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଇଥାଏ, ସେପରି ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବରେ ଅନ୍ତର୍ମନରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ଅକୃରୁର ରଥ ଚଲାଇ ଗୋକୁଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼କୁ ଯାଏ। ଗୋକୁଳରେ ସେ ଦେଖିଲେ—ଯାହାର ପଦଧୂଳି ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନେ ମୁଣ୍ଡରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଲୋଟସ, ଯବ, ଅଙ୍କୁଶ ଇତ୍ୟାଦି ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଅକୃରୁର ଆନନ୍ଦ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଭରିଗଲେ, ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ଭିଜିଗଲା, ଶରୀରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହେଲା; ସେ ରଥରୁ ଅବତରି ଏହି ପଦଧୂଳି ମଧ୍ୟରେ ଚଲି ଚିତ୍କାର କଲେ—“ଆହା! ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପଦଧୂଳି!” ଜୀବମାନେ ଯେତେବେଳେ ହରିଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଦେଖନ୍ତି, ଶୁଣନ୍ତି, ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେଠାରୁ ଅଭିମାନ, ଭୟ ଓ ଶୋକ ଦୂର ହୁଏ—ଏହା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଭ। ଅକୃରୁର ଦେଖିଲେ—କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଗୋ-ଦୁହନ ପରେ ବ୍ରଜକୁ ଫେରୁଛନ୍ତି; ଏକ ହଳଦିଆ ଓ ଏକ ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ, ଚକ୍ଷୁ ଶରତ୍କାଳୀନ କମଳ ଭଳି। ଦୁଇଜଣ ଯୁବକ, ଏକ କଳା, ଏକ ଧଳା, ଶୋଭାର ଆଶ୍ରୟ, ବିସ୍ତୃତ ବାହୁ, ଅପୂର୍ବ ମୁହଁ, ଅଦ୍ଭୁତ ଶରୀର, ଯୁବ ହାତୀର ଭଳି ଶକ୍ତି ଓ ଚାଳ। ସେମାନଙ୍କର ପଦ ଧ୍ୱଜ, ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ, ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ହସୁଥିବା ଓ କୃପାମୟ। ଖେଳରେ ଚମତ୍କାର, ମାଳା ଓ ବନମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଶରୀର ପବିତ୍ର ଗନ୍ଧରେ ଲିପ୍ତ, ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇଜଣ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ଜଗତର କାରଣ ଓ ଅଧିପତି, ଏହି ଧରାର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ବଳରାମ ଓ କେଶବ ଭାବେ ଅଂଶରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ। ସେମାନେ ନିଜ ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଦିଗର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରୁଛନ୍ତି—ଏକ ମାଣିକ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଓ ଏକ ଚାନ୍ଦି ପାହାଡ଼ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଶୋଭିତ। ଅକୃରୁର ଭାବାବେଶରେ ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ତଳେ ପଡ଼ି ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ତାଙ୍କର ଆଖି ଜଳେ ଭିଜିଗଲା, ଶରୀରେ ରୋମାଞ୍ଚ, ଏତେ ଉତ୍ସାହ ଯେ ନିଜ ନାମ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିପାରିଲେନାହିଁ। ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆଣି ଚକ୍ରଚିହ୍ନିତ ହସ୍ତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, କାରଣ ସେ ନମ୍ର ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରତି ଏକାନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ସଂକର୍ଷଣ, ମହାମନା, ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ହସ୍ତ ଧରି, ଭାଇ ସହିତ ଘରକୁ ନେଇଗଲେ।