ବ୍ରଜ ମଣ୍ଡଳର ହିଲ୍ଲି ଉପତ୍ୟକାରେ, ମୁଣ୍ଡରେ ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ସଙ୍ଗୀ ସହ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବନ୍ଶୀର ମଧୁର ଧ୍ୱନିରେ ଗୋପୀମାନେଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଲୀଳା ଦେଖି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ମେଘ ମଧୁର ଗୁଞ୍ଜନ କରି, ମିତ୍ରତାର ସୂଚନା ଦେଇ, ଫୁଲ ଝରାଇ ଏବଂ ଛାୟା ଦେଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ଛତା ତିଆରି କରୁଥିଲା। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଗାଈ ଚରାଇବାରେ ପ୍ରବୀଣ ଓ ବନ୍ଶୀବାଦନରେ ଦକ୍ଷ। ସେ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ମୁଁହରେ ବନ୍ଶୀ ଧରି ନିଜ ମନର ନୂତନ ଧୁନି ରଚନା କରନ୍ତି, ତାହା ଶୁଣି ଇନ୍ଦ୍ର, ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଓ ମନ ନମାଇ, ଚକିତ ହୋଇ ଯାଆନ୍ତି, ସତ୍ୟକୁ ବୁଝିପାରିନଥିଲେ। ଗୋମାନେ ତାଙ୍କର ଚରଣ ଚିହ୍ନ—ପତାକା, ବଜ୍ର, ପଦ୍ମ ଓ ଅଙ୍କୁଶ—ନେଇ ଧରାକୁ ଛୁଇଁଥିଲେ, ବନ୍ଶୀ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି ଆନନ୍ଦରେ ପୃଥିବୀକୁ ଶିତଳ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳ ନୟନ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ହୃଦୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଭିଲାଷାରେ ଗୋପୀମାନେ ଦିଗଭ୍ରମିତ ହୋଇ, କେଉଁଠି ଚାଲୁଛନ୍ତି, କିମ୍ବା କେତେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ଭାବରେ ସ୍ମୃତି ହାରାଇ ଯାଆନ୍ତି। କେବେ କେବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତୁଳସୀ ସୁଗନ୍ଧି ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଗାଈ ଗଣନା କରନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରିୟ ସଙ୍ଗୀଙ୍କ ଅଭିଞ୍ଚଳରେ ହାତ ରଖି ଗୀତ ଗାଇଁ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି। ତାଙ୍କର ବନ୍ଶୀଧ୍ୱନିରେ ମନ ମୋହିତ ହୋଇ, ଗୋପୀମାନେ ଗୃହ ମମତା ଛାଡ଼ି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଗୁଣର ସାଗର ପଛରେ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି। ଯମୁନା ତୀରେ ମଲ୍ଲିକାର ମାଳା ଓ ଶୁଭ ପୋଶାକରେ ଶୋଭିତ, ଗୋପ ଓ ଗୋମାନେ ଚାରିପଟି ରହି, ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ନନ୍ଦସୁତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଖେଳରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଚନ୍ଦନ ସୁଗନ୍ଧି ହଳକା ପବନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ବହୁଥିଲା। ଦେବଗନ ଗାନ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। ବ୍ରଜର ଗୋମାନେଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହ କରୁଥିବା ଏବଂ ବଡ଼ମାନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ବନ୍ଶୀ ଧ୍ୱନିରେ ନାମ ଗାଇ ଗୋମାନେଙ୍କୁ ଘରକୁ ନେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମୁଁହର ଚମକ, ମାଳାରେ ଧୂଳି ଏବଂ ଦୟାଳୁ ମନଭାବ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ଅନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଲୋଚନ ଲୁଟିଯାଉଥିଲା, ମାଳାଧାରୀ, ବନ୍ଧୁମାନେ ଆଦର କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଅଧର ଦେଉଳି ଫଳ ପରି ଶୁଭ୍ର, ମଂହେରୁ ସୁନା ବୁଦ୍ଧି ଝଲମଲାଉଥିଲା। ଯଥା ରାତିର ରାଜା ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନ ଶେଷରେ ଆସେ, ସେହିପରି ଯଦୁନାଥ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଗଜରାଜ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରି, ଗାଁକୁ ଆସି, ଦିନର କ୍ଲାନ୍ତିରୁ ଗୋମାନେଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳାଗୀତ ଗାଇ ଗୋପୀମାନେ ଦିନ ଖର୍ଚ୍ଚ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଏବଂ ହୃଦୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣରେ ଦେଉଥିଲା। ଏହିପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା ଅନୁଭବ କରି ସମସ୍ତେ ଅନନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲେ। ଏଠାରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ 'ଯୁଗଳ ଗୀତ' ସମାପ୍ତ ହେଉଛି। ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ପରେ, ଏକ ଦିନ ଅରିଷ୍ଟା ନାମକ ବୃଷଭ ଦାନବ ବୃଜ ଗ୍ରାମକୁ ଆସି, ବଡ଼ ଉଠା ଦେଇ ଧରାକୁ କମ୍ପିତ କରି, ଖୁର ଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ ଚିରି ଦେଉଥିଲା। ସେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ପଛ ଲାଗି ଗଡ଼ି, ଶିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ମାଟି ଉଠାଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଅଚଳ ଓ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନରେ ଗାଁ ଓ ଗୋମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଭୟରେ ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାମାନେ ଅପରିପକ୍କ ଗର୍ଭପାତ କରିଥିଲେ, ମେଘ ତାଙ୍କର ପିଠିକୁ ପାହାଡ଼ ଭାବି ଭୟରେ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ଅରିଷ୍ଟାଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଦେଖି, ଗୋପ-ଗୋପୀମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଗୋକୁଳ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଚିତ୍କାର କରି 'କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ!' ବୋଲି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏହି ଭୟ ଦେଖି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, 'ଭୟ ପାଅନି' ବୋଲି ଶାନ୍ତବନା କଲେ ଏବଂ ଅରିଷ୍ଟାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, 'ହେ ଦୁଷ୍ଟ! ମୁଁ ତୋର ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରିବି,' ବୋଲି ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଅଭିଞ୍ଚଳରେ ହାତ ରଖି ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏତିକି ଦେଖି, କ୍ରୋଧିତ ଅରିଷ୍ଟା ଭୂମି ଖୁରେ ଖୁଦି, ପଛ ଲାଗି ଘୂରାଇ, ଦ୍ରୁତ ବେଗରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଶିଙ୍ଗ ଧରି, ଅଠାରୋଟି ପଦକ୍ରମ ପଛକୁ ଟାଣି, ଏକ ହାତୀ ଅନ୍ୟ ହାତୀକୁ ଯେପରି ଟାଣେ, ସେପରି ଦୂରେ ନେଇଗଲେ। ଏପରେ ଅରିଷ୍ଟା ଦ୍ରୁତ ଉଠି, ସରା ସରି ଘମେ ଭିଜା, କ୍ରୋଧରେ ପୁଣି ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଶିଙ୍ଗ ଧରି, ପାଦ ତଳେ ଦବାଇ, ଭୂମିରେ ପଖାଇ, ଜଳଭରା ବସ୍ତ୍ର ଭଳି ଚିପି ଦେଲେ, ଏବଂ ଶିଙ୍ଗ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ। ଅରିଷ୍ଟା ରକ୍ତ ତ୍ୟାଗ କରି, ମଳମୁତ୍ର ଛାଡ଼ି, ଚକ୍ଷୁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ନଶ୍ଟ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏଭଳି କୁକୁଦ୍ମିନ୍ ନାମକ ବୃଷଭ ଦାନବଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବଳରାମ ସହିତ ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ଗୋପୀମାନେଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଉତ୍ସବ ହେଲା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୈବୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଦେବ ଋଷି ନାରଦ କଂସଙ୍କୁ ଏ ସମ୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଗଲେ। ସେ କଂସଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଯଶୋଦାର କନ୍ୟା, ଦେବକୀର କୃଷ୍ଣ ଓ ରୋହିଣୀର ବଳରାମଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ ବସୁଦେବ ନନ୍ଦଙ୍କ ନିକଟେ ଅପେକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି।' ବସୁଦେବ ଏହି ଦୁଇ ଶିଶୁଙ୍କୁ ନନ୍ଦଙ୍କ ନିକଟେ ଦେଇଥିଲେ, ଏମାନେ ତୁମର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି। ଏହି ଶୁଣି, ଭୋଜ ରାଜା କଂସ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉଠାଇ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ନାରଦ ରୋକିଲେ ଓ ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେବେ ବୋଲି ଖୋଲାସା କଲେ। ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣି, କଂସ ବସୁଦେବ ଓ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଇଏଁ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବାନ୍ଧି ଦେଲେ।