ଏକ ଦିନ ଗୋପିମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁରଲିର ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ମନମୁହି ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ପଛରେ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କ ହୃଦୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ଭରି ଥିଲା, ଏବଂ ଗୋପିମାନେ ଘରର ଏକାଗ୍ରତା ଛାଡି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ସାଗର ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ମୂଦିତ କୃଷ୍ଣ ଯମୁନା ତୀରେ ଗୋପମାନେ ଓ ଗୋମାନେ ଦେଖି ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି ନିଜର ଛୋଟ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ରଙ୍ଗ ରସ କ୍ରୀଡା କରୁଥିଲେ। ଚମେଳି ମାଳା ଓ ଉତ୍ସବ ପୋଶାକରେ ଶୋଭିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନେଇ ଗୋପମାନେ ମନରେ ଶୁଭ ଭାବ ଭରି ଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ପାଇଁ ମଧୁର ସନ୍ଧ୍ୟା ପବନ ଚନ୍ଦନ ଗନ୍ଧରେ ଭରି ଆସିଲା। ଦେବଗଣ ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ଉପହାର ଦେଇ ଉତ୍ସବ କରିଥିଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଗୋମାନେ ପ୍ରତି ଅତି ଆସକ୍ତ ଥିଲେ, ଗୋପମାନେ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ। ଦିନ ଶେଷରେ କୃଷ୍ଣ ନିଜର ମୁରଲିର ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କର କୀର୍ତି ଗାଇ ଗୋମାନେ ଦେଇ ଗ୍ରାମକୁ ଆଣିଥିଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁହଁର ଚମକ ତାଙ୍କର ଶରୀରର କ୍ଲାନ୍ତିରୁ ଆସିଥିଲା, ତାଙ୍କ ମାଳା ଗୋମାନେ ପାଉଁ ଦେଇ ଧୂଳି ଭରି ଯାଇଥିଲା। ମିତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଏହି ଦେବକୀନନ୍ଦନ ରାଜା ଆସିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଆଖି ଆନନ୍ଦରେ ହେଉଥିବାରୁ ଅଳ୍ପ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଥିଲା, ଗୋପମାନେ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଦେବା ଦୟାଳୁ କୃଷ୍ଣ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ତାଳ ଫଳ ଭଳି ଫିକା ଠିଉଥିବା ଓଠ ଓ ସୁନା ଆଳଙ୍କାରରେ ଅଳଙ୍କୃତ ମୃଦୁ ଗାଲ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା। ଯଦୁବଂଶର ନାୟକ କୃଷ୍ଣ ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରୀଡା କରୁଥିଲେ, ଦିନ ଶେଷ ହେଲେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଗ୍ରାମକୁ ଆସି ଗୋମାନେ ଦିନର ତାପରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ। ଏପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳା ଗାଇ ଗୋପିମାନେ ଦିନ ଅନ୍ତରେ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ଲୀନ ହୋଇ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଦିନ ଅତିବାହିତ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଅନେକ ଲୀଳାର ବର୍ଣ୍ନନା ସହିତ ଦଶମ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ପ୍ରଥମ ଅର୍ଦ୍ଧର ଅନ୍ତର୍ଗତ 'ଗୋପୀମାନେ ଯୁଗଳ ଗୀତ' ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହା ପରେ ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ କହିଲେ, ଏକ ଦିନ ଅରିଷ୍ଟା ନାମକ ବୃଷଭ ଦାନବ ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ଆସିଲା। ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ପିଠିରେ ଭୂମି କମ୍ପି ଉଠିଲା, ଚାପି ଚାପି ମାଟି ଉଠାଇ ଦେଲା। ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ରୋର ଏବଂ ମାଟିକୁ ଖୁଣ୍ଟି ଦେଇ ତାଙ୍କ ପଛ ଉଠାଇ ମାଟି ଉଠାଇ ଦେଲା। ଅରିଷ୍ଟା ଚାଲି ଚାଲି ମଳ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିଲା, ପିଶାବ କରୁଥିଲା, ତାଙ୍କ ଆଖି ଅନ୍ୟୁନ ଓ ଅନ୍ୟୁନ ଥିଲା, ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ରୋର ଦେଖି ଗୋମାନେ ଓ ଲୋକମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଇ ଉଠିଲେ। ଭୟରେ ଗର୍ଭବତୀ ଜନନୀମାନେ ଅକାଳରେ ଗର୍ଭପାତ କରିଲେ, ମେଘମାନେ ତାଙ୍କ ପିଠିକୁ ପାହାଡ଼ ବୋଲି ଭାବି ଏଉଁ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଦେଖି ଗୋପ ଓ ଗୋପିମାନେ ଭୟରେ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଦେଖି ଗୋମାନେ ଗୋକୁଳ ଛାଡି ଭାଗିଗଲେ। ସମସ୍ତେ 'କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦେଖିଲେ ଗୋକୁଳ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି। ସେ ଲୋକମାନେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଲେ, 'ଭୟ କରିବେ ନାହିଁ,' ଓ ଦାନବକୁ ଡାକି କହିଲେ, 'ହେ ଅସୁର, ତୁମେ କଣ କରୁଛ?' ଏହି ସମୟରେ ଗୋପ ଓ ଗୋମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପି କମ୍ପି ଦେଖୁଥିଲେ। ଅଚ୍ୟୁତ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ହାତ ଭୂମି ଉପରେ ଦେଇ ଦାନବକୁ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ, 'ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପ୍ରତି ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କରେ, ତୁମେ ମତେ ଦେଖ।' ହରି ତାଙ୍କ ମିତ୍ରଙ୍କ ଶିର ଉପରେ ହାତ ଦେଇ ଦଢ଼ାଇ ଦାନବ ଆସିବା ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଅରିଷ୍ଟା ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଭୂମି ଖୁଣ୍ଟି ଦେଇ, ପଛ ଚାଲି ମେଘ ପରି ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ କରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଦୃତ ଗତିରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲା। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଆଗରେ ରଖି ରକ୍ତିମ ଆଖିରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଅରିଷ୍ଟା ଏକ ଦୂର୍ଦ୍ରୁତ ମେଘ ପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲା। ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଶିଙ୍ଗ ଧରି ଏଠାରୁ ଅଠାରୋଟି ପଦ ମଣ୍ଡି ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଦେଲେ, ହାତୀ ହାତୀକୁ ଟାଣି ନେବା ପରି। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଫିଙ୍ଗି ଦିଅଯାଇ ଅରିଷ୍ଟା ପୁଣି ଉଠି ଦୃତ ଗତିରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ପ୍ରଶ୍ୱାସ ଏବଂ ପସିନାରେ ଭରି ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଭରି ଆପଣାପଣି ଆକ୍ରମଣ କରିଲା। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଶିଙ୍ଗ ଧରି ଚାପି ଭୂମି ଉପରେ ଫିଙ୍ଗି ଦେଲେ, ଭିଜା କପଡ଼ ଚିପିବା ପରି ତାଙ୍କୁ ଚିପି ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଶିଙ୍ଗ ଦେଇ ମାରି ଦିଅଯାଇ ଅରିଷ୍ଟା ଭୂମି ଉପରେ ଲୁଟି ପଡ଼ିଲେ। ଅରିଷ୍ଟା ରକ୍ତ, ପିଶାବ ଓ ମଳ ତ୍ୟାଗ କରି, ପାଦ ଚଳାଇ ଆଖି ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଅତି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରି ନିରୃତିଙ୍କ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ। ଦେବମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଫୁଲ ଭରି ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ। ଏପରି ଭାବେ କୁକୁଦ୍ମିନ୍ ନାମକ ବୃଷଭ ଦାନବକୁ ମାରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିବା ସହିତ ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଗୋପିମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ଭରି ଗଲେ। ଅରିଷ୍ଟା ଦାନବ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚମତ୍କାର କୃତ୍ୟରେ ନିହତ ହେଲାବେଳେ, ଦିବ୍ୟ ମୁନି ନାରଦ ଦେବମାନେ ଦେଖୁଥିବା ଜଣେ, କଂସଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେବାକୁ ଗଲେ। ନାରଦ କଂସଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯଶୋଦାର ଝିଅ, ଦେବକୀର ପୁଅ କୃଷ୍ଣ, ଓ ରୋହିଣୀର ପୁଅ ବଳରାମ, ଭୟଭୀତ ବସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନନ୍ଦଙ୍କ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଉପରେ ଅପରିମିତ ଭରସା ରଖି ଏହି ଦୁଇ ପୁଅକୁ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ଏହି ଦୁଇଜଣେ ତୁମର ଲୋକମାନେ ମାରି ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହି କଥା ଶୁଣି କଂସ ରୋଷରେ ଅନ୍ୟୁନ ହୋଇ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ନେଇ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ନାରଦ ତାଙ୍କୁ ବାରଣ କରି କହିଲେ, ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ। ଏହି କଥା ବୁଝି କଂସ ବସୁଦେବ ଓ ତାଙ୍କ ଜନାନୀକୁ ଲୋହା ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବାନ୍ଧି ଦେଲେ। ଦିବ୍ୟ ମୁନି ଚାଲିଯିବା ପରେ, କଂସ କେଶିନ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, 'ଗିଅ, ବଳରାମ ଓ କେଶବକୁ ମାର; ତାପରେ ମୁଷ୍ଟିକ, ଚାଣୂର, ଶଳ, ତୋଶଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କୁ ଦିଅ।' ତାପରେ କଂସ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ହାତୀ ରକ୍ଷକମାନେ ଡାକି କହିଲେ, 'ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପହେଳାନ—ଚାଣୂର ଓ ମୁଷ୍ଟିକ।