ବ୍ରଜଧାମର ମୃଦୁ ମାଟି ଉପରେ ଗାଈମାନେ ଚରିଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଖୁରରେ ପତାକା, ବଜ୍ର, ପଦ୍ମ ଓ ଅଙ୍କୁଶର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ବାଂଶୀଧ୍ୱନିରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ମାଟିରେ ଯେଉଁ ଚିହ୍ନ ରହିଯାଇଥିଲା, ତାହାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ମାଟିକୁ ଶାନ୍ତ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରଜର ଗୋପୀମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମନକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଥିବା କାମନାରେ ଏମିତି ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜେ ଏଠାରୁ ସେଠା ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି କି, କିମ୍ବା ତାଙ୍କର କେଶ ବା ବସ୍ତ୍ର ବିକୃତ ହୋଇଯାଇଛି କି ନାହିଁ, ଏହି ସବୁ ଭୁଲି ଯାଉଥିଲେ। କେବେ କେବେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତୁଳସୀର ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସଖାଙ୍କର କନ୍ଧ ଉପରେ ହାତ ରଖି, ଗାଈମାନେ କେତେ ଅଛନ୍ତି ଗଣନା କରୁଥିଲେ ଓ ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ବାଂଶୀ ଶବ୍ଦରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଗୋପୀମାନେ ଏବଂ ମୃଗମାନେ ଘର ଛାଡ଼ି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗୁଣର ସାଗରରେ ବିଲୀନ ହେଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଏକ ଦିନ, ଯମୁନା ତଟରେ ଗୋପା ଓ ଗୋପାଳମାନେ ଫୁଲ ମାଳା ଓ ଉତ୍ସବ ପୋଷାକରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ। ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ମିତ୍ରମାନେ ସହ ଖେଳ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଭରିଦେଉଥିଲେ। ସେବେଳେ ଏକ ମୃଦୁ ଚନ୍ଦନ ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ ବହୁଅଥିଲା, ଦେବଗାଣ ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବ୍ରଜର ଗାଈମାନେ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହୀ ଥିଲେ; ବଡ଼ମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାନ୍ୟ ଦେଉଥିଲେ। ସେ ଦିନ ଶେଷରେ ବାଂଶୀ ଧ୍ୱନିରେ ସମସ୍ତ ଗୋଧନକୁ ଘରକୁ ନେଇଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମୁହଁର ଚମକ, ଗଳାର ମାଳା ଉପରେ ଖୁର ଧୂଳିର ଛାୟା, ଏହି ସବୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ସ୍ନେହମୟ ସଂଗୀମାନେ ଅନୁଗୃହୀତ ହେଉଥିଲେ—ଏହି ଦେବକୀନନ୍ଦନ ରାଜା। ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦରେ ଚକ୍ଷୁ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ହେଉଥିଲା, ମୁଖ ଜୁଜୁବି ଫଳ ପରି କ୍ଷୀଣ ଲାଗୁଥିଲା, ସୁନା ଝୁମକାର ରୂପରେ ଗଣ୍ଡସ୍ଥଳୀ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା, ତାଙ୍କର ମାଳା ତୁଳସୀ ଓ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧିରେ ଭରିଥିଲା। ଏଭଳି ଗୋପିମାନେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳା ଗାଇ ଦିନ ଖର୍ଚ୍ଚ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କର ମନ ଓ ହୃଦୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଉଥିଲା। ଏହି ଭାବରେ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମ ଅର୍ଦ୍ଧର "ଯୁଗଳ ଗୀତ" ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଦିନ ଅରିଷ୍ଟା ନାମକ ଦାନବ ବୃହତ୍ ସିଂହ ରୂପେ ଗୋକୁଳକୁ ଆସିଗଲା। ତାଙ୍କର ବଡ଼ କୁହୁଡ଼ି ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କରିଥିଲା, ତାଙ୍କର ଖୁରରେ ମାଟି ଖୋଦି ଦେଉଥିଲା। ସେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ଚରଣଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଖୋଦି, ପୂଛକୁ ଉଠାଇ ମାଟିର ଉଚ୍ଚ ଢେଙ୍କା ଉପରକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଅଡ଼ିଗ, ଦେହ ଘାମରେ ଭିଜା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ଗର୍ଜନରେ ଗୋକୁଳର ଗାଈ ଓ ଲୋକମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାମାନେ ଭୟରେ ଅକାଳ ଗର୍ଭପାତ କଲେ, ମେଘମାନେ ତାଙ୍କର କୁହୁଡ଼ିକୁ ପାହାଡ଼ ଭାବି ଦୂରେ ହଟିଗଲେ। ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଦେଖି ଗୋପା ଓ ଗୋପୀମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ, ଗାଈମାନେ ଗୋକୁଳ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ। ସମସ୍ତେ "କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ!" ବୋଲି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦେଖିଲେ ଜେ, ସମଗ୍ର ଗୋକୁଳ ଭୟରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି କହିଲେ, "ଭୟ କରିବେ ନାହିଁ," ଏବଂ ଦାନବ ଅରିଷ୍ଟାକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ—"ହେ ଦୁଷ୍ଟ! ତୁମେ କ'ଣ କରୁଛ?" ଏହା କହି, ଅଚ୍ୟୁତ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଭୂମି ତଳେ ଭାରି ଛପକ ଦେଲେ ଓ ଦାନବଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଦେଲେ—"ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟମାନେର ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଏଠି ଅଛି।" ତାଙ୍କର ମିତ୍ରଙ୍କ କନ୍ଧ ଉପରେ ହାତ ରଖି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପ୍ରତିକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଅରିଷ୍ଟା ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଭୂମି ଖୋଦି, ପୂଛକୁ ମେଘ ପରି ଘୁରାଇ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଆଗକୁ ନେଇ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ଏବଂ କ୍ରୁର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅରିଷ୍ଟା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଉପରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଶିଙ୍ଗ ଧରି ଏଠାରୁ ଅଠାରୋଟି ପଦକ୍ରମ ପଛକୁ ଟାଣି ନେଲେ, ଯେପରି ଏକ ହାତୀ ଅନ୍ୟ ହାତୀକୁ ଟାଣି ନେଇଥାଏ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରିକି ଚେପିଦିଆଯିବା ପରେ ଅରିଷ୍ଟା ପୁନି ଉଠିଲେ, ଦେହ ଘାମରେ ଭିଜା, ଶ୍ୱାସ ଭାରି, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୁନି ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଶିଙ୍ଗ ଧରି ପାଦ ତଳେ ଦବାଇ ଭୂମିକୁ ପତ୍ୟାଇଲେ, ଜଳଭରା ବସ୍ତ୍ର ମାନେ ଯେପରି ଚିପି ଦିଅନ୍ତି, ସେଭଳି ଚିପିଲେ; ପୁନି ଶିଙ୍ଗରେ ଘା ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିକୁ ତଳେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ଅରିଷ୍ଟା ରକ୍ତ ବମି, ମଳମୁତ୍ର ଛାଡ଼ି, ପାଦ ଚଳାଇ, ଚକ୍ଷୁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ଦେବଗଣ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କରି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏଭଳି ଦାନବ କୁକୁଦ୍ମିନ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବଳରାମ ସହିତ ଗୋକୁଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କୃତ୍ୟ ଦେଖି ଦେବ ଋଷି ନାରଦ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଅରିଷ୍ଟା ବଧ ହେବା ପରେ, କଂସଙ୍କୁ ଏହି ସମ୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଗଲେ। ସେ କହିଲେ, "ଯଶୋଦାର କନ୍ୟା, ଦେବକୀର ପୁଅ କୃଷ୍ଣ ଓ ରୋହିଣୀର ରାମ, ଭୟଭୀତ ବସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନନ୍ଦଙ୍କ ଶ୍ରୟସୀ ହୋଇଛନ୍ତି।" ବସୁଦେବ ଏହି ଦୁଇ ପୁଅଁ ନନ୍ଦଙ୍କ ହାତରେ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ତୁମର ଲୋକମାନେ କୁ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି। ଏହି ଶୁଣି, ଭୋଜରାଜ କଂସ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନ ହେଲେ। ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳବାର ଉଠାଇ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ନାରଦ ତାଙ୍କୁ ବଂଚାଇଲେ ଓ ଖୋଲାସା କଲେ ଯେ, ଏହି ଦୁଇ ପୁଅଁ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେବେ। ଏହା ଜାଣି, କଂସ ବସୁଦେବ ଓ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀକୁ ଲୋହାର ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ଦେବ ଋଷି ଯିବା ପରେ, କଂସ କେଶୀ ଦାନବକୁ ଡାକି କହିଲେ, "ଯାଅ, ରାମ ଓ କେଶବକୁ ମାର। ତାପରେ ମୁଷ୍ଟିକ, ଚାଣୂର, ଶଳ, ତୋଶଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପଠା।