ବ୍ରଜର ଗୋମାତାମାନେ ପ्रତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହଶୀଳ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ପଥରେ ବଡ଼ମାନେ ଆଦର ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ। ସଂଧ୍ୟା ବେଳେ ସେ ଗୋମାନେ ବାଡିକୁ ଆଣୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ବଂଶୀର ଧ୍ୱନିରେ ତାଙ୍କର କୀର୍ତି ଗାଇଯାଉଥିଲା। ଦୈନିକ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଶ୍ରମର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଆଲୋକିତ ହେଉଥିଲା, ମାଲା ଗୋମାନଙ୍କ ଚରଣର ଧୂଳିରେ ମେଳା ହୋଇଥିଲା। ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଉଦିତ ଏହି ରାଜା ତାଙ୍କ ସଂଗୀମାନେ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଅଳ୍ପ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିଲା, ମାଳାଧାରୀ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ସଂଗୀମାନେ ପ୍ରତି ଗୌରବ ଦେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଓଠ ଖଜୁରୀ ଫଳ ପରି ହ୍ଲାଦ, ମୃଦୁ ଗଣ୍ଡ ଶୋଭାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଣ୍ଡଳ ରଜିତ। ଯଦୁମଣ୍ଡଳର ନାୟକ କୃଷ୍ଣ, ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳୁଥିବା ରାଜା ପରି, ସଂଧ୍ୟା ବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଆସିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଆନନ୍ଦର ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ବ୍ରଜର ଗୋମାନେ ଦିନର ତାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ। ଏଭଳି, ରାଜା, ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳାଗାନ୍ତି ଗାଇ, ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାରେ ଦିନ କାଟିଥିଲେ। ସେମାନେ ମନ ଓ ହୃଦୟରେ କୃଷ୍ଣକୁ ଏକାନ୍ତ ଭାବେ ଭଜି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ଏଠାରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ "ଯୁଗଳଗୀତ" ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧର ପଞ୍ଚତିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ପରେ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ତାପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ, ଅରିଷ୍ଟା ନାମକ ବୃଷଭ ଦାନବ, ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ଆସିଲା। ତାଙ୍କର ବଡ଼ କୁମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା, ଚରଣରେ ମାଟି ଖୁନ୍ଡିଖୁନ୍ଡି କରୁଥିଲା। ଦାନବ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା, ପାଦରେ ମାଟି ଖୁନ୍ଡି ଉଠାଉଥିଲା, ପୂଛ ଉଠାଇ ଶିଖର ଉପରେ ଘୁଞ୍ଚାଉଥିଲା, ଶିଖରକୁ ଶିଙ୍ଗରେ ଉଠାଉଥିଲା। ଏକ ଏକ କରି ମଳ ବାହାର କରୁଥିଲା, ମୁତ୍ର ଛାଡ଼ୁଥିଲା, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ମିଳିତ ଓ ନିଶ୍ଚଳ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନରେ ଗୋମାନେ ଓ ଲୋକମାନେ ଭୟାନ୍ୱିତ ହେଉଥିଲେ। ଭୟରେ ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାମାନେ ଅସମୟରେ ଗର୍ଭପାତ କରିଦେଲେ, ମେଘମାନେ ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ କୁମ୍ଭକୁ ପାହାଡ଼ ଭାବି ଚାରିପାଖ ଚିଁଡ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଦେଖି ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ ଭୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୀତ ହେଲେ; ଗୋମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଗୋକୁଳ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ। ସମସ୍ତେ "କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ। ଗୋକୁଳର ଏହି ଭୟଭୀତ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଲେ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି କହିଲେ, "ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ," ଏବଂ ଦାନବକୁ ଡାକିଲେ, ଏବେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ଗୋପ ଓ ଗୋମାନେ ତାକୁ ଦେଖୁଥିଲେ—"ଏହେ ଦୁଷ୍ଟ, ଏହା କ'ଣ?" ଅଚ୍ୟୁତ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଭୂମିକୁ ତାଡ଼ିଲେ, ଦାନବ ଅରିଷ୍ଟାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରି, କହିଲେ, "ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କର ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଆସିଛି, ତୁମ ପରି ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧିକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବି।" ହରି ତାଙ୍କର ବାମ ହାତ ସଂଗୀଙ୍କ କନ୍ଧରେ ରଖି ଦଢ଼ିଆ ହେଇ ଦଢ଼ିଆ ହେଲେ। ଏବେ ଦାନବ ଅରିଷ୍ଟା ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ, ଚରଣରେ ମାଟି ଖୁନ୍ଡି, ପୂଛକୁ ମେଘ ପରି ଘୁଞ୍ଚାଇ, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲା। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଆଗେ ରଖି, ରକ୍ତାବ୍ଲି ଚକ୍ଷୁ, ଅରିଷ୍ଟା ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ହେଲା। ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଶିଙ୍ଗ ଧରି, ଅଠାରୋଟି ପଦ ଫେରି, ତାକୁ ଟାଣିନେଲେ, ଯେପରି ଏକ ହାତୀ ଅନ୍ୟ ହାତୀକୁ ଟାଣି ନେଇଯାଏ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛିଁଡ଼ି ଦିଆଯିବା ପରେ ଅରିଷ୍ଟା ପୁଣି ଉଠିଲା, ସର୍ବଦେହ ଘମରେ ଭିଜିଯାଇଛି, ଦ୍ରୁତ ଶ୍ୱାସ ନେଉଛି, ରୋଷରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ପୁଣି ଧାଉଥିଲା। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଶିଙ୍ଗ ଧରି, ପାଦ ଦ୍ୱାରା ତଳେ ଦବି, ଭୂମିକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ; ପରେ ତାକୁ ଭିଜିଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପରି ଚିପିଦେଲେ, ଶିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ, ଅରିଷ୍ଟା ଭୂମିରେ ଲୁଟିଗଲା। ଅରିଷ୍ଟା ରକ୍ତ ବମି, ମୁତ୍ର ଓ ମଳ ଛାଡ଼ି, ପାଦ ଶିଖାଇ, ଚକ୍ଷୁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ବେଦନାରେ ନିରୃତିଙ୍କ ହାତରେ ନଷ୍ଟ ହେଲା। ଦେବତାମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି କରି, ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏଭଳି ଦାନବ କୁକୁଦ୍ମିନ୍କୁ ମାରି, କୃଷ୍ଣ ବଳରାମ ସହ ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ସବ କରିଲେ। ଏହିପରି ଅରିଷ୍ଟା ଦାନବ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କୌଶଳରେ ବଧ ହେଲାବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ଦେଖୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ଋଷି ନାରଦ କଂସଙ୍କୁ ଏହି ସମ୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଗଲେ। ସେ କଂସଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ, ଯଶୋଦାର କନ୍ୟା, ଦେବକୀର ପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ ଓ ରୋହିଣୀର ରାମ, ଭୟଭୀତ ବସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନନ୍ଦଙ୍କ ନିକଟେ ରଖାଯାଇଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ତୁମ ପୁରୁଷମାନେକୁ ବଧ କରିଛନ୍ତି। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୋଜ ରାଜା କଂସ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ତର୍ଭୀତ ହେଲେ। ସେ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଧରି, ବସୁଦେବଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ନାରଦ ରୋକିଲେ ଓ କହିଲେ—ଏହି ଦୁଇଁ ପୁତ୍ର ତୁମ ମୃତ୍ୟୁ। ଏହା ବୁଝି, କଂସ ବସୁଦେବ ଓ ତାଙ୍କର ଜନାନୀଙ୍କୁ ଲୋହାର ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ଦିବ୍ୟ ଋଷି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, କଂସ କେଶୀ ଦାନବକୁ ଡାକି କହିଲେ— "ଯାଅ, ରାମ ଓ କେଶବକୁ ବଧ କର; ପରେ ମୁଷ୍ଟିକ, ଚାଣୂର, ଶାଳ, ତୋଶଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପଠା।" ଭୋଜରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ହାତୀପାଳକମାନେକୁ ଡାକି କହିଲେ, "ଶୁଣ, ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରବଳ ମଲ୍ଲ ଚାଣୂର ଓ ମୁଷ୍ଟିକ।" "ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋପଗ୍ରାମରେ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିର ଦୁଇଁ ପୁତ୍ର ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ଅଛନ୍ତି; ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ସେମାନଙ୍କ ହାତରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।" "ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ଏଠାରେ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେକୁ ବଧ କର; ବିଭିନ୍ନ ମଞ୍ଚ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର, ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚ ଚାରିପାଖେ ଲଗାଅ, ଯାହାଉପରେ ସମସ୍ତ ପୌର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିପାରିବେ।" "ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ, ହାତୀ କୁବଲୟାପୀଡ଼କୁ ରଙ୍ଗଶାଳା ଦ୍ୱାରରେ ଆଣ; ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ମୋର ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ବଧ କରା।" "ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ବାଣ ବଳି ନିୟମାନୁସାରେ ଆରମ୍ଭ କର; ଶୁଦ୍ଧ ପଶୁମାନେକୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ବଳି ଦେବା ପାଇଁ ଆଣ।