ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ ମହାରାଜ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ କହିଲେ— ଏଭଳି ଭାବେ, ବ୍ରଜର ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳାଗାନ ଗାଇ ସମସ୍ତ ଦିନ କୃଷ୍ଣ ଭାବରେ ମନ-ପ୍ରାଣ ଲଗାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଅତିବାହିତ କରୁଥିଲେ। ଏଠାରେ ‘ଯୁଗଳଗୀତ’ ନାମକ ଏହି ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ, ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତମ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମ ଭାଗର ଶେଷକଥା ହେଉଛି। ଏହିପରେ, ମହାରାଜ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଅରିଷ୍ଟାସୁର—ଏକ ବୃଷଭ ଆକାରରେ—ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ଆସିଲା। ସେ ତାଙ୍କର ଅତିବିଶାଳ କୁଂଭ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ କପାଇଦେଉଥିଲା, ତାଙ୍କର ଖୁର ଦ୍ୱାରା ମାଟି ଉଖଣିଉଠୁଥିଲା। ସେ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ଡାକି, ଭୂମିକୁ ଖୁରେ ଚିରି, ପୁଞ୍ଛ ଉଠାଇ ମାଟିର ତୁଡ଼ିକୁ ଶିଙ୍ଗରେ ଉଠାଇ ଦେଉଥିଲା। ଅନ୍ୟପଟେ, ଅରିଷ୍ଟାସୁର ଅଳ୍ପ-ଅଳ୍ପ କରି ପ୍ରମେହ ଓ ମଳ ଛାଡ଼ୁଥିଲା, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଅନିମେଷ ଓ ରୂଦ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଥିଲା, ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଗାଁର ଲୋକମାନେ ଓ ଗୋମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିଲେ। ଏତେ ଭୟ ଦେଖି ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାମାନେ ଅସମୟରେ ଗର୍ଭପାତ କରିଦେଲେ, ମେଘମାନେ ତାଙ୍କ ଦେହର କୁଂଭକୁ ପାହାଡ଼ ଭାବି ଚାରିପଟେ ଛିଟିଯାଇଲେ। ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଗୋପ-ଗୋପୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଗୋମାନେ ଏବଂ ଗ୍ରାମବାସୀ ଭୀତିରେ ଗୋକୁଳ ଛାଡ଼ି ଦୌଡ଼ିଯାଇଲେ। ସମସ୍ତେ ‘କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ!’ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଲେ। ଏପରି ଭୟଭୀତ ଗୋକୁଳକୁ ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ଏହା ଅନୁଭବ କଲେ। ତେଣୁ, କୃଷ୍ଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇ କହିଲେ, "ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ", ଏବଂ ଅରିଷ୍ଟାସୁରକୁ ଡାକି ଚେତାବନୀ ଦେଲେ, "ଅରେ, ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ଅପବିତ୍ର, ମୁଁ ତୋର ମାନ ଭଙ୍ଗ କରିବି।" ଏହିପରି କହି, ଅଚ୍ୟୁତ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଭୂମିକୁ ଜୋରରେ ଟିପି ଅରିଷ୍ଟାସୁରକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ସଖାଙ୍କ ଅଂଶରେ ହାତ ରଖି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, ଅରିଷ୍ଟାସୁର ରୋଷେ ମାଟି ଖୁରେ ଖୁନି, ପୁଞ୍ଛ ମେଘ ଭଳି ଘୁରାଇ, ତୀବ୍ର ଗତିରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଆଗକୁ ଲଗାଇ, ରକ୍ତାବ୍ଦ୍ରିଷ୍ଟିରେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଭଳି ଆକ୍ରମଣ କଲା। ତେବେ, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଶିଙ୍ଗ ଧରି, ଅଠାରୋଟି ପଦ ତଳେ ପଛକୁ ଟାଣିଲେ, ଯେପରି ଏକ ହାତୀ ଅନ୍ୟ ହାତୀକୁ ଟାଣି ନେଇଥାଏ। ଏପରେ, ଭୂମିକୁ ପକାଇ ଦେଇ, ଅରିଷ୍ଟାସୁର ପୁଣି ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଉଠିଲା, ଘମରେ ଭିଜିଗଲା, ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ପୁଣି ଆକ୍ରମଣ କଲା। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଶିଙ୍ଗ ଧରି, ପାଏ ଦବାଇ ଭୂମିକୁ ପକାଇଦେଲେ, ପରେ ଭିଜା କପଡ଼ା ଭଳି ଚାପି ମରିଦେଲେ, ଏବଂ ଏକ ଶିଙ୍ଗରେ ଆଘାତ କରି ତାଙ୍କୁ ପୃଥିବୀରେ ପକାଇଦେଲେ। ତାପରେ, ଅରିଷ୍ଟାସୁର ରକ୍ତ ଓ ମଳ ଛାଡ଼ି, ପାଏ ଛାଡ଼ି, ଚକ୍ଷୁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ନିରୃତିଙ୍କ ହାତରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଦେବତାମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା କରି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ବୃଷଭ ଦାନବ କୁକୁଦ୍ମିନକୁ ବଧ କରି, କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ପାଇ, ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଭାସିଗଲେ। ଏହି ଅରିଷ୍ଟାସୁର ବଧ ଦେଖି, ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଶକ୍ତି ସହିତ କଂସଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ସଂବାଦ ଦେଲେ—"ଯଶୋଦାର କନ୍ୟା, ଦେବକୀର ପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ, ରୋହିଣୀର ବଳରାମ, ଏମାନେ ଭୟଭୀତ ବସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନନ୍ଦଙ୍କ ନିକଟକୁ ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଇଛନ୍ତି। ଏମାନେ ତୁମର ସେନାଙ୍କୁ ବଧ କରିଛନ୍ତି।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୂଜ ରାଜା କଂସ କ୍ରୋଧରେ ମୁଁଡ଼ି ଗଲେ, ତିକ୍ତ୍ୱ ତଳୱାର ଉଠାଇ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ ଓ କହିଲେ, "ଏହି ଦୁଇଜଣ ତୁମ ମୃତ୍ୟୁ ହେବେ।" ଏହା ଅନୁଭବ କରି, କଂସ ବସୁଦେବ ଓ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଲୋହା ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ପରେ, ଦେବର୍ଷି ଚାଲିଯିବା ପରେ, କଂସ କେଶୀ ଦାନବକୁ ଡାକି କହିଲେ, "ଯା, ବଳରାମ ଓ କେଶବଙ୍କୁ ମାର। ତାପରେ ମୁଷ୍ଟିକ, ଚାଣୂର, ଶଳ, ତୋଷଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯିଅନ୍ତୁ।" ତାପରେ, କଂସ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ହାତୀପାଳକଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, "ଦେଖ, ଏହି ଚାଣୂର ଓ ମୁଷ୍ଟିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଲ୍ଲ। ନନ୍ଦଙ୍କ ବ୍ରଜରେ ଦେଖ, ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ଅଛନ୍ତି। ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କ ହାତରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ତେଣୁ ତୁମେ ଏଠାରେ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ମାର। ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମଞ୍ଚ ତିଆରି କର, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ ଦେଖିପାରିବେ।" "ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ, ଦ୍ୱାରରେ କୁବଲୟାପୀଡ଼ ହାତୀକୁ ଆଣ, ସେଉଁଠି ମୋର ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରିଦିଅ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଧନୁର୍ଯ୍ୟାଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କର, ନିୟମାନୁସାରେ ଶୁଦ୍ଧ ପଶୁମାନେକୁ ଯଜ୍ଞର ପାଇଁ ଆଣ।" ଏପରି କହି, ସେ କାର୍ଯ୍ୟକୁଶଳ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ, ତାପରେ ଯଦୁମୁଖ୍ୟ ଅକୃରଙ୍କୁ ଡାକି ହାତ ଧରି କହିଲେ, "ହେ ଭଦ୍ର, ମୋର ସମ୍ମାନ ପାଇଁ ମୋ ସହ ମିତ୍ରତା କର। ଭୋଜ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଉପକାରୀ।" "ତେଣୁ, ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲି, କାରଣ ତୁମେ ପ୍ରଧାନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିପାରିବେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ନିଜ କାମ୍ୟ ସିଦ୍ଧି କରିଥିଲେ।" "ଏବେ ଯାଅ, ନନ୍ଦଙ୍କ ବ୍ରଜକୁ, ଏଠାରେ ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଅଛନ୍ତି। ଏହି ରଥରେ ସେମାନେକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଦିଅ। ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତାମାନେ ବୈକୁଣ୍ଠରୁ ପଠାଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ନନ୍ଦ ଓ ତାଙ୍କ ଉପହାର ସହିତ ଆଣ।" "ସେମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ, ମୁଁ ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ମାରିବି, ଯଦି ବଞ୍ଚିଯିବେ, ତେବେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସମ ମଲ୍ଲମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବେ। ପରେ, ମୁଁ ବସୁଦେବ ଓ ତାଙ୍କ ନାତି-ନାତିନୀମାନେ, ବୃଷ୍ଣି, ଭୋଜ, ଦଶାର୍ହମାନେକୁ ମାରି ଦେବି।" "ଏହିପରି, ମୁଁ ମୋ ବୃଦ୍ଧ ପିତା ଉଗ୍ରସେନ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଦେବକ, ଓ ମୋତେ ବିରୋଧ କରୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରିଦେବି। ତେବେ ଏ ଭୂମି ନିର୍ବିଘ୍ନ ହେବ।