ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋପଗ୍ରାମରେ ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଆ, ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ରହୁଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ହାତରେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ଲେଖାଯାଇଛି ବୋଲି କଂସ କହିଲେ। ସେ ଆପଣଙ୍କ ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ—‘ତମେ ଏଠାରେ ଏମାନେ ଦୁଇଜଣକୁ ଏକ କୁସ୍ତି ମେଳାରେ ମାରିଦେବା; ବିଭିନ୍ନ ମଞ୍ଚ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର, ଏମାନାଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ସବୁ ନଗର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ ଦେଖିପାରିବେ।’ ତାପରେ କଂସ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀକୁ ଦେଇ କହିଲେ—‘କୁବଲୟାପୀଡ଼ ହାତୀକୁ କୁସ୍ତି ମଞ୍ଚର ଦ୍ୱାରରେ ଆଣିଦିଅ; ସେ ମୋର ଶତୃମାନେକୁ ସେଠାରେ ମାରିଦେବ।’ ଏହି କଥା ଶେଷ କରି, କଂସ ଚାରିଦିନ ପୂର୍ବରୁ ଧନୁୟାଗ୍ନି ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ; ଶୁଦ୍ଧ ପଶୁମାନେକୁ ସଂସ୍କାରାନୁସାରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଆଣିବାକୁ କହିଲେ। ଏପରି ଚତୁର ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ସେ ଯଦୁମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅକୃରାଙ୍କୁ ଡାକି, ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି କହିଲେ—‘ଉଦାର ମହୋଦୟ, ମୋତେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ମୋ ସହିତ ମିତ୍ରତା ସ୍ଥାପନ କର; ଭୋଜ ଓ ବୃଶ୍ନିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଅତି ଉତ୍ତମ ଉପକାରୀ।’ ‘ଏହିପରି ଉଦାର, ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲି, ତୁମେ ଦୂର୍ଦ୍ଧର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିପାରିବ; ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରିଥିଲେ।’ ‘ଏବେ ତୁମେ ନନ୍ଦଙ୍କ ବ୍ରଜକୁ ଯାଉ; ଏଠାରେ ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଆ ରହୁଛନ୍ତି। ଏମାନେକୁ ଏହି ରଥରେ ତୁରନ୍ତ ଆଣିଦିଅ।’ ‘ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ବୈକୁଣ୍ଠର ଦେବମାନେ ଦେଇଛନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏହି ଦୁଇଜଣକୁ ନନ୍ଦ ଓ ଗୋପମାନେ ସହିତ ଉପହାର ନେଇ ଆଣିଦିଅ।’ ‘ଏମାନେ ଆସିଲେ, ମୁଁ ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ଏମାନେକୁ ମାରିବି; ଯଦି ଏମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇଯିବେ, ତେବେ କୁସ୍ତିକାରୀ ଦ୍ୱାରା ଏମାନେକୁ ମାରିବି।’ ‘ଏହି ଦୁଇଜଣ ମରିଗଲେ, ମୁଁ ବସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟ ଯଦୁମାନେ, ଏମାନେଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ—ବୃଶ୍ନି, ଭୋଜ, ଦାଶାର୍ହମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି।’ ‘ଉଗ୍ରସେନ, ମୋ ବୃଦ୍ଧ ପିତା ଯିଏ ସିଂହାସନ ଚାହେ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଦେବକା, ଓ ମୋ ଶତୃମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ମାରିଦେବି।’ ‘ତାପରେ ଏହି ପୃଥିବୀ ଶତୃରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ; ଜରାସନ୍ଧ ମୋ ଗୁରୁ, ଦ୍ୱିବିଦା ମୋ ନିକଟ ମିତ୍ର।’ ‘ଶମ୍ଭର, ନରକ, ବାଣ ମୋ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରନ୍ତି; ଏମାନେ ସହିତ ମୁଁ ଦେବମାନେ ସହିତ ମିଳିଥିବା ରାଜାମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରି ପୃଥିବୀ ଭୋଗ କରିବି।’ ‘ଏହି କଥା ବୁଝି, ତୁରନ୍ତ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନନ୍ଦବ୍ରଜରୁ ଆଣିଦିଅ; ଏମାନେ ଧନୁୟାଗ୍ନି ଦେଖିବାକୁ ଓ ଯଦୁନଗର ଶୋଭା ଦେଖିବାକୁ ପାରିବେ।’ ଅକୃରା ସମ୍ବିଧାନ କଲେ—‘ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଯଥାଯଥ, ଶତୃମାନେକୁ ଦୂର କରିବା ଆପଣଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ; ଲାଭ-ହାନି ଭାଗ୍ୟରେ ନିର୍ଭର କରେ, କାରଣ ଭାଗ୍ୟ ଫଳର ମୂଳ। ଲୋକେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଯଦିଓ ଭାଗ୍ୟ ବାଧା ଦେଇଥାଏ; ସେମାନେ ଶୁଭ-ଅଶୁଭ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ତଥାପି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ନିଷ୍ପାଦନ କରିବି।’ ଏପରି କଂସ ଅକୃରାଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଦୂର କରି, ନିଜ ପାଳେସରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଅକୃରା ମଧ୍ୟ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ତାପରେ କଂସ ଦ୍ୱାରା ଦୂତିତ କେଶୀ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ା, ମନର ତୁଳନାରେ ତୀବ୍ର, ତାଙ୍କ ଖୁରରେ ପୃଥିବୀକୁ ଭାରି ଭାବରେ ଚାପିଦେଲା, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଦେଇ ଆକାଶ କମ୍ପିତ କଲା, ତାଙ୍କ ହ୍ରୀଙ୍କାରରେ ସମସ୍ତ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ବଡ଼ ଆଖି, ବିଶାଳ ମୁଁହ, ମହାନ ଗର୍ଦ୍ଧନ, ବଡ଼ ବର୍ଷାଘନ ଭଳି କଳା, ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ, କଂସଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେ ନନ୍ଦଙ୍କ ବ୍ରଜକୁ ଯାଇ, ସେଠିକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲା। ଏହି ଘୋଡ଼ା ତାଙ୍କ ହ୍ରୀଙ୍କାର ଓ ପଛରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ମେଘରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୋପଗ୍ରାମ ଭୟଭୀତ ହେଲା। ଗୋପମାନେଙ୍କ ନେତା, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ସିଂହ ଭଳି ଦହଡ଼ି କେଶୀକୁ ଡାକିଲେ। ଘୋଡ଼ା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ଆକାଶକୁ ଗିଲିବାକୁ ଚାହିଁ, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଲୋଟସ ନୟନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଖୁର ଦେଇ ଆଘାତ କଲା। ଅବ୍ୟକ୍ତ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ କ୍ରୋଧରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି, ତାଙ୍କ ପାଦ ଦେଇ ଘୁମାଇ, ଗରୁଡ଼ ଜହ୍ନୁ ଭଳି ଏକ ଶତ ଧନୁର ଦୂରରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। କେଶୀ ଅବସ୍ଥା ଫେରି, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଖୋଲା ମୁଁହରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା; ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ହସି, ତାଙ୍କ ହାତ ଘୋଡ଼ାର ମୁଁହରେ ଦେଇଦେଲେ, ଜଣେ ସର୍ପ ଗହ୍ବରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଭଳି। ଭଗବାନଙ୍କ ହାତ ଘୋଡ଼ାର ଦାନ୍ତକୁ ଛୁଇଲେ, ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ତାତି ଲୋହା ଭଳି ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତ ଘୋଡ଼ାର ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଭଳି ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ହାତ ଭିତରେ ଦେହ ଫୁଲି, ଶ୍ୱାସ ବନ୍ଦ, ଅଙ୍ଗ ଫିଙ୍ଗାଇ, କେଶୀ ଦେହ ଘମରେ ଭିଜି, ଚକ୍ଷୁ ଉପରେ ଘୁରି, ରକ୍ତ ବମି କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ନିଃଶ୍ୱାସ ହେଲା। ଏହି ଜାମୁ ଫଳ ଭଳି ଦେହରୁ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଜ ହାତ ବାହାର କଲେ; ଶତୃ ନିବୃତିରେ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନ କରି, ଅଭିମାନ ନ କରି, ଦେବମାନେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କରି ମହିମା କଲେ। ଏହା ପରେ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଋଷି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି, ଗୁପ୍ତ କଥା କହିଲେ—‘କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ଅଗୋଚର ଆତ୍ମା, ଯୋଗର ନାଥ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ଵାସୁଦେବ, ସାତ୍ୱତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାନ ଅଧିପତି!’ ‘ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଆଲୋକ, ହୃଦୟର ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିବା ସାକ୍ଷୀ, ମହାପୁରୁଷ, ନାଥ।’ ‘ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଆଶ୍ରୟ, ଆରମ୍ଭରେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଗୁଣ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ଓ ଲୟ କରିଥିବା ନିଶ୍ଚୟବାନ ନାଥ।’ ‘ଏହିପରି, ଭୂମିର ଭାର—ଦେମନ, ଦୁଷ୍ଟ, ରାକ୍ଷସମାନେ—ନିବୃତି ଓ ଧର୍ମଜନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତୁମେ ଅବତରିଛ।’ ‘ଭାଗ୍ୟବଶତ, ଏହି ଘୋଡ଼ା ଦେମନ ତୁମେ ଖେଳରେ ବଧ କରିଛ, ଯାହାର ହ୍ରୀଙ୍କାରରେ ଦେବମାନେ ଭୟ ହୋଇ ଶ୍ୱପ୍ନ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ।’ ‘କାଲି କିମ୍ବା ପରେ, ନାଥ, ମୁଁ ତୁମେ ଚାଣୁର, ମୁଷ୍ଟିକ, ଅନ୍ୟ କୁସ୍ତିକାରୀ, ହାତୀ ଓ କଂସଙ୍କ ବଧ ଦେଖିବି।