ଏକଦିନ, ଅରିଷ୍ଟା ନାମକ ଦାନବ ବୃନ୍ଦାବନରେ ଭୟଙ୍କର ରୂପେ ଆସି, ଗୋପାଳମଣ୍ଡଳକୁ ଉପଦ୍ରବ କରିବାକୁ ଆଗେଇଆସିଲା। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଦୁଇ ଶିଙ୍ଗ ଧରି ଦୃଢ଼ଭାବରେ ଚାପି ଧରିଲେ, ପାଦ ଦ୍ୱାରା ତଳେ ଦବାଇ ଭୂମିରେ ପକେଇ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ପରେ ଜେମିତି ଜଳଭରା କପଡ଼ା ମୁଠିରେ ମେଡ଼ାଯାଏ, ସେଭଳି ଅରିଷ୍ଟାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଚିପିଲେ ଏବଂ ଶିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ। ଅରିଷ୍ଟା ରକ୍ତ ବମି କରି, ମୁତ୍ର ଓ ମଳ ଛାଡ଼ି, ପାଦ ଚାଲାଇ ଯନ୍ତ୍ରଣାଭୋଗ କରି, ଚକ୍ଷୁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ନିରୃତିଙ୍କ ହାତରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା କରି ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ କୁକୁଦ୍ମିନ୍ ନାମକ ଏହି ଦାନବ ବଳଦକୁ ହତ୍ୟା କରି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ସ୍ତୁତିରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ବଳରାମ ସହ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଗୋପାଳମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା ଦେଖି ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ଦେବଲୋକର ଦୃଷ୍ଟା, କଂସଙ୍କୁ ଏ ସମ୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଗଲେ। ସେ କଂସଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଯଶୋଦାର କନ୍ୟା, ଦେବକୀର ପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ ଓ ରୋହିଣୀର ରାମ, ଭୟଭୀତ ବସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଉପନ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏମାନେ, ତୁମ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ହତ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ବସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ ଭରସା କରି ରଖିଥିଲେ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, କଂସ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ନେଇ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ନାରଦ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ ଓ କହିଲେ: "ଏହି ଦୁଇ ପୁତ୍ର ତୁମ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ।" ଏହି ବୁଝି, କଂସ ବସୁଦେବ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଲୋହା ଶୃଙ୍ଖଳା ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିଲେ। ଦେବର୍ଷି ବିଦାୟ ନେଲେ, ତାପରେ କଂସ କେଶୀ ନାମକ ଦାନବକୁ ଡାକି, ଆଦେଶ ଦେଲେ: "ରାମ ଓ କେଶବଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କର, ପରେ ମୁଷ୍ଟିକ, ଚାଣୂର, ଶଳ, ତୋଶଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯିଅନ୍ତୁ।" ପରେ, କଂସ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ହସ୍ତିପାଳମାନୋକୁ କହିଲେ: "ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରବଳ ମଲ୍ଲ—ଚାଣୂର ଓ ମୁଷ୍ଟିକ। ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋପାଳମଣ୍ଡଳରେ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ଅଛନ୍ତି, ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ସେମାନଙ୍କ ହାତରେ ଲିଖିତ। ତୁମେ ଏଉଁଠାରେ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ମାର୍ଗରେ ସେମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କର। ନାଗରିକ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଦେଖିପାରିବା ପାଇଁ ମହାମେଳାରେ ମଞ୍ଚ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।" "ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ, ଦ୍ୱାରରେ କୁବଲୟାପୀଡ଼ ନାମକ ହସ୍ତିକୁ ନେଇଆ, ସେଠାରେ ମୋର ଶତ୍ରୁମାନୋକୁ ହତ୍ୟା କରିବ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଧନୁର୍ଯ୍ଞ ଆୟୋଜନ କର, ଶୁଦ୍ଧ ପଶୁମାନୋକୁ ଭଗବାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ବଳି ଦିଅ।" ଏପରି ଆଦେଶ ଦେଇ, କଂସ ଅକୃରୁରଙ୍କୁ ଡାକି ହସ୍ତ ଧରି କହିଲେ: "ମହାଶୟ, ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା ଦେଖାଇ ସହଯୋଗ କର; ଭୋଜ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଅତିଶୟ ଉପକାରୀ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନରେ ତୁମେ ସାକ୍ଷମ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭରସା କରି ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କଲେ।" "ନନ୍ଦଙ୍କ ବ୍ରଜକୁ ଯାଅ, ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ସେଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ରଥରେ ସେମାନୋକୁ ଏଠାକୁ ନେଇଆ। ଦେବତାମାନେ ବୈକୁଣ୍ଠରୁ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ଲିଖିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଗୋପମଣ୍ଡଳ ସହ ସେମାନୋକୁ ଉପହାର ସହ ନେଇଆ।" "ସେମାନେ ଆସିଲେ, ହସ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେମାନୋକୁ ହତ୍ୟା କରିବି; ଯଦି ବଞ୍ଚିଯିବେ, ତେବେ ମଲ୍ଲମାନେ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ୟୁତସମ ଦାନ୍ତରେ ସେମାନୋକୁ ମାରିଦେବି।" "ଏହି ଦୁଇ ପୁତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ମୁଁ ବସୁଦେବ, ତାଙ୍କ ପରିବାର, ବୃଷ୍ଣି, ଭୋଜ, ଦଶାର୍ହମାନୋକୁ ନଶ୍ୱ କରିଦେବି। ଉଗ୍ରସେନ, ମୋ ବୃଦ୍ଧ ପିତା ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଦେବକ ଓ ଯେଉଁମାନେ ଶତ୍ରୁ, ସେମାନୋକୁ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରିଦେବି।" "ତାପରେ ଏ ପୃଥିବୀ ଶୂନ୍ୟ ହେବ, ଜରାସନ୍ଧ ମୋର ଗୁରୁ, ଦ୍ୱିବିଦ ମୋର ବନ୍ଧୁ। ଶମ୍ଭର, ନରକ, ବାଣ—ସେମାନେ ମୋତେ ଭଲପାଆନ୍ତି; ସେମାନେ ସହିତ ଦେବତାମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଏ ଭୂମିର ଭୋଗ କରିବି।" "ଏହି କଥା ମନେରଖ, ଖେଳରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠୁଥିବା ରାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ନେଇଆ, ଧନୁର୍ଯ୍ଞ ଦେଖିବା ଓ ଯଦୁପୁରୀର ରୂଚି ଦେଖିବା ପାଇଁ।" ଏପରି କଂସଙ୍କୁ ଶୁଣି ଅକୃରୁର କହିଲେ: "ରାଜନ୍, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଉଚିତ; ଶତ୍ରୁ ନିବୃତି ଆପଣଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ସଫଳତା ବା ବିଫଳତା ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଯେପରି ଫଳର କାରଣ ଭାଗ୍ୟ। ଲୋକମାନେ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାନ୍ତି, ତଥାପି ଭାଗ୍ୟ ରୋକି ଦିଏ; ସେମାନେ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବି।" ଏପରି କଂସ ଅକୃରୁରଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳକୁ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ରାଜପ୍ରସାଦକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଅକୃରୁର ମଧ୍ୟ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କଂସଙ୍କ ଆଦେଶରେ କେଶୀ ନାମକ ଦାନବ ଏକ ବିଶାଳ ଘୋଡ଼ା ରୂପେ, ମନ ଗତି ସମ ଦ୍ରୁତ ଚାଲି, ପୃଥିବୀକୁ ଖୁର ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତରିକ୍ଷ କମ୍ପିତ କରି, ଭୟଙ୍କର ହିହିକାରରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି, ନନ୍ଦଙ୍କ ବ୍ରଜକୁ ଆସିଲା। ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ କଂସଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା। ସେ ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ, ଭୟଙ୍କର ମୁଖ, ମୋଟ ଗଳା, ମେଘ ସମ ଶ୍ୟାମ ଶରୀରରେ ବ୍ରଜକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଘୋଡ଼ା ନିଜ ଚିତ୍କାର ଓ ପୁଛରେ ମেঘ ଦୂରକରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୋପାଳମଣ୍ଡଳକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲା। ତେବେ ଗୋପମଣ୍ଡଳର ନାୟକ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନା କରି ତାଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ। ଘୋଡ଼ା ଦାନବ କ୍ରୋଧରେ ଦୌଡ଼ି ଆସି, ମନେ ଆକାଶକୁ ଗିଳିଯିବା ପ୍ରୟାସ କରୁଥିଲା, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲା। କିନ୍ତୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି, ପାଦ ଧରି ଘୁମାଇ, ଗରୁଡ଼ ସର୍ପକୁ ଯେପରି ଦୂରକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଇଥାଏ, ସେଭଳି ଶତଧାନୁ ଦୂରକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ଘୋଡ଼ା କେଶୀ ସ୍ଥିତି ଫିରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ମାନସିକ କ୍ରୋଧରେ ଶୀଘ୍ର ଦୌଡ଼ି ଆସି, ମୁଖ ପ୍ରସ୍ତାର କରି ହରିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ହରି ହସି, ତାଙ୍କ ହାତ ଦାନବର ମୁଖ ମଧ୍ୟରେ ଦେଇଦେଲେ, ଯେପରି ସର୍ପ ତାଙ୍କର ବିଲ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।