ଏହି ଭାବରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାନ୍ତମାନେ—ଇନ୍ଦ୍ର, ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ—ମନ ଓ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ କ’ଣ ତାହା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭ୍ରମିତ ହେଇଗଲେ। ଏପଟେ ବ୍ରଜର ମାଟିରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ବାଂଶୀଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ଗାଇମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଖୁରରେ ତିରଙ୍ଗା, ବଜ୍ର, ପଦ୍ମ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଚିହ୍ନ ନେଇ ମାଟି ଉପରେ ଚାଲି, ମାଟିରେ ହେଉଥିବା ଆଘାତ ମୁଁହିଁ ଢାଙ୍କିଦେଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରଜକୁ ଯାଉଥିବା କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳ ଚାହାଣି ଓ ମଧୁର ହସରେ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅପୂର୍ବ ଆକର୍ଷଣ ଜନ୍ମାଇଦେଲେ। ସେମାନେ ଏତେ ଭାବବିଭୋର ହେଇଯାଉଥିଲେ ଯେ, କେଉଁଠି ଯାଉଛନ୍ତି, କିମ୍ବା କେଉଁଠି ତାଙ୍କର କେଶ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହେଉଛି—ସେଥିରେ ମନ ଦେଉଥିଲେ ନାହିଁ। କେବେ କେବେ, କୃଷ୍ଣ ତୁଳସୀର ଗନ୍ଧରେ ମନୋହର ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଗାଇଗୁଡିକୁ ଗଣନା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସଖାଙ୍କ ଗଳାରେ ହାତ ରଖି, ଗୀତ ଗାଇ ହସୁଥିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କର ବାଂଶୀ ଧ୍ୱନିରେ ମନ ମୋହିତ ହୋଇ, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଭଳି ତାଙ୍କର ଗୁଣର ସାଗରକୁ ଅନୁସରି, ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୃହସ୍ନେହ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଯାଇଥିଲେ। ଯମୁନା କୂଳରେ, ଚମେଳି ମାଳା ଓ ଶୁଭ୍ର ପୋଷାକରେ ସଜି, ଗୋପା ଓ ଗୋମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା କୃଷ୍ଣ, ନନ୍ଦନନ୍ଦନ, ତାଙ୍କର ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଅନେକ ଖେଳ ଲୀଳାରେ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥିଲେ। ସଂଧ୍ୟା ସମୟରେ, ଚନ୍ଦନ ଗନ୍ଧର ମୃଦୁ ପବନ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ଦେଉଥିଲା। ଦେବଗନ ଗୀତ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଅର୍ପଣରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। ବ୍ରଜର ଗୋମାନେ ପ୍ରତି କୃଷ୍ଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହଶୀଳ ଥିଲେ। ବଡ଼ମାନେ ମାର୍ଗରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିଲେ। ସେ ଦିନ ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ଗୋମାନେ ନେଇ ଘରକୁ ଫେରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ବାଂଶୀ ଧ୍ୱନି ତାଙ୍କର କୀର୍ତିକୁ ପ୍ରଚାର କରୁଥିଲା। ତାଙ୍କର ମୁହଁର ଚମକ ପରିଶ୍ରମରେ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଯାଉଥିଲା, ମାଳା ଉପରେ ଗୋଖୁର ଧୂଳି ପଡ଼ିଥିଲା। ଦେବକୀର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏହି ରାଜା ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଆସୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଆନନ୍ଦରେ ଅଳ୍ପ ଘୂରିଯାଉଥିଲା, ତୁଳସୀ ମାଳାଧାରୀ, ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇଁ ଗୌରବ ଦେଇଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅଠା ଫଳ ପରି ଫିକା ଅଠ ଓ ମୃଦୁ ଗଣ୍ଡ ତାପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ଯେପରି ରାତିର ରାଜା ଚନ୍ଦ୍ର ରାତି ଶେଷରେ ଆସେ, ସେପରି ବଡ଼ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିହାର କରୁଥିବା ଯଦୁନାଥ କୃଷ୍ଣ, ଦିନ ଶେଷରେ ଆସି, ବ୍ରଜର ଗୋମାନେ ଦିନର ତାପରୁ ମୁକ୍ତ କରୁଥିଲେ। ଏପରିଭାବେ, ଶୁକଦେବ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—ବ୍ରଜର ନାରୀମାନେ ଏଭଳି କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଲୀଳା ଗାଇ, ଦିନ ଖର୍ଚ୍ଚ କରୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ମନ ଓ ହୃଦୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୃଷ୍ଣ ଭାବେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ରହୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଅଧ୍ୟାୟ—"ଯୁଗଳ ଗୋପୀଗୀତ"—ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମ ଅର୍ଦ୍ଧରେ ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ପରମ ବିରକ୍ତିମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଅଙ୍ଗ। ଏହି ସମୟରେ, ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ତାପରେ ଅରିଷ୍ଟା ନାମକ ବୃଷଭ ଦାନବ ବ୍ରଜରେ ଆସିଲା। ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପିଠିରେ ଭୂମି କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା, ଖୁରରେ ମାଟି ଖୋଦିଥିଲା। ସେ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ଡାକୁଥିଲା, ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମାଟି ଖୋଦୁଥିଲା, ପୁଛ ଉଠାଇ ମାଟିର ଉଚ୍ଚ ଉଚ୍ଚ ତିଳା ଗୁଡିକୁ ଶିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ଦେଉଥିଲା। ସେ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ କରି ମଳ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିଲା, ପିଶାବ କରୁଥିଲା, ଚକ୍ଷୁ ଅନିମେଷ ହୋଇ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନରେ ଗୋମାନେ ଓ ଲୋକମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଭୟରେ, ଗର୍ଭବତୀ ନାରୀମାନେ ସମୟର ପୂର୍ବରୁ ଗର୍ଭପାତ କରିଦେଲେ। ମେଘମାନେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପିଠିକୁ ପାହାଡ଼ ଭାବି ଚାରିଦିଗକୁ ଚିଁଡ଼ି ପଲାଇଗଲେ। ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଦେଖି, ଗୋପା ଓ ଗୋପୀମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ। ଗୋମାନେ ଭୟରେ ଗୋକୁଳ ଛାଡ଼ି ପଲାଇଗଲେ। ସମସ୍ତେ "କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ। ଗୋକୁଳକୁ ଭୟରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ ଏହା ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ଭୟ ନ ହେବାକୁ ଆଶ୍ବାସନ ଦେଲେ—"ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ"—ଏବଂ ବୃଷଭ ଦାନବକୁ ଡାକିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ଦେଖୁଥିଲେ—"ହେ ଦୁଷ୍ଟ! ଏହା କ'ଣ?" ଅଚ୍ୟୁତ ତାଙ୍କର ହାତ ଦେଖି ଭୂମିରେ ଜୋରରେ ଚାପିଲେ, ଅରିଷ୍ଟାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଲେ—"ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କର ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କରିବା ଜନ୍ୟ ଆସିଛି, ତୁମେ ମତେ ଦୁଷ୍ଟ!" ହରି, ବନ୍ଧୁଙ୍କର କାନ୍ଧରେ ହାତ ରଖି ଦଢ଼ିଆ ହେଇ ଦଉଁଥିଲେ। ଏହିବେଳେ, ଅରିଷ୍ଟା କ୍ରୋଧରେ ଭୂମି ଖୁରରେ ଖୋଦି, ପୁଛକୁ ମେଘ ଭଳି ଘୂରାଇ, ଭୟଙ୍କର ଭାବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ସାମ୍ନାକୁ ଧରି, ରକ୍ତବିମ୍ବିତ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଅରିଷ୍ଟା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ଆକ୍ରମଣ କଲା। ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଶିଙ୍ଗରେ ଧରି, ଅଠାରୋ ପଦ ପଛକୁ ହଟି, ଏକ ହାତୀ ଅନ୍ୟ ହାତୀକୁ ଟାଣି ନେଇଯିବା ପରି ଅରିଷ୍ଟାକୁ ଟାଣିଲେ। ପ୍ରଭୁ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ିଦିଆଯିବା ପରେ, ଅରିଷ୍ଟା ତୁରନ୍ତ ଉଠିଲା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ପସିନାରେ ଭିଜିଯିବା, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଆବେଶିତ ହୋଇ, ପୁନି ଆକ୍ରମଣ କଲା। ଏବେ କୃଷ୍ଣ ଚାର୍ଜ କରୁଥିବା ଅରିଷ୍ଟାଙ୍କୁ ଶିଙ୍ଗରେ ଧରି, ପାଦରେ ଚାପି ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ। ଜଳ ଭିଜା ବସ୍ତ୍ର ଭଳି ଚିପିଦେଲେ, ଏବଂ ଶିଙ୍ଗରେ ଆଘାତ କରି ତାକୁ ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ। ଅରିଷ୍ଟା ରକ୍ତ ଓ ମଳ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିଲା, ପାଦ ଘୁରାଉଥିଲା, ଚକ୍ଷୁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଅନେକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି, ନିରୃତିଙ୍କ ହାତରେ ନିଧନ ପାଇଲା। ଦେବମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କରି, ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ, ବୃଷଭ ଦାନବ କୁକୁଦ୍ମିନକୁ ମାରି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିବା କୃଷ୍ଣ ବଳରାମ ସହିତ ଗୋକୁଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଆଖିର ପ୍ରାଣ ହେଇ ଉଠିଲେ।