ବ୍ରଜର ଗାଈମାନେ ଦିନର ଶେଷରେ ଦୂର୍ବଳ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଯଦୁବଂଶୀଶ୍ୱର କୃଷ୍ଣ, ହସ୍ତୀରାଜଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳିବା ପରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ପରି ଶିତଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଆନନ୍ଦର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁ ନେଇ ବ୍ରଜ ଗ୍ରାମକୁ ଆସନ୍ତି। ସେ ବ୍ରଜର ଗାଈମାନେ ଦିନର ତାପରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ, ଓ ରାଜା, ବ୍ରଜର ନାରୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳାଗୀତ ଗାଇ ଗାଇ ଦିନକୁ କାଟୁଥିଲେ। ସେମାନେ ମନ ଓ ହୃଦୟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧାରଣ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଚମତ୍କାର ଘଟଣାର ଅନ୍ତରେ ‘ଯୁଗଳ ଗୋପୀଗୀତ’ ନାମକ ଏହି ପଞ୍ଚତ୍ରିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଦ୍ଧରେ ଶେଷ ହେଲା। ତାପରେ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ଆରିଷ୍ଟା ଏକ ବୃଷଭ ରୂପେ ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ଆସିଲା। ସେ ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର କୁହୁଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କରି, ଖୁର ଦ୍ୱାରା ମାଟି ଖୋଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଓ ଖୁର ମାରିବା ଦ୍ୱାରା, ପୂଛ ଉଠାଇ ଟିଏ ମାଟିକୁ ଉଡ଼ାଇ ଦେଉଥିଲେ। ଅଲ୍ପ ଅଲ୍ପ କରି ମଳ ଓ ପେଶାବ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି କଠୋର ଓ ଅଚଳ ଥିଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଦ୍ୱାରା ଗାଈ ଓ ଲୋକମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଇଗଲେ। ଭୟରେ ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାମାନେ ଅସମୟରେ ଗର୍ଭପାତ କରିଦେଲେ, ମେଘମାନେ ତାଙ୍କର କୁହୁଡ଼ିକୁ ପର୍ବତ ଭାବି ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଛିଟିଯାଇଲେ। ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଦେଖି ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହେଉଥିଲେ, ଗାଈମାନେ ଭୟରେ ଗୋକୁଳ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ। ସମସ୍ତେ ‘କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ!’ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ଗୋକୁଳର ଏହି ଭୟଭୀତ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି କୃଷ୍ଣ ମଧୁର କଥାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ—"ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ"। ଏବଂ ଆରିଷ୍ଟା ଦାନବକୁ ଡାକି କହିଲେ—"ହେ ପାପୀ, ତୁମେ କ’ଣ କରୁଛ?"। ଅଚ୍ୟୁତ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଭୂମିକୁ ଝାଟି ଆରିଷ୍ଟାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ ଓ କହିଲେ—"ମୁଁ ଏପରି ଦୁଷ୍ଟମାନେର ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରିବି"। ହରି ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଅଭିଞ୍ଚଳରେ ବାହୁ ରଖି ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଁଡାଇ ରହିଲେ। ଏହିବେଳେ ଆରିଷ୍ଟା ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ଭୂମି ଖୋଡ଼ି, ପୂଛ ଘୁରାଇ ବଜ୍ରଘାତ ସମ ଗତିରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ସାମ୍ନାକୁ ବଢ଼ାଇ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟି ନେଇ, ଆରିଷ୍ଟା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ତୀବ୍ର ଭାବରେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଶିଙ୍ଗ ଧରି ଅଠରୋଟି ପଦ ପଛକୁ ଟାଣିଲେ, ଯେପରି ଏକ ହାତୀ ଅନ୍ୟ ହାତୀକୁ ଟାଣିଥାଏ। ପ୍ରଭୁ ଦ୍ୱାରା ଫିଙ୍ଗାଯିବା ପରେ ଆରିଷ୍ଟା ପୁଣି ଉଠିଲେ, ସରା ଶରୀର ଘମରେ ଭିଜିଗଲା, ଦମ୍ ଦେଉଥିଲେ, ରୋଷେ ଆବେଶିତ ହୋଇ ପୁଣି ଧାଉଥିଲେ। ଏବେ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଶିଙ୍ଗ ଧରି ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଚାପି ଭୂମିରେ ପକାଇ ଦେଲେ, ଅତି ଶକ୍ତିରେ ଦୁଧ ଝିଁକିବା ପରି ଦବାଇ ଦେଲେ, ଏବଂ ଶିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରି ଆରିଷ୍ଟାକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କରିଦେଲେ। ଆରିଷ୍ଟା ରକ୍ତ ବମି, ପେଶାବ ଓ ମଳ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ପାଦ ନାଚୁଥିଲେ, ଦୃଷ୍ଟି ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି, ନିରୃତିଙ୍କ ହସ୍ତରେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଲେ। ଦେବତାମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପ ବିଷ୍ଟାର କଲେ ଓ ସ୍ତୁତି କରିଲେ। ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟ ବୃଷଭ ଆରିଷ୍ଟାକୁ ବଧ କରି, କୃଷ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କ ସହ ବ୍ରହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସ୍ତୁତି ଅଧିନରେ ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ଯିବାରେ, ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁର ଉତ୍ସବ ହେଲେ। ଆରିଷ୍ଟା ଦାନବ ବଧ ହେବା ପରେ, ଦେବଦର୍ଶୀ ମୁନି ନାରଦ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କୃତ୍ୟ ଦେଖି, କଂସଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେବାକୁ ଗଲେ। ସେ କଂସଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଯଶୋଦାର ଝିଅ, ଦେବକୀର ପୁଅ କୃଷ୍ଣ ଓ ରୋହିଣୀର ପୁଅ ବଳରାମ, ଭୟଭୀତ ବସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନନ୍ଦଙ୍କ ନିକଟରେ ରଖାଯାଇଛନ୍ତି।" "ଏହି ଦୁଇ ଝିଅ ତୁମ୍ଭ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ବଧ କରିଛନ୍ତି।" ଏହା ଶୁଣି ଭୋଜ ରାଜା କଂସ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ନେଇ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚାଲିଲେ, କିନ୍ତୁ ନାରଦ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ ଓ ଖୋଲାସା କଲେ ଯେ, "ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ହେବେ।" ଏହା ବୁଝି କଂସ ବସୁଦେବ ଓ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଲୋହା ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ତାପରେ ଦେବଦୃଷ୍ଟି ମୁନି ଚାଲିଯିବା ପରେ, କଂସ କେଶିନ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ—"ଯାଅ, ବଳରାମ ଓ କେଶବ (କୃଷ୍ଣ) କୁ ମାରିଦିଅ। ପରେ ମୁଷ୍ଟିକ, ଚାଣୂର, ଶଳ, ତୋଶଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ପଠାଇବି।" ତାପରେ ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ହାତୀପାଳକମାନେଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ—"ଏହା ଶୁଣ, ଏହି ଚାଣୂର ଓ ମୁଷ୍ଟିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଲ୍ଲ।" "ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋପଗ୍ରାମରେ ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ରହୁଛନ୍ତି, ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ସେମାନଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଲିଖିତ।" "ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ଏଠାରେ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେକୁ ମାରିଦିଅ। ବିଭିନ୍ନ ମଞ୍ଚ ତିଆରି କର, ଯାହାର ଚାରିପାଖରେ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳ ହେବ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ ଦେଖିପାରିବେ।" "ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ, ଅରେନା ଦ୍ୱାରରେ କୁବଳୟାପୀଡ଼ ହାତୀକୁ ଆଣିଦିଅ, ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିଦିଅ।" "ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ବିଧିବତ୍ ବାଣଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କର, ଶୁଦ୍ଧ ପଶୁମାନେକୁ ଭଗବାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ବଳି ଦିଅ।" ଏପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, କଂସ ଯଦୁମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅକୃରକୁ ଡାକି ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି କହିଲେ—"ହେ ମହାନ, ମୋତେ ଆଦର କର, ମୋ ସହ ମିତ୍ରତା ସ୍ଥାପନ କର। ଭୋଜ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସବୁଠାରୁ ଭଲ ମନ୍ତ୍ରୀ।" "ଏହି ଲାଗି ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ନିଜ କାମ ସାଧିଥିଲେ।" "ଯାଅ, ନନ୍ଦଙ୍କ ବ୍ରଜକୁ, ସେଠି ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ଏହି ରଥରେ ଏଠାକୁ ଆଣିଦିଅ।" "ଦେବତାମାନେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ, ନନ୍ଦ ଓ ଗୋପମାନେଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପହାର ସହ ଆଣ।" "ସେମାନେ ଆସିଲେ, ମୁଁ ମୋର ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ମାରିଦେବି; ଯଦି ସେମାନେ ଚାଲିଯିବେ, ତେବେ ମଲ୍ଲମାନେ ତୁରନ୍ତ ମାରିଦେବେ।